൩. ഗോധികസുത്തവണ്ണനാ

൧൫൯. പബ്ബതസ്സ പസ്സേതി പബ്ബതപാദേ ഉപച്ചകായം. സമയേ സമയേ ലദ്ധത്താ സാമയികം. തേനാഹ ‘‘അപ്പിതപ്പിതക്ഖണേ പച്ചനീകധമ്മേഹി വിമുച്ചതീ’’തി. ലോകിയവിമുത്തി ഹി അനച്ചന്തപഹായിതായ സമയവിമുത്തി നാമ, ലോകുത്തരവിമുത്തി അച്ചന്തപഹായിതായ അസമയവിമുത്തി. താഹി സമന്നാഗതാ ‘‘സമയവിമുത്താ, അസമയവിമുത്താ’’തി ച വുച്ചന്തി. യാവ പഠമജ്ഝാനനിബ്ബത്തനം, താവ കസ്മാ പരിഹായീതി അത്ഥോ? സാബാധത്താതി സരോഗത്താ. വാതപിത്തസേമ്ഹവസേനാതി കദാചി വാതപിത്തവസേന, കദാചി വാതസേമ്ഹവസേന, ഉഭിന്നമ്പി സന്നിപാതവസേന. അനുസായികോതി കായം അനുഗന്ത്വാ സയിതോ, യാപ്യാമയഭാവേന ഠിതോതി അത്ഥോ. സമാധിസ്സാതി സമാധിഭാവനായ. ഉപകാരകധമ്മേ ഉതുഭോജനാദികേ. പൂരേതുന്തി സമോധാനേതും. പരിഹായീതി സരീരസ്സ അകല്ലഭാവതോ.

ആഹരേയ്യന്തി ജീവിതഹരണത്ഥായ ഉപനേയ്യം. നിബദ്ധാ ഗതി ഹോതി കേവലം ബ്രഹ്മലോകൂപപത്തിതോ, ന സോതാപന്നാദീനം വിയ പരിച്ഛിന്നഭാവേന. തേനാഹ ‘‘ബ്രഹ്മലോകേ നിബ്ബത്തതീ’’തി.

ജലമാനാതി സമുട്ഠിതനിയതഇദ്ധിയാ അനഞ്ഞസാധാരണപരിവാരസമ്പത്തിയാ ച സദേവകേ ലോകേ ജലമാനാ. മംസചക്ഖു ദിബ്ബചക്ഖു ധമ്മചക്ഖു പഞ്ഞാചക്ഖു സമന്തചക്ഖൂതി പഞ്ചഹി ചക്ഖൂഹി ചക്ഖുമാ. ആനുഭാവധരാതി അചിന്തേയ്യാപരിമേയ്യബുദ്ധാനുഭാവസമ്പന്നാ. ആനുഭാവപരിയായോപി ഹി ജുതി-സദ്ദോ ഹോതി ‘‘ഇദ്ധിജുതിബലവീരിയൂപപത്തീ’’തിആദീസു (ജാ. ൨.൨൨.൧൫൮൯, ൧൫൯൫) വിയ. അനവസേസതോ മാനം സിയതി സമുച്ഛിന്ദതീതി അഗ്ഗമഗ്ഗോ മാനസം. തന്നിബ്ബത്തനാ പന അരഹത്തസ്സ മാനസതാ ദട്ഠബ്ബാ. സീലാദീനീതി അനുത്തരസീലാദീനി. സിക്ഖമാനോതി സിക്ഖാനി ഭാവേന്തോ അത്തനോ സന്താനേ ഉപ്പാദേന്തോ. ന ചിത്തഭാവനാ. തേനാഹ ‘‘സകരണീയോ’’തി. ജനേതി സത്തസ്സ കായേ, സദേവകേ ലോകേതി അത്ഥോ. വിസ്സുതാതി അനഞ്ഞസാധാരണേഹി സീലാദിഗുണേഹി വിസ്സുതാ.

വേദനം വിക്ഖമ്ഭേത്വാതി ഉപ്പന്നം ദുക്ഖവേദനം പടിച്ച ഉപ്പന്നഅത്തകിലമഥം അനുപ്പാദനവസേന വിക്ഖമ്ഭേത്വാ തംയേവ വേദനം പരിഗ്ഗഹേത്വാ പവത്തവിപസ്സനാ വീഥിമേവ ഓതരതീതി കത്വാ മൂലകമ്മട്ഠാനന്തി വുത്തം. ‘‘സമസീസീ ഹുത്വാ പരിനിബ്ബായീ’’തി വത്വാ തസ്സ പഭേദം വിഭജിത്വാ ഇധാധിപ്പേതം ദസ്സേതും ‘‘സമസീസീ നാമ തിവിധോ ഹോതീ’’തിആദിമാഹ. ഇരിയാപഥവസേന സമസീസീ ഇരിയാപഥസമസീസീ. ഏസ നയോ സേസദ്വയേപി.

ഇരിയാപഥകോപനഞ്ചാതി ഇരിയാപഥേഹി അസമായോഗോ. ഏകപ്പഹാരേനേവാതി ഏകവേലായമേവ. പരിനിബ്ബാനവസേനാതി അനുപാദിസേസപരിനിബ്ബാനവസേന, ന കിലേസക്ഖയമത്തേന. ഏത്ഥാതി ഏതേസു ദ്വീസു നയേസു. ഏവം സതി തേനേവ ഇരിയാപഥേന വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ തേനേവ ഇരിയാപഥേന, ഏകസ്മിം അന്തോരോഗേയേവ വിപസ്സനം പട്ഠപേത്വാ അരഹത്തം പത്വാ തേനേവ രോഗേന പരിനിബ്ബായന്താ ഖീണാസവാ ബഹവോപി സമസീസിനോ ഏവ സമ്ഭവേയ്യും. തസ്മാ വുത്തനയേനേവ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

സീസഞ്ചേത്ഥ തേരസ – പലിബോധസീസം തണ്ഹാ, ബന്ധനസീസം മാനോ, പരാമാസസീസം ദിട്ഠി, വിക്ഖേപസീസം ഉദ്ധച്ചം, കിലേസസീസം അവിജ്ജാ, അധിമോക്ഖസീസം സദ്ധാ, പഗ്ഗഹസീസം വീരിയം, ഉപട്ഠാനസീസം സതി, അവിക്ഖേപസീസം സമാധി, ദസ്സനസീസം പഞ്ഞാ, പവത്തിസീസം ജീവിതിന്ദ്രിയം, ഗോചരസീസം വിമോക്ഖോ, സങ്ഖാരസീസം നിരോധോതി. ഇമേസു തേരസസു സീസേസു പലിബോധസീസാദീനി പവത്തിസീസഞ്ച പരിയാദിയിതബ്ബാനി, അധിമോക്ഖസീസാദീനി പരിയാദായകാനി, പരിയാദായകഫലം ഗോചരസീസം. തഞ്ഹി വിസയജ്ഝത്തം ഫലം വിമോക്ഖോ, പരിയാദായകസ്സ മഗ്ഗസ്സ ഫലസ്സ ച ആരമ്മണം സങ്ഖാരസീസം സങ്ഖാരവിവേകഭൂതോ നിരോധോതി പരിയാദിയിതബ്ബാനം പരിയാദായകഫലാരമ്മണാനം സഹ വിയ സംസിദ്ധം ദസ്സനേന സമസീസിഭാവം ദസ്സേതും പടിസമ്ഭിദായം തേരസ സീസാനി വുത്താനി. ഇധ പന ‘‘അപുബ്ബം അചരിമം ആസവപരിയാദാനഞ്ച ഹോതി ജീവിതപരിയാദാനഞ്ചാ’’തി (പു. പ. ൧൬) വചനതോ തേസു കിലേസപവത്തസീസാനമേവ വസേന യോജനം കരോന്തോ ‘‘ഏത്ഥ ച പവത്തിസീസ’’ന്തിആദിമാഹ.

തത്ഥ പവത്തിസീസം പവത്തതോ വുട്ഠഹന്തോ മഗ്ഗോ ചുതിതോ ഉദ്ധം അപ്പവത്തികരണവസേന യദിപി പരിയാദീയതി, യാവ പന ചുതി, താവ പവത്തിസബ്ഭാവതോ ‘‘പവത്തിസീസം ജീവിതിന്ദ്രിയം ചുതിചിത്തം ഖേപേതീ’’തി ആഹ. കിലേസപരിയാദാനേന പന മഗ്ഗചിത്തേന അത്തനോ അനന്തരം വിയ നിപ്ഫാദേതബ്ബാ പച്ചവേക്ഖണവാരാ ച കിലേസപരിയാദാനസ്സേവ വാരാതി വത്തബ്ബതം അരഹന്തി. ‘‘വിമുത്തസ്മിം വിമുത്തമിതി ഞാണം ഹോതീ’’തി (മ. നി. ൧.൭൮; സം. നി. ൩.൧൨) വചനതോ പച്ചവേക്ഖണപരിസമാപനേന കിലേസപരിയാദാനം സമാപിതം നാമ ഹോതി, തം പന പരിസമാപനം യദി ചുതിചിത്തേന ഹോതി, തേനേവ ജീവിതപരിസമാപനഞ്ച ഹോതീതി ഇമായ വാരചുതിസമതായ കിലേസപരിയാദാനജീവിതപരിയാദാനാനം അപുബ്ബാചരിമതാ വേദിതബ്ബാതി ദസ്സേന്തോ ‘‘ദ്വിന്നം ചിത്താനം ഏകതോ ഉപ്പാദോ നത്ഥീ’’തിആദിമാഹ. ദ്വിന്നം ചിത്താനന്തി ചുതിചിത്തമഗ്ഗചിത്താനം. തന്തി പച്ചവേക്ഖണം പരിപുണ്ണജവനചിത്താനം സത്തക്ഖത്തും പവത്തിയാ, അപരിപുണ്ണാനം വാ പഞ്ചക്ഖത്തും പവത്തിയാ. കിഞ്ചാപി ‘‘ഏകോ വാ ദ്വേ വാ’’തി വുത്തം യഥാ ‘‘ഏകം വാ ദ്വേ വാ തദാരമ്മണചിത്താനീ’’തി, ഹേട്ഠിമന്തേന പന ദ്വേ പവത്തന്തി.

ഉപ്പാടേത്വാതി ഉദ്ധരിത്വാതി അത്ഥോ. അനുപാദിസേസേനാതി അനുപാദിസേസനിബ്ബാനേന.

ധൂമായിതത്തന്തി ധൂമസ്സ വിയ അയിതഭാവം പവത്തിആകാരം. ധൂമസദിസാ വലാഹകാ ധൂമവലാഹകാ, തിമിരവലാഹകാ, യേ മഹികാ ‘‘തിമിര’’ന്തി വുച്ചന്തി. അപ്പതിട്ഠിതേനാതി പതിട്ഠം അലഭന്തേന. ഇത്ഥമ്ഭൂതലക്ഖണേ ഏതം കരണവചനം, അനുപ്പത്തിധമ്മേനാതി അത്ഥോ. സതി ഹി ഉപ്പാദേ പതിട്ഠിതം നാമ സിയാ, അട്ഠകഥായം പന യദേവ തസ്സ വിഞ്ഞാണസ്സ അപ്പതിട്ഠാനകാരണം, തദേവ പരിനിബ്ബാനകാരണന്തി വുത്തം ‘‘അപ്പതിട്ഠിതകാരണാ’’തി.

സോകേന ഫുട്ഠസ്സാതി ‘‘അഫലോ വത മേ വായാമോ ജാതോ’’തി സോകേന അഭിഭൂതസ്സ. അഭസ്സഥാതി ബലവസോകാഭിതുന്നസ്സ സതിസമ്മോസാ സിഥിലം ഗഹിതാ ഭസ്സി പതിതാ സാ കച്ഛാ.

ഗോധികസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.