൧൦. പച്ചയസുത്തവണ്ണനാ

൨൦. സബ്ബമ്പി സങ്ഖതം അപ്പടിച്ച ഉപ്പന്നം നാമ നത്ഥീതി പച്ചയധമ്മോപി അത്തനോ പച്ചയധമ്മം ഉപാദായ പച്ചയുപ്പന്നോ, തഥാ പച്ചയുപ്പന്നധമ്മോപി അത്തനോ പച്ചയുപ്പന്നം ഉപാദായ പച്ചയധമ്മോതി യഥാരഹം ധമ്മാനം പച്ചയപച്ചയുപ്പന്നതാ. യേസം വിനേയ്യാനം പടിച്ചസമുപ്പാദദേസനായേവ സുബോധതോ ഉപട്ഠാതി, തേസം വസേന സുട്ഠു വിഭാഗം കത്വാ പടിച്ചസമുപ്പാദോ ദേസിതോ. യേസം പന വിനേയ്യാനം തദുഭയസ്മിം വിഭജ്ജ സുതേ ഏവ ധമ്മാഭിസമയോ ഹോതി, തേ സന്ധായ ഭഗവാ തദുഭയം വിഭജ്ജ ദസ്സേന്തോ ‘‘പടിച്ചസമുപ്പാദഞ്ച വോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി പടിച്ചസമുപ്പന്നേ ച ധമ്മേ’’തി ഇമം ദേസനം ആരഭീതി ഇമമത്ഥം വിഭാവേന്തോ ‘‘സത്ഥാ ഇമസ്മിം സുത്തേ’’തിആദിമാഹ. പച്ചയസ്സ ഭാവോ പച്ചയത്തം, പച്ചയനിബ്ബത്തതാ. അസഭാവധമ്മേ ന ലബ്ഭതീതി ‘‘സഭാവധമ്മേ’’തി വുത്തം. നനു ച ജാതി ജരാ മരണഞ്ച സഭാവധമ്മോ ന ഹോതി, യേസം പന ഖന്ധാനം ജാതി ജരാ മരണഞ്ച, തേ ഏവ സഭാവധമ്മാ, അഥ കസ്മാ ദേസനായ തേ ഗഹിതാതി? നായം ദോസോ, ജാതി ജരാ മരണഞ്ഹി പച്ചയനിബ്ബത്താനം സഭാവധമ്മാനം വികാരമത്തം, നഞ്ഞേസം, തസ്മാ തേ ഗഹിതാതി. ഉപ്പാദാ വാ തഥാഗതാനന്തി ന വിനേയ്യപുഗ്ഗലാനം മഗ്ഗഫലുപ്പത്തി വിയ ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണുപ്പത്തി തഥാഗതുപ്പാദായത്താ, അഥ ഖോ സാ തഥാഗതാനം ഉപ്പാദേപി അനുപ്പാദേപി ഹോതിയേവ. തസ്മാ സാ കാമം അസങ്ഖതാ വിയ ധാതു ന നിച്ചാ, തഥാപി ‘‘സബ്ബകാലികാ’’തി ഏതേന ജാതിപച്ചയതോ ജരാമരണുപ്പത്തീതി ദസ്സേതി. തേനാഹ ‘‘ജാതിയേവ ജരാമരണസ്സ പച്ചയോ’’തി. ജാതിപച്ചയാതി ച ജാതിസങ്ഖാതപച്ചയാ. ഹേതുമ്ഹി നിസ്സക്കവചനം. ഠിതാവ സാ ധാതു, യായം ഇദപ്പച്ചയതാ ജാതിയാ ജരാമരണസ്സ പച്ചയതാ തസ്സ ബ്യഭിചാരാഭാവതോ. ഇദാനി ന കദാചി ജാതി ജരാമരണസ്സ പച്ചയോ ന ഹോതി ഹോതിയേവാതി ജരാമരണസ്സ പച്ചയഭാവേ നിയമേതി. ഉഭയേനപി യഥാവുത്തസ്സ പച്ചയഭാവോ യത്ഥ ഹോതി, തത്ഥ അവസ്സംഭാവിതം ദസ്സേതി. തേനാഹ ഭഗവാ ‘‘ഠിതാവ സാ ധാതൂ’’തി. ദ്വീഹി പദേഹി. തിട്ഠന്തീതി യസ്സ വസേന ധമ്മാനം ഠിതി, സാ ഇദപ്പച്ചയതാ ധമ്മട്ഠിതതാ. ധമ്മേതി പച്ചയുപ്പന്നേ ധമ്മേ. നിയമേതി വിസേസേതി. ഹേതുഗതവിസേസസമായോഗോ ഹി ഹേതുഫലസ്സ ഏവം ധമ്മതാനിയാമോ ഏവാതി.

അപരോ നയോ – ഠിതാവ സാ ധാതൂതി യായം ജരാമരണസ്സ ഇദപ്പച്ചയതാ ‘‘ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണ’’ന്തി, ഏസാ ധാതു ഏസ സഭാവോ. തഥാഗതാനം ഉപ്പാദതോ പുബ്ബേ ഉദ്ധഞ്ച അപ്പടിവിജ്ഝിയമാനോ, മജ്ഝേ ച പടിവിജ്ഝിയമാനോ ന തഥാഗതേഹി ഉപ്പാദിതോ, അഥ ഖോ സമ്ഭവന്തസ്സ ജരാമരണസ്സ സബ്ബകാലം ജാതിപച്ചയതോ സമ്ഭവോതി ഠിതാവ സാ ധാതു, കേവലം പന സയമ്ഭുഞാണേന അഭിസമ്ബുജ്ഝനതോ ‘‘അയം ധമ്മോ തഥാഗതേന അഭിസമ്ബുദ്ധോ’’തി പവേദനതോ ച തഥാഗതോ ‘‘ധമ്മസാമീ’’തി വുച്ചതി, ന അപുബ്ബസ്സ ഉപ്പാദനതോ. തേന വുത്തം ‘‘ഠിതാവ സാ ധാതൂ’’തി. സാ ഏവ ‘‘ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണ’’ന്തി ഏത്ഥ വിപല്ലാസാഭാവതോ ഏവം അവബുജ്ഝമാനസ്സ ഏതസ്സ സഭാവസ്സ, ഹേതുനോ വാ തഥേവ ഭാവതോ ഠിതതാതി ധമ്മട്ഠിതതാ, ജാതി വാ ജരാമരണസ്സ ഉപ്പാദട്ഠിതി പവത്തആയൂഹന-സംയോഗ-പലിബോധ-സമുദയ-ഹേതുപച്ചയട്ഠിതീതി തദുപ്പാദാദിഭാവേനസ്സാ ഠിതതാ ‘‘ധമ്മട്ഠിതതാ’’തി ഫലം പതി സാമത്ഥിയതോ ഹേതുമേവ വദതി. ധാരീയതി പച്ചയേഹീതി വാ ധമ്മോ, തിട്ഠതി തത്ഥ തദായത്തവുത്തിതായ ഫലന്തി ഠിതി, ധമ്മസ്സ ഠിതി ധമ്മട്ഠിതി. ധമ്മോതി വാ കാരണം പച്ചയഭാവേന ഫലസ്സ ധാരണതോ, തസ്സ ഠിതി സഭാവോ, ധമ്മതോ ച അഞ്ഞോ സഭാവോ നത്ഥീതി ധമ്മട്ഠിതി, പച്ചയോ. തേനാഹ ‘‘പച്ചയപരിഗ്ഗഹേ പഞ്ഞാ ധമ്മട്ഠിതിഞാണ’’ന്തി (പടി. മ. മാതികാ ൪). ധമ്മട്ഠിതി ഏവ ധമ്മട്ഠിതതാ. സാ ഏവ ധാതു ‘‘ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണ’’ന്തി ഇമസ്സ സഭാവസ്സ, ഹേതുനോ വാ അഞ്ഞഥത്താഭാവതോ, ‘‘ന ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണ’’ന്തി വിഞ്ഞായമാനസ്സ ച തബ്ഭാവാഭാവതോ നിയാമതാ വവത്ഥിതഭാവോതി ധമ്മനിയാമതാ. ഫലസ്സ വാ ജരാമരണസ്സ ജാതിയാ സതി സമ്ഭവോ ധമ്മേ ഹേതുമ്ഹി ഠിതതാതി ധമ്മട്ഠിതതാ, അസതി അസമ്ഭവോ ധമ്മനിയാമതാതി ഏവം ഫലേന ഹേതും വിഭാവേതി, തം ‘‘ഠിതാവ സാ ധാതൂ’’തിആദിനാ വുത്തം. ഇമേസം ജരാമരണാദീനം പച്ചയതാസങ്ഖാതം ഇദപ്പച്ചയതം അഭിസമ്ബുജ്ഝതി പച്ചക്ഖകരണേന അഭിമുഖം ബുജ്ഝതി യാഥാവതോ പടിവിജ്ഝതി, തതോ ഏവ അഭിസമേതി അഭിമുഖം സമാഗച്ഛതി, ആദിതോ കഥേന്തോ ആചിക്ഖതി, ഉദ്ദിസതീതി അത്ഥോ. തമേവ ഉദ്ദേസം പരിയോസാപേന്തോ ദേസേതി. യഥാഉദ്ദിട്ഠമത്തം നിദ്ദിസനവസേന പകാരേഹി ഞാപേന്തോ പഞ്ഞാപേതി. പകാരേഹി ഏവ പതിട്ഠപേന്തോ പട്ഠപേതി. യഥാനിദ്ദിട്ഠം പടിനിദ്ദേസവസേന വിവരതി വിഭജതി. വിവടഞ്ഹി വിഭത്തഞ്ച അത്ഥം ഹേതൂദാഹരണദസ്സനേഹി പാകടം കരോന്തോ ഉത്താനീകരോതി. ഉത്താനീകരോന്തോ തഥാ പച്ചക്ഖഭൂതം കത്വാ നിഗമനവസേന പസ്സഥാതി ചാഹ.

ജാതിപച്ചയാ ജരാമരണന്തിആദീസൂതി ജാതിആദീനം ജരാമരണപച്ചയഭാവേസു. തേഹി തേഹി പച്ചയേഹീതി യാവതകേഹി പച്ചയേഹി യം ഫലം ഉപ്പജ്ജമാനാരഹം, അവികലേഹി തേഹേവ തസ്സ ഉപ്പത്തി, ന ഊനാധികേഹീതി. തേനാഹ ‘‘അനൂനാധികേഹേവാ’’തി. യഥാ തം ചക്ഖുരൂപാലോകമനസികാരേഹി ചക്ഖുവിഞ്ഞാണസ്സ സമ്ഭവോതി. തേന തംതംഫലനിപ്ഫാദനേ തസ്സാ പച്ചയസാമഗ്ഗിയാ തപ്പകാരതാ തഥതാതി വുത്താതി ദസ്സേതി. സാമഗ്ഗിന്തി സമോധാനം, സമവായന്തി അത്ഥോ. അസമ്ഭവാഭാവതോതി അനുപ്പജ്ജനസ്സ അഭാവതോ. തഥാവിധപച്ചയസാമഗ്ഗിയഞ്ഹി സതിപി ഫലസ്സ അനുപ്പജ്ജനേ തസ്സാവിതഥതാ സിയാ. അഞ്ഞധമ്മപച്ചയേഹീതി അഞ്ഞസ്സ ഫലധമ്മസ്സ പച്ചയേഹി. അഞ്ഞധമ്മാനുപ്പത്തിതോതി തതോ അഞ്ഞസ്സ ഫലധമ്മസ്സ അനുപ്പജ്ജനതോ. ന ഹി കദാചി ചക്ഖുരൂപാലോകമനസികാരേഹി സോതവിഞ്ഞാണസ്സ സമ്ഭവോ അത്ഥി. യദി സിയാ, തസ്സാ സാമഗ്ഗിയാ അഞ്ഞഥതാ നാമ സിയാ, ന ചേതം അത്ഥീതി ‘‘അനഞ്ഞഥതാ’’തി വുത്തം. പച്ചയതോതി പച്ചയഭാവതോ. പച്ചയസമൂഹതോതി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. ഇദപ്പച്ചയാ ഏവ ഇദപ്പച്ചയതാതി താ-സദ്ദേന പദം വഡ്ഢിതം യഥാ ‘‘ദേവോയേവ ദേവതാ’’തി, ഇദപ്പച്ചയാനം സമൂഹോ ഇദപ്പച്ചയതാതി സമൂഹത്ഥോ താസദ്ദോ യഥാ ‘‘ജനാനം സമൂഹോ ജനതാ’’തി ഇമമത്ഥം സന്ധായാഹ ‘‘ലക്ഖണം പനേത്ഥ സദ്ദസത്ഥതോ വേദിതബ്ബ’’ന്തി.

ന നിച്ചം സസ്സതന്തി അനിച്ചം. ജരാമരണം ന അനിച്ചം സങ്ഖാരാനം വികാരഭാവതോ അനിപ്ഫന്നത്താ, തഥാപി ‘‘അനിച്ച’’ന്തി പരിയായേന വുത്തം. ഏസ നയോ സങ്ഖതാദീസുപി. സമാഗന്ത്വാ കതം സഹിതേഹേവ പച്ചയേഹി നിബ്ബത്തേതബ്ബതോ യഥാസഭാവം സമേച്ച സമ്ഭുയ്യ പച്ചയേഹി കതന്തി സങ്ഖതം. പച്ചയാരഹം പച്ചയം പടിച്ച ന വിനാ തേന സഹിതസമേതമേവ ഉപ്പന്നന്തി പടിച്ചസമുപ്പന്നം. തേനാഹ ‘‘പച്ചയേ നിസ്സായ ഉപ്പന്ന’’ന്തി. ഖയസഭാവന്തി ഭിജ്ജനസഭാവം. വിഗച്ഛനകസഭാവന്തി സകഭാവതോ അപഗച്ഛനകസഭാവം. വിരജ്ജനകസഭാവന്തി പലുജ്ജനകസഭാവം. നിരുജ്ഝനകസഭാവന്തി ഖണഭങ്ഗവസേന പഭങ്ഗുസഭാവം. വുത്തനയേനാതി ജരായ വുത്തനയേന. ജനകപ്പച്ചയാനം കമ്മാദീനം. കിച്ചാനുഭാവക്ഖണേതി ഏത്ഥ കിച്ചാനുഭാവോ നാമ യഥാ പവത്തമാനേ പച്ചയേ തസ്സ ഫലം ഉപ്പജ്ജതി, തഥാ പവത്തി, ഏവം സന്തസ്സ പവത്തനക്ഖണേ. ഇദം വുത്തം ഹോതി – യസ്മിം ഖണേ പച്ചയോ അത്തനോ ഫലുപ്പാദനം പതി ബ്യാവടോ നാമ ഹോതി, ഇമസ്മിം ഖണേ യേ ധമ്മാ രൂപാദയോ ഉപലബ്ഭന്തി തതോ പുബ്ബേ, പച്ഛാ ച അനുപലബ്ഭമാനാ, തേസം തതോ ഉപ്പത്തി നിദ്ധാരീയതി, ഏവം ജാതിയാപി സാ നിദ്ധാരേതബ്ബാ തംഖണൂപലദ്ധതോതി. യദി ഏവം നിപ്പരിയായതോവ ജാതിയാ കുതോചി ഉപ്പത്തി സിദ്ധി, അഥ കസ്മാ ‘‘ഏകേന പരിയായേനാ’’തി വുത്തന്തി? ജായമാനധമ്മാനം വികാരഭാവേന ഉപലദ്ധബ്ബത്താ. യദി നിപ്ഫന്നധമ്മാ വിയ ജാതി ഉപലബ്ഭേയ്യ, നിപ്പരിയായതോവ തസ്സാ കുതോചി ഉപ്പത്തി സിയാ, ന ചേവം ഉപലബ്ഭതി, അഥ ഖോ അനിപ്ഫന്നത്താ വികാരഭാവേന ഉപലബ്ഭതി. തസ്മാ ‘‘ഏകേന പരിയായേനേത്ഥ അനിച്ചാതിആദീനി യുജ്ജന്തീ’’തി വുത്തം. ന പന ജരാമരണേ, ജനകപ്പച്ചയാനം കിച്ചാനുഭാവക്ഖണേ തസ്സ അലബ്ഭനതോ. തേനേവ ‘‘ഏത്ഥ ച അനിച്ചന്തി…പേ… അനിച്ചം നാമ ജാത’’ന്തി വുത്തം.

സവിപസ്സനായാതി ഏത്ഥ സഹ-സദ്ദോ അപ്പധാനഭാവദീപനോ ‘‘സമക്ഖികം, സമകസ’’ന്തിആദീസു വിയ. അപ്പധാനഭൂതാ ഹി വിപസ്സനാ, യഥാഭൂതദസ്സനമഗ്ഗപഞ്ഞാ പജാനാതി. ‘‘പുരിമം അന്ത’’ന്തി വുച്ചമാനേ പച്ചുപ്പന്നഭാവസ്സപി ഗഹണം സിയാതി ‘‘പുരിമം അന്തം അതീത’’ന്തി വുത്തം. വിജ്ജമാനതഞ്ച അവിജ്ജമാനതഞ്ചാതി സസ്സതാസങ്കം നിസ്സായ ‘‘അഹോസിം നു ഖോ അഹമതീതമദ്ധാന’’ന്തി അതീതേ അത്തനോ വിജ്ജമാനതം, അധിച്ചസമുപ്പത്തിആസങ്കം നിസ്സായ ‘‘യതോ പഭുതി അഹം, തതോ പുബ്ബേ ന നു ഖോ അഹോസി’’ന്തി അതീതേ അത്തനോ അവിജ്ജമാനതഞ്ച കങ്ഖതി. കസ്മാ? വിചികിച്ഛായ ആകാരദ്വയാവലമ്ബനതോ. തസ്സാ പന അതീതവത്ഥുതായ ഗഹിതത്താ സസ്സതാധിച്ചസമുപ്പത്തിആകാരനിസ്സിതതാ ദസ്സിതാ ഏവ. ആസപ്പനപരിസപ്പനപവത്തികം കത്ഥചിപി അപ്പടിവത്തിഹേതുഭൂതം വിചികിച്ഛം കസ്മാ ഉപ്പാദേതീതി ന വിചാരേതബ്ബമേതന്തി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘കിംകാരണന്തി ന വത്തബ്ബ’’ന്തി. കാരണം വാ വിചികിച്ഛായ അയോനിസോമനസികാരോ, തസ്സ അന്ധബാലപുഥുജ്ജനഭാവോ, അരിയാനം അദസ്സാവിതാ ചാതി ദട്ഠബ്ബം. ജാതിലിങ്ഗുപപത്തിയോതി ഖത്തിയബ്രാഹ്മണാദിജാതിം, ഗഹട്ഠപബ്ബജിതാദിലിങ്ഗം, ദേവമനുസ്സാദിഉപപത്തിഞ്ച. നിസ്സായാതി ഉപാദായ. തസ്മിം കാലേ യം സന്താനം മജ്ഝിമം പമാണം, തേന യുത്തോ പമാണികോ, തദഭാവതോ അധികഭാവതോ വാ ‘‘അപ്പമാണികോ’’തി വേദിതബ്ബോ. കേചീതി സാരസമാസാചരിയാ. തേ ഹി ‘‘കഥം നു ഖോ’’തി ഇസ്സരേന വാ ബ്രഹ്മുനാ വാ പുബ്ബകതേന വാ അഹേതുതോ വാ നിബ്ബത്തോതി ചിന്തേതീതി വദന്തി. അഹേതുതോ നിബ്ബത്തികങ്ഖാപി ഹി ഹേതുപരാമസനമേവാതി. പരമ്പരന്തി പുബ്ബാപരപ്പവത്തിം. അദ്ധാനന്തി കാലാധിവചനം, തഞ്ച ഭുമ്മത്ഥേ ഉപയോഗവചനം ദട്ഠബ്ബം. വിജ്ജമാനതഞ്ച അവിജ്ജമാനതഞ്ചാതി സസ്സതാസങ്കം നിസ്സായ ‘‘ഭവിസ്സാമി നു ഖോ അഹം അനാഗതമദ്ധാന’’ന്തി അനാഗതേ അത്തനോ വിജ്ജമാനതം, ഉച്ഛേദാസങ്കം നിസ്സായ ‘‘യസ്മിഞ്ച അത്തഭാവേ ഉച്ഛേദനകങ്ഖാ, തതോ പരം നു ഖോ ഭവിസ്സാമീ’’തി അനാഗതേ അത്തനോ അവിജ്ജമാനതഞ്ച കങ്ഖതീതി ഹേട്ഠാ വുത്തനയേന യോജേതബ്ബം.

പച്ചുപ്പന്നം അദ്ധാനന്തി അദ്ധാപച്ചുപ്പന്നസ്സ ഇധാധിപ്പേതത്താ ‘‘പടിസന്ധിമാദിം കത്വാ’’തിആദി വുത്തം. ‘‘ഇദം കഥം, ഇദം കഥ’’ന്തി പവത്തനതോ കഥംകഥാ, വിചികിച്ഛാ, സാ അസ്സ അത്ഥീതി കഥംകഥീ. തേനാഹ ‘‘വിചികിച്ഛീ’’തി. കാ ഏത്ഥ ചിന്താ? ഉമ്മത്തകോ വിയ ബാലപുഥുജ്ജനോതി പടികച്ചേവ വുത്തന്തി അധിപ്പായോ. തം മഹാമാതായ പുത്തം. മുണ്ഡേസുന്തി മുണ്ഡേന അനിച്ഛന്തം ജാഗരണകാലേ ന സക്കാതി സുത്തം മുണ്ഡേസും കുലധമ്മവസേന യഥാ ഏകച്ചേ കുലതാപസാ. രാജഭയേനാതി ച വദന്തി. സീതിഭൂതന്തി ഇദം മധുരകഭാവപ്പത്തിയാ കാരണവചനം. ‘‘സേതഭൂത’’ന്തിപി പാഠോ, ഉദകേ ചിരട്ഠാനേന സേതഭാവം പത്തന്തി അത്ഥോ.

അത്തനോ ഖത്തിയഭാവം കങ്ഖതി കണ്ണോ വിയ സൂതപുത്തസഞ്ഞീ, സൂതപുത്തസഞ്ഞീതി സൂരിയദേവപുത്തസ്സ പുത്തസഞ്ഞീ. ജാതിയാ വിഭാവിയമാനായ ‘‘അഹ’’ന്തി തസ്സ അത്തനോ പരാമസനം സന്ധായാഹ ‘‘ഏവമ്പി സിയാ കങ്ഖാ’’തി. മനുസ്സാപി ച രാജാനോ വിയാതി മനുസ്സാപി ച കേചി ഏകച്ചേ രാജാനോ വിയാതി അധിപ്പായോ. വുത്തനയമേവ ‘‘സണ്ഠാനാകാരം നിസ്സായാ’’തിആദിനാ. ഏത്ഥാതി ‘‘കഥം നു ഖോസ്മീ’’തി പദേ. അബ്ഭന്തരേ ജീവോതി പരപരികപ്പിതം അന്തരത്താനം വദതി. സോളസംസാദീനന്തി ആദി-സദ്ദേന സരീരപരിമാണഅങ്ഗുട്ഠ-യവപരമാണുപരിമാണതാദികേ സങ്ഗണ്ഹാതി. സത്തപഞ്ഞത്തി ജീവവിസയാതി ദിട്ഠിഗതികാനം മതിമത്തം, പരമത്ഥതോ പന സാ അത്തഭാവവിസയാവാതി ആഹ ‘‘അത്തഭാവസ്സ ആഗതിഗതിട്ഠാന’’ന്തി. യതായം ആഗതോ, യത്ഥ ച ഗമിസ്സതി, തം ഠാനന്തി അത്ഥോ. സോതാപന്നോ അധിപ്പേതോ വിചികിച്ഛാപഹാനസ്സ ദിട്ഠത്താ. ഇതരേപി തയോതി സകദാഗാമീആദയോ അവാരിതാ ഏവ. ‘‘അയഞ്ച…പേ… സുദിട്ഠാ’’തി നിപ്പദേസതോ സച്ചസംപടിവേധസ്സ ജോതിതത്താ.

പച്ചയസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

ആഹാരവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.