൧൨. വങ്ഗീസസുത്തവണ്ണനാ

൨൨൦. സോ കിര വിചരതീതി സമ്ബന്ധോ. ‘‘യഥായം ദീപോ ജമ്ബുദീപോതി ജമ്ബുനാ പഞ്ഞാതോ, ഏവാഹമ്പി തേന ജമ്ബുനാ പഞ്ഞായിസ്സ’’ന്തി ജമ്ബുസാഖം പരിഹരിത്വാ. വാദം കത്വാതി ‘‘ഇമസ്മിം വാദേ സചേ തേ പരാജയോ ഹോതി, ത്വം മേ ദാസോ ഹോഹി. സചേ മേ പരാജയോ, അഹം തേ ഭരിയാ’’തി ഏവം കതികം കത്വാ. വാദേ ജയപരാജയാനുഭാവേനാതി തഥാപവത്തിതേ വാദേ പരിബ്ബാജകസ്സ ജയാനുഭാവേന ചേവ അത്തനോ പരാജയേന ച. വയം ആഗമ്മാതി സിപ്പുഗ്ഗഹണവയം ആഗമ്മ. വിജ്ജന്തി മന്തം.

നിബ്ബത്തഗതിവിഭാവനവസേന ഛവസീസഭാവം ദൂസേതി വിനാസേതീതി ഛവദൂസകം സിപ്പം, തഥാപവത്തം മന്തപദം. അത്തനോ ആനുഭാവേനാതി നിരയേ നിബ്ബത്തസത്തസ്സ സീസം യത്ഥ കത്ഥചി ഠിതം ബുദ്ധാനുഭാവേന ആനേത്വാ ദസ്സേത്വാ. ഖീണാസവസ്സ സീസന്തി പരമപ്പിച്ഛതായ കഞ്ചിപി അജാനാപേത്വാ അരഞ്ഞം പവിസിത്വാ പരിനിബ്ബുതസ്സ ഖീണാസവസ്സ ഛഡ്ഡിതം സീസകടാഹം. ദസ്സേസീതി അത്തനോ ആനുഭാവേന ആനേത്വാ ദസ്സേസി.

‘‘തുമ്ഹേ, ഭോ ഗോതമ, ജാനാഥാ’’തി കാമം വങ്ഗീസോ നിബ്ബത്തട്ഠാനം സന്ധായ പുച്ഛതി, ഭഗവാ പന അനുപാദിസേസനിബ്ബാനം സന്ധായ ‘‘ആമ, വങ്ഗീസ…പേ… ഗതിം ജാനാമീ’’തി ആഹ. വുത്തഞ്ഹേതം ‘‘നിബ്ബാനം അരഹതോ ഗതീ’’തി. വങ്ഗീസോ സയം മന്തബലേന ഗതിപരിയാപന്നസ്സ ഗതിം ജാനന്തോ ഭഗവന്തമ്പി ‘‘അയമ്പി തഥാ’’തി മഞ്ഞമാനോ ‘‘മന്തേന ജാനാസി, ഭോ ഗോതമാ’’തി ആഹ. ഭഗവാ അത്തനോ ബുദ്ധഞാണമേവ മന്തം കത്വാ ദീപേന്തോ ‘‘ആമ, വങ്ഗീസ, ഏകേന മന്തേനേവ ജാനാമീ’’തി ആഹ. മുധാ ഏവ ദാതബ്ബന്തി അമൂലികോ. അനന്തരഹിതായ ഭൂമിയാ സയനം ഥണ്ഡിലസേയ്യാ. ആദി-സദ്ദേന സായതതിയം ഉദകോരോഹണഭൂമിഹരണാദിം സങ്ഗണ്ഹാതി. സോ തം…പേ… അരഹത്തം പാപുണീതി ഇമിനാ വങ്ഗീസത്ഥേരോ പബ്ബജിത്വാ ന ചിരസ്സേവ സുഖായ പടിപദായ അരഹത്തം പത്തോ വിയ ദിസ്സതി, ന ഖോ പനേതം ഏവം ദട്ഠബ്ബം, ആയതിം ഥേരോ പബ്ബജിത്വാ സമഥവിപസ്സനാസു കമ്മം ആരഭിത്വാപി ദുക്ഖായ പടിപദായ താദിസം കാലം വീതിനാമേത്വാ അരഹത്തം പാപുണി. തേനാഹ –

‘‘നിക്ഖന്തം വത മം സന്തം, അഗാരസ്മാനഗാരിയം;

വിതക്കാ ഉപധാവന്തി, പഗബ്ഭാ കണ്ഹതോ ഇമേ’’. (സം. നി. ൧.൨൦൯; ഥേരഗാ. ൧൨൧൮);

ആയസ്മതോ വങ്ഗീസസ്സ അനഭിരതി ഉപ്പന്നാ ഹോതി, രാഗോ ചിത്തം അനുദ്ധംസേതി, ‘‘കാമരാഗേന ഡയ്ഹാമി, ചിത്തം മേ പരിഡയ്ഹതീ’’തിആദി (ഥേരഗാ. ൧൨൩൨).

വിമുത്തിസുഖന്തി സബ്ബസോ കിലേസവിമുത്തിയം നിബ്ബാനേ ച ഉപ്പന്നം സമ്പതിഅരഹത്തഫലസുഖം പടിസംവേദേന്തോതി യഥാപരിച്ഛിന്നം കാലം പതി സമ്മദേവ വേദേന്തോ അനുഭവന്തോ. കവിനാ കതം, തതോ വാ ആഗതം, തസ്സ വാ ഇദന്തി കാവേയം, തദേവേത്ഥ ‘‘കാവേയ്യ’’ന്തി വുത്തം. യേ നിയാമഗതദ്ദസാതി യേ ഭിക്ഖൂ അരിയാ ബുദ്ധാനം സാവകാ ഫലട്ഠഭാവേന നിയാമഗതാ ചേവ മഗ്ഗട്ഠഭാവേന നിയാമദസാ ച. നിയാമോതി ഹി സമ്മത്തനിയാമോ അധിപ്പേതോ. സുആഗമനന്തി മമ ഇമസ്സ സത്ഥുനോ സന്തികേ ആഗമനം ഉപഗമനം, ഇമസ്മിഞ്ച ധമ്മവിനയേ ആഗമനം പബ്ബജനം ഉപസമ്പദാ സുന്ദരം ആഗമനം. തത്ഥ കാരണമാഹ ‘‘തിസ്സോ വിജ്ജാ’’തിആദി. അവുത്തമ്പി ഗാഥായ അത്ഥതോ ഗഹിതമേവ ഥേരസ്സ ഛളഭിഞ്ഞഭാവതോ.

വങ്ഗീസസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സാരത്ഥപ്പകാസിനിയാ സംയുത്തനികായ-അട്ഠകഥായ

വങ്ഗീസസംയുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ സമത്താ.