൫. ദുതിയമാരപാസസുത്തവണ്ണനാ

൧൪൧. അനുപുബ്ബഗമനചാരികന്തി ഗാമനിഗമരാജധാനീസു അനുക്കമേന ഗമനസങ്ഖാതം ചാരികം. ഏവം ഹി ഗതേസൂതി ഏവം തുമ്ഹേസു ബഹൂസു ഏകജ്ഝം ഗതേസു.

ആദിമ്ഹി കല്യാണം ഏതസ്സാതി ആദികല്യാണം, തഥാ സേസേസു. സാസനസ്സ ആദി സീലം മൂലകത്താ. തസ്സ സമഥാദയോ മജ്ഝം സാസനസമ്പത്തിയാ വേമജ്ഝഭാവതോ. ഫലനിബ്ബാനാനി പരിയോസാനം തദധിഗമതോ ഉത്തരി കരണീയാഭാവതോ. സാസനേ സമ്മാപടിപത്തി നാമ പഞ്ഞായ ഹോതി, തസ്സാ ച സീലം സമാധി ച മൂലന്തി ആഹ ‘‘സീലസമാധയോ വാ ആദീ’’തി. യസ്മാ പഞ്ഞാ അനുബോധപടിവേധവസേന ദുവിധാ, തസ്മാ തദുഭയം ഗണ്ഹന്തോ ‘‘വിപസ്സനാമഗ്ഗാ മജ്ഝ’’ന്തി ആഹ. പഞ്ഞാനിപ്ഫത്തി ഫലകിച്ചം, നിബ്ബാനസച്ഛികിരിയാ പന സമ്മാപടിപത്തിയാ പരിയോസാനം തതോ പരം കത്തബ്ബാഭാവതോതി ആഹ ‘‘ഫലനിബ്ബാനാനി പരിയോസാന’’ന്തി. ഫലഗ്ഗഹണേന ഹി സഉപാദിസേസനിബ്ബാനം ഗയ്ഹതി, ഇതരേന ഇതരം, തദുഭയവസേന പടിപത്തിയാ ഓസാനന്തി ആഹ ‘‘ഫലനിബ്ബാനാനി പരിയോസാന’’ന്തി. ‘‘തസ്മാതിഹ ത്വം, ഭിക്ഖു, ആദിമേവ വിസോധേഹി കുസലേസു ധമ്മേസു. കോ ചാദി കുസലാനം ധമ്മാനം? സീലഞ്ച സുവിസുദ്ധം, ദിട്ഠി ച ഉജുകാ’’തി (സം. നി. ൫.൩൬൯) വചനതോ സീലദിട്ഠുജുകതായ മത്ഥകഭൂതാ വിപസ്സനാ, തദധിട്ഠാനാ സീലസമാധീതി ഇമേ തസ്സ സാസനസ്സ മൂലന്തി ആഹ ‘‘സീലസമാധിവിപസ്സനാ വാ ആദീ’’തി. സേസം വുത്തനയമേവ.

കിഞ്ചാപി അവയവവിനിമുത്തോ സമുദായോ നത്ഥി, യേസു പന അവയവേസു സമുദായരൂപേന അപേക്ഖിതേസു ഗാഥാതി സമഞ്ഞാ, തം തതോ ഭിന്നം വിയ കത്വാ ദസ്സേന്തോ ‘‘ചതുപ്പദികഗാഥായ താവ പഠമപാദോ’’തിആദിമാഹ. പഞ്ചപദഛപ്പദാനം ഗാഥാനം ആദിപരിയോസാനഗ്ഗഹണേന ഇതരേ ദുതിയാദയോ തയോ ചത്താരോ വാ മജ്ഝന്തി അവുത്തസിദ്ധമേവാതി ന വുത്തം. ഏകാനുസന്ധികസുത്തസ്സാതി ഇദം ബഹുവിഭാഗം യഥാനുസന്ധിനാ ഏകാനുസന്ധികം സുത്തം സന്ധായ വുത്തം, ഇതരസ്സ പന തേയേവ ദേസേതബ്ബധമ്മവിഭാഗേന ആദിമജ്ഝപരിയോസാനഭാഗാ ലബ്ഭന്തി. നിദാനന്തി കാലദേസകപരിസാദി-അപദിസനലക്ഖണാദികോ അത്ഥോ. ഇദമവോചാതി ഇതി-സദ്ദോ ആദിഅത്ഥോ. തേന തദവസേസനിഗമനപാളിം സങ്ഗണ്ഹാതി. അനേകാനുസന്ധീകസ്സ സഹ നിദാനേന പഠമോ അനുസന്ധി ആദി. സഹ നിഗമനേന പച്ഛിമോ പരിയോസാനം, ഇതരേന മജ്ഝിമന്തിആദിമജ്ഝപരിയോസാനാനി വേദിതബ്ബാനി.

സാത്ഥകന്തി അത്ഥസമ്പത്തിയാ സാത്ഥകം കത്വാ. സബ്യഞ്ജനന്തി ബ്യഞ്ജനസമ്പത്തിയാ സബ്യഞ്ജനം. സമ്പത്തി ച നാമ പരിപുണ്ണബ്യഞ്ജനതാതി ആഹ ‘‘ബ്യഞ്ജനേഹി…പേ… ദേസേതാ’’തി. സകലപരിപുണ്ണന്തി സബ്ബസോ പരിപുണ്ണം സീലാദിപഞ്ചധമ്മക്ഖന്ധപാരിപൂരിയാ. നിരുപക്കിലേസം ദിട്ഠിമാനാദിഉപക്കിലേസാഭാവതോ. അവിസേസതോ തിസ്സോ സിക്ഖാ സകലേ സാസനേ ഭവന്തി. ധമ്മോതി പന ബ്രഹ്മചരിയം വാ സന്ധായ വുത്തം ‘‘കതമേസാനം ഖോ, ഭന്തേ, ബുദ്ധാനം ഭഗവന്താനം ബ്രഹ്മചരിയം ചിരട്ഠിതികം അഹോസീ’’തിആദീസു (പാരാ. ൧൮) വിയ. ദുകൂലസാണിയാ പടിച്ഛന്നാ വിയ, ന തു പാകാരസേലാദിപടിച്ഛന്നാ വിയ. തേന ധമ്മനിരുത്തിയാ സകലകിലേസാനം പഹാനാനുഭാവം വദതി. അലാഭപരിഹാനിയാ, ന ലദ്ധപരിഹാനിയാ. അഡ്ഢുഡ്ഢാനീതി പഞ്ചസതാധികാനി തീണി പാടിഹാരിയസഹസ്സാനി. സാതന്തി സുഖം.

ദുതിയമാരപാസസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.