൩. പടിപദാസുത്തവണ്ണനാ

൩. മിച്ഛാ പടിപജ്ജതി ഏതായാതി മിച്ഛാപടിപദാ, വട്ടഗാമിമഗ്ഗോ ദുക്ഖാവഹത്താ. തം മിച്ഛാപടിപദം. തേനാഹ ‘‘അനിയ്യാനികപടിപദാ’’തി. സോ പുഞ്ഞാഭിസങ്ഖാരോ കഥം മിച്ഛാപടിപദാ ഹോതീതി? സമ്പത്തിഭവേ സുഖാവഹോവ ഹോതീതി അധിപ്പായോ. വട്ടസീസത്താതി വട്ടപക്ഖിയാനം ഉത്തമങ്ഗഭാവതോ. അന്തമസോതി ഉക്കംസപരിയന്തം സന്ധായ വദതി അവകംസപരിയന്തതോ. ‘‘ഇദം മേ പുഞ്ഞം നിബ്ബാനാധിഗമായ പച്ചയോ ഹോതൂ’’തി ഏവം നിബ്ബാനം പത്ഥേത്വാ പവത്തിതം. പണ്ണമുട്ഠിദാനമത്തന്തി സാകപണ്ണമുട്ഠിദാനമത്തം. അപ്പത്വാതി അന്തോഗധഹേതു ഏസ നിദ്ദേസോ, അപാപേത്വാതി അത്ഥോ. യദഗ്ഗേന വാ പടിപജ്ജനതോ അരഹത്തം പത്തോതി വുച്ചതി, തദഗ്ഗേന തദാവഹാ പടിപദാപി പത്താതി വുച്ചതീതി ‘‘അപ്പത്വാ’’തി വുത്തം. അനുലോമവസേനാതി അനുലോമപടിച്ചസമുപ്പാദവസേന. പടിലോമവസേനാതി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. പടിപദാ പുച്ഛിതാതി ഏതേന പടിപദാ ദേസേതും ആരദ്ധാതി അയമ്പി അത്ഥോ സങ്ഗഹിതോ യഥാരദ്ധസ്സ അത്ഥസ്സ കഥേതുകമ്യതാപുച്ഛായ ഇധാഗതത്താ. അനുലോമപടിച്ചസമുപ്പാദദേസനായമ്പേത്ഥ ബ്യതിരേകമുഖേന അവിജ്ജാദിനിരോധാ പന വിജ്ജായ സതി ഹോതി സങ്ഖാരാനം അസമ്ഭവോതി വുത്തം ‘‘നിബ്ബാനം ഭാജിത’’ന്തി. സരൂപേന പന തായ വട്ടമേവ പകാസിതം. വക്ഖതി ഹി പരിയോസാനേ ‘‘വട്ടവിവട്ടമേവ കഥിത’’ന്തി. നിയ്യാതനേതി നിഗമനേ. ഫലേനാതി പത്തബ്ബഫലേന പടിപദായ സമ്പാപകഹേതുനോ ദസ്സിതത്താ. യഥാ ഹി തിവിധോ ഹേതു ഞാപകോ, നിബ്ബത്തകോ, സമ്പാപകോതി, ഏവം തിവിധം ഫലം ഞാപേതബ്ബം, നിബ്ബത്തേതബ്ബം, സമ്പാപേതബ്ബന്തി. തസ്മാ പത്തബ്ബഫലേന നിബ്ബാനേന തംസമ്പാപകഹേതുഭൂതായ പടിപദായ ദസ്സിതത്താതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘ഫലേന ഹേത്ഥാ’’തിആദി. അയം വുച്ചതീതി ഏവം നിബ്ബാനഫലാ അയം ‘‘സമ്മാപടിപദാ’’തി വുച്ചതി. അസേസവിരാഗാ അസേസനിരോധാതി സമുച്ഛേദപ്പഹാനവസേന അവിജ്ജായ അസേസവിരജ്ജനതോ അസേസനിരുജ്ഝനതോ ച. പദദ്വയേനപി അനുപ്പാദനിരോധമേവ വദതി. തഞ്ഹി നിബ്ബാനം. ദുതിയവികപ്പേ അയം ഏത്ഥ അധിപ്പായോ – യേന മഗ്ഗേന കരണഭൂതേന അസേസനിരോധോ ഹോതി, അവിജ്ജായ അസേസനിരോധോ യം ആഗമ്മ ഹോതി, തം മഗ്ഗം ദസ്സേതുന്തി. ഏവഞ്ഹി സതീതി ഏവം പദഭാജനസ്സ നിബ്ബാനസ്സ പദത്ഥേ സതി. സാനുഭാവാ പടിപദാ വിഭത്താ ഹോതീതി അവിജ്ജായ അസേസനിരോധഹേതുപടിപദാ തത്ഥ സാതിസയസാമത്ഥിയസമായോഗതോ സാനുഭാവാ വിഭത്താ ഹോതി. മിച്ഛാപടിപദാഗഹണേനേത്ഥ വട്ടസ്സപി വിഭത്തത്താ വുത്തം ‘‘വട്ടവിവട്ടമേവ കഥിത’’ന്തി.

പടിപദാസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.