൧. പഠമവഗ്ഗോ

൧. തപോകമ്മസുത്തവണ്ണനാ

൧൩൭. ഉരുവേലായ സമീപേ ഗാമോ ഉരുവേലഗാമോ, തം ഉരുവേലഗാമം അഭിമുഖഭാവേന സമ്മദേവ സബ്ബധമ്മേ ബുജ്ഝതീതി അഭിസമ്ബോധി, സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണം, തേന സമന്നാഗതത്താ ച ഭഗവാ അഭിസമ്ബുദ്ധോതി വുച്ചതി. തസ്സ പഞ്ചചത്താലീസായ വസ്സേസു ആദിതോ പന്നരസ വസ്സാനി പഠമബോധി, ഇധ പന സത്താഹബ്ഭന്തരമേവ അധിപ്പേതന്തി ആഹ ‘‘അഭിസമ്ബുദ്ധോ ഹുത്വാ അന്തോസത്താഹസ്മിം യേവാ’’തി. അസുഖഭാവേന അഞ്ഞേഹി കാതും അസക്കുണേയ്യത്താ ദുക്കരം കരോതീതി ദുക്കരകാരോ, സോ ഏവ ഇത്ഥിലിങ്ഗവസേന ദുക്കരകാരികാ. തായ മുത്തോ വതമ്ഹീതി ചിന്തേസി. യദി ഏവം കസ്മാ തം ലോകനാഥോ ഛബ്ബസ്സാനി സമനുയുഞ്ജതി? കമ്മപീളിതവസേന. വുത്തഞ്ഹേതം അപദാനേ (അപ. ഥേര ൧.൩൯.൯൨-൯൪) –

‘‘അവചാഹം ജോതിപാലോ, സുഗതം കസ്സപം തദാ;

കുതോ നു ബോധി മുണ്ഡസ്സ, ബോധി പരമദുല്ലഭാ.

‘‘തേന കമ്മവിപാകേന, അചരിം ദുക്കരം ബഹും;

ഛബ്ബസ്സാനുരുവേലായം, തതോ ബോധിമപാപുണിം.

‘‘നാഹം ഏതേന മഗ്ഗേന, പാപുണിം ബോധിമുത്തമം;

കുമ്മഗ്ഗേന ഗവേസിസ്സം, പുബ്ബകമ്മേന വാരിതോ’’തി.

മാരേതീതി വിബാധേതി. വിപത്തിആദിസംയോജനഞ്ഹി സാധൂനം പരമത്ഥതോ മരണം സച്ചപടിവേധമാരണത്താ, പാപതരത്താ പാപതമോതി പാപിമാ. സാ ചസ്സ പാപതമതാ പാപവുത്തിതായാതി ആഹ ‘‘പാപേ നിയുത്തോ’’തി. അധിപതീതി കാമാധിപതി. അപ്പഹീനകാമരാഗേ അത്തനോ വസേ വത്തേതീതി വസവത്തീ. തേസംയേവ കുസലകമ്മാനം അന്തം കരോതീതി അന്തകോ. വട്ടദുക്ഖതോ അപരിമുത്തപച്ചയത്താ നമുചി. മത്താനം പമത്താനം ബന്ധൂതി പമത്തബന്ധു.

തപോകമ്മാതി അത്തകിലമഥാനുയോഗതോ. അപരദ്ധോതി വിരജ്ഝസി. ‘‘അപരാധോ’’തിപി അത്ഥി, സോയേവ അത്ഥോ. കായകിലമഥം അനുയുഞ്ജന്തോ യേഭുയ്യേന അമരത്ഥായ അനുയുഞ്ജതി, സോ ച കമ്മവാദീഹി അനുയുഞ്ജിയമാനോ ദേവത്ഥായ സിയാതി ആഹ ‘‘അമരഭാവത്ഥായാ’’തി. സബ്ബം തപന്തി സബ്ബം അത്തപരിതാപനം. അത്ഥാവഹം ന ഭവതി ബോധിയാ അനുപായത്താ. കിഞ്ചസ്സാതി കിഞ്ചി സിയാതി അത്ഥോ. ഫിയാരിത്തംവ ധമ്മനീതി ധമ്മം വുച്ചതി വണ്ണു, സോ ഇധ ‘‘ധമ്മ’’ന്തി വുത്തോ, ധമ്മനി വണ്ണുപദേസേതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘അരഞ്ഞേ’’തി. ഉഭോസു പസ്സേസു ഫിയാഹി ആകഡ്ഢേയ്യ ചേവ അരിത്തേഹി ഉപ്പീളേയ്യ ച.

സമ്മാവാചാകമ്മന്താജീവാ ഗഹിതാ മഗ്ഗസീലസ്സ അധിപ്പേതത്താ. സമാധിനോ ഹി ഗഹണേന സമ്മാവായാമസതിസമാധയോ ഗഹിതാ ഉപകാരഭാവതോ. പഞ്ഞായാതി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. ബുജ്ഝതി ഏതേനാതി ബോധോ. മഗ്ഗോതി ആഹ ‘‘ബോധായാതി മഗ്ഗത്ഥായാ’’തി. കഥം പന മഗ്ഗം മഗ്ഗത്ഥായ ഭാവേതീതി ആഹ ‘‘യഥാ ഹീ’’തിആദി. തേന യഥാ യാഗുപചനാരമ്ഭോ യാവദേവ യാഗുഅത്ഥോ, ഏവം മഗ്ഗഭാവനാരമ്ഭോ മഗ്ഗാധിഗമത്ഥായാതി ദസ്സേതി. ആരമ്ഭോതി ച അരിയമഗ്ഗഭാവനായ ബന്ധാപനം ദട്ഠബ്ബം. കേചി പന ‘‘മഗ്ഗന്തി അരിയമഗ്ഗം, ബോധായാതി അരഹത്തസമ്ബോധായ, ഏവഞ്ച കത്വാ ‘പത്തോസ്മി പരമസുദ്ധി’ന്തി ഇദമ്പി വചനം സമത്ഥിത’’ന്തി വദന്തി, അപരേ പന ‘‘സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണസമ്ബോധായാതി. സോ ഹി സബ്ബസ്മാപി ബോധിതോ ഉത്തരിതരോ’’തി. നിഹതോ നിബ്ബിസേവനഭാവം പാപിതോ. തേനാഹ ‘‘പരാജിതോ’’തി.

തപോകമ്മസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. ഹത്ഥിരാജവണ്ണസുത്തവണ്ണനാ

൧൩൮. അന്ധഭാവകാരകേതി പചുരജനസ്സ ചക്ഖുവിഞ്ഞാണുപ്പത്തിനിവാരണേന അന്ധഭാവകാരകേ. മഹാതമേതി മഹതി തമസി. പാസാണഫലകേ മഹാചീവരം സീസേ ഠപേത്വാതി ഏതേന തം ഫലകം അപസ്സായ നിസിന്നോതി ദസ്സേതി. പധാനന്തി ഭാവനം. പരിഗ്ഗണ്ഹമാനോതി സബ്ബസോ ഗണ്ഹന്തോ അവിസ്സജ്ജേന്തോ, ഭാവനം അനുയുഞ്ജന്തോ അനുപുബ്ബസമാപത്തിയോ ഫലസമാപത്തിഞ്ച മനസികരോന്തോതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘നനു ചാ’’തിആദി. അരിട്ഠകോതി അരിട്ഠകവണ്ണോ. തേനാഹ ‘‘കാളകോ’’തി.

ദീഘമദ്ധാനന്തി ചിരതരം കാലം. സംസരന്തി ആസാദനാധിപ്പായേന സഞ്ചരന്തോ, അലം തുയ്ഹം ഏതേന നിപ്പയോജനന്തി അധിപ്പായോ. ന ഹി തേന മാരസ്സ കാചി അത്ഥസിദ്ധീതി.

ഹത്ഥിരാജവണ്ണസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൩. സുഭസുത്തവണ്ണനാ

൧൩൯. സുസംവുതാതി മഗ്ഗസംവരേന സുട്ഠു സംവുതാ. സുപിഹിതാതി സുട്ഠു പിഹിതാ. വസാനുഗാതി കായാദിദ്വാരവസാനുഗാ വസവത്തിനോ ന ഹോന്തി. ബദ്ധചരാതി പടിബദ്ധചരിയാതി.

സുഭസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. പഠമമാരപാസസുത്തവണ്ണനാ

൧൪൦. ഉപായമനസികാരേനാതി അനിച്ചാദീസു അനിച്ചാദിതോ മനസികരണേന. ഉപായവീരിയേനാതി അനുപ്പന്നാകുസലാനം അനുപ്പാദനായ വിധിനാ പവത്തവീരിയേന. കാരണവീരിയേനാതി അനുപ്പന്നാനുപ്പാദനാദിഅത്ഥസ്സ കാരണഭൂതേന വീരിയേന. അനുപ്പന്നപാപകാനുപ്പാദനാദിഅത്ഥാനി ഹി വീരിയാനി യദത്ഥം ഹോന്തി, തം അത്ഥം സാധേന്തിയേവാതി ഏതസ്സ അത്ഥസ്സ ദീപകോ സമ്മാ-സദ്ദോ. യോനിസോസമ്മാസദ്ദേന ഹി ഉപായകാരണത്ഥദീപകതം സന്ധായ ‘‘ഉപായവീരിയേന കാരണവീരിയേനാ’’തി വുത്തം. അരഹത്തഫലവിമുത്തി ഉക്കട്ഠനിദ്ദേസേന. മാരേന ‘‘മയ്ഹം ഖോ, ഭിക്ഖവേ’’തിആദികം ഭഗവതോ വചനം സുത്വാ വുത്തം ‘‘അരഹത്തം പത്വാപി ന തുസ്സതീ’’തിആദി.

കിലേസപാസേനാതി കിലേസമാരസ്സ ഉപായഭൂതേന. കിലേസമാരോ ഹി സത്തേ കാമഗുണപാസേഹി നിബന്ധതി, ന പന സയമേവ. തേനാഹ ‘‘യേ ദിബ്ബാ കാമഗുണസങ്ഖാതാ’’തിആദി. മാരബന്ധനേതി കിലേസമാരസ്സ ബന്ധനട്ഠാനേ, ഭവചാരകേതി അത്ഥോ. ന മേ സമണ മോക്ഖസീതി ഇദം മാരോ ‘‘അനുത്തരാ വിമുത്തി അനുപ്പത്താ, വിമുത്താ സബ്ബപാസേഹീ’’തി ച ഭഗവതോ വചനം അസദ്ദഹന്തോ വദതി സദ്ദഹന്തോപി വാ ‘‘ഏവമയം പരേസം സത്താനം മോക്ഖായ ഉസ്സാഹം ന കരേയ്യാ’’തി അത്തനോ കോഹഞ്ഞേ ഠത്വാ വദതി.

പഠമമാരപാസസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. ദുതിയമാരപാസസുത്തവണ്ണനാ

൧൪൧. അനുപുബ്ബഗമനചാരികന്തി ഗാമനിഗമരാജധാനീസു അനുക്കമേന ഗമനസങ്ഖാതം ചാരികം. ഏവം ഹി ഗതേസൂതി ഏവം തുമ്ഹേസു ബഹൂസു ഏകജ്ഝം ഗതേസു.

ആദിമ്ഹി കല്യാണം ഏതസ്സാതി ആദികല്യാണം, തഥാ സേസേസു. സാസനസ്സ ആദി സീലം മൂലകത്താ. തസ്സ സമഥാദയോ മജ്ഝം സാസനസമ്പത്തിയാ വേമജ്ഝഭാവതോ. ഫലനിബ്ബാനാനി പരിയോസാനം തദധിഗമതോ ഉത്തരി കരണീയാഭാവതോ. സാസനേ സമ്മാപടിപത്തി നാമ പഞ്ഞായ ഹോതി, തസ്സാ ച സീലം സമാധി ച മൂലന്തി ആഹ ‘‘സീലസമാധയോ വാ ആദീ’’തി. യസ്മാ പഞ്ഞാ അനുബോധപടിവേധവസേന ദുവിധാ, തസ്മാ തദുഭയം ഗണ്ഹന്തോ ‘‘വിപസ്സനാമഗ്ഗാ മജ്ഝ’’ന്തി ആഹ. പഞ്ഞാനിപ്ഫത്തി ഫലകിച്ചം, നിബ്ബാനസച്ഛികിരിയാ പന സമ്മാപടിപത്തിയാ പരിയോസാനം തതോ പരം കത്തബ്ബാഭാവതോതി ആഹ ‘‘ഫലനിബ്ബാനാനി പരിയോസാന’’ന്തി. ഫലഗ്ഗഹണേന ഹി സഉപാദിസേസനിബ്ബാനം ഗയ്ഹതി, ഇതരേന ഇതരം, തദുഭയവസേന പടിപത്തിയാ ഓസാനന്തി ആഹ ‘‘ഫലനിബ്ബാനാനി പരിയോസാന’’ന്തി. ‘‘തസ്മാതിഹ ത്വം, ഭിക്ഖു, ആദിമേവ വിസോധേഹി കുസലേസു ധമ്മേസു. കോ ചാദി കുസലാനം ധമ്മാനം? സീലഞ്ച സുവിസുദ്ധം, ദിട്ഠി ച ഉജുകാ’’തി (സം. നി. ൫.൩൬൯) വചനതോ സീലദിട്ഠുജുകതായ മത്ഥകഭൂതാ വിപസ്സനാ, തദധിട്ഠാനാ സീലസമാധീതി ഇമേ തസ്സ സാസനസ്സ മൂലന്തി ആഹ ‘‘സീലസമാധിവിപസ്സനാ വാ ആദീ’’തി. സേസം വുത്തനയമേവ.

കിഞ്ചാപി അവയവവിനിമുത്തോ സമുദായോ നത്ഥി, യേസു പന അവയവേസു സമുദായരൂപേന അപേക്ഖിതേസു ഗാഥാതി സമഞ്ഞാ, തം തതോ ഭിന്നം വിയ കത്വാ ദസ്സേന്തോ ‘‘ചതുപ്പദികഗാഥായ താവ പഠമപാദോ’’തിആദിമാഹ. പഞ്ചപദഛപ്പദാനം ഗാഥാനം ആദിപരിയോസാനഗ്ഗഹണേന ഇതരേ ദുതിയാദയോ തയോ ചത്താരോ വാ മജ്ഝന്തി അവുത്തസിദ്ധമേവാതി ന വുത്തം. ഏകാനുസന്ധികസുത്തസ്സാതി ഇദം ബഹുവിഭാഗം യഥാനുസന്ധിനാ ഏകാനുസന്ധികം സുത്തം സന്ധായ വുത്തം, ഇതരസ്സ പന തേയേവ ദേസേതബ്ബധമ്മവിഭാഗേന ആദിമജ്ഝപരിയോസാനഭാഗാ ലബ്ഭന്തി. നിദാനന്തി കാലദേസകപരിസാദി-അപദിസനലക്ഖണാദികോ അത്ഥോ. ഇദമവോചാതി ഇതി-സദ്ദോ ആദിഅത്ഥോ. തേന തദവസേസനിഗമനപാളിം സങ്ഗണ്ഹാതി. അനേകാനുസന്ധീകസ്സ സഹ നിദാനേന പഠമോ അനുസന്ധി ആദി. സഹ നിഗമനേന പച്ഛിമോ പരിയോസാനം, ഇതരേന മജ്ഝിമന്തിആദിമജ്ഝപരിയോസാനാനി വേദിതബ്ബാനി.

സാത്ഥകന്തി അത്ഥസമ്പത്തിയാ സാത്ഥകം കത്വാ. സബ്യഞ്ജനന്തി ബ്യഞ്ജനസമ്പത്തിയാ സബ്യഞ്ജനം. സമ്പത്തി ച നാമ പരിപുണ്ണബ്യഞ്ജനതാതി ആഹ ‘‘ബ്യഞ്ജനേഹി…പേ… ദേസേതാ’’തി. സകലപരിപുണ്ണന്തി സബ്ബസോ പരിപുണ്ണം സീലാദിപഞ്ചധമ്മക്ഖന്ധപാരിപൂരിയാ. നിരുപക്കിലേസം ദിട്ഠിമാനാദിഉപക്കിലേസാഭാവതോ. അവിസേസതോ തിസ്സോ സിക്ഖാ സകലേ സാസനേ ഭവന്തി. ധമ്മോതി പന ബ്രഹ്മചരിയം വാ സന്ധായ വുത്തം ‘‘കതമേസാനം ഖോ, ഭന്തേ, ബുദ്ധാനം ഭഗവന്താനം ബ്രഹ്മചരിയം ചിരട്ഠിതികം അഹോസീ’’തിആദീസു (പാരാ. ൧൮) വിയ. ദുകൂലസാണിയാ പടിച്ഛന്നാ വിയ, ന തു പാകാരസേലാദിപടിച്ഛന്നാ വിയ. തേന ധമ്മനിരുത്തിയാ സകലകിലേസാനം പഹാനാനുഭാവം വദതി. അലാഭപരിഹാനിയാ, ന ലദ്ധപരിഹാനിയാ. അഡ്ഢുഡ്ഢാനീതി പഞ്ചസതാധികാനി തീണി പാടിഹാരിയസഹസ്സാനി. സാതന്തി സുഖം.

ദുതിയമാരപാസസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൬. സപ്പസുത്തവണ്ണനാ

൧൪൨. സുരാകാരകാനന്തി പിട്ഠസുരായോജനകാനം. കോസലാനം ഇസ്സരോതി കോസലോ, കോസലരാജസ്സ അയന്തി കോസലികാ. പരിഭോഗപാതീതി ഭത്തപരിഭോജനത്ഥായ പാതി പരിഭോഗപാതി. കമ്മാരുദ്ധനപണാളിയാതി കമ്മാരുദ്ധനപണാളിമുഖേ. ധമമാനായാതി ധമിയമാനായ. തം പന യസ്മാ ഭസ്തവാതേഹി പൂരിതം നാമ ഹോതി, തസ്മാ ‘‘ഭസ്തവാതേന പൂരിയമാനായാ’’തി വുത്തം. നിയാമഭൂമിയന്തി ഭഗവതോ പടിസല്ലാനട്ഠാനേ സഞ്ചരന്തം മാരം മംസചക്ഖുനാവ ദിസ്വാ. തേനാഹ ‘‘വിജ്ജുലതാലോകേനാ’’തി.

സേയ്യത്ഥായാതി സേയ്യാനിസംസായ. തേനാഹ ‘‘ഠസ്സാമീ’’തിആദി. അത്തസഞ്ഞതോതി അത്തഭാവേന സംയതോ. തേനാഹ ‘‘സംയതത്തഭാവോ’’തി. തംസണ്ഠിതസ്സാതി തസ്മിം ഹത്ഥപാദകുക്കുച്ചരഹിതേ ബുദ്ധമുനിസ്മിം അവട്ഠിതസ്സ. വോസ്സജ്ജ ചരേയ്യ തത്ഥ സോതി ഇമിനാ ഭഗവാ തം ബ്യാകരമാനോ വിഭിംസിതാ ബുദ്ധാനം കിം കരിസ്സതി ഭയാഭാവതോ? കേവലം പന അനട്ഠവലികം ഉപ്പീളേന്തോ വിയ ത്വമേവ ആയാസം ആപജ്ജിസ്സസീതി മാരം സന്തജ്ജേതി.

ഭേരവാതി അവീതരാഗാനം ഭയജനകാ. തത്ഥാതി തംനിമിത്തം. ഫലേയ്യാതി ഭിജ്ജേയ്യ. സത്തിസല്ലന്തി സത്തിസങ്ഖാതം പുഥുസല്ലം. ഉരസ്മിം ചാരയേയ്യുന്തി ഫാസും വിജ്ഝിതും ഠപേയ്യും ഉഗ്ഗിരേയ്യും. ഖന്ധുപധീസൂതി ഖന്ധസങ്ഖാതേസു ഉപധീസു. താണം കരോന്തി നാമാതി തതോ ഭയനിമിത്തതോ അത്തനോ താണം കരോന്തി നാമ.

സപ്പസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൭. സുപതിസുത്തവണ്ണനാ

൧൪൩. ഉതുഗാഹാപനത്ഥം ധോവിത്വാ, ന രജോജല്ലവിക്ഖാലനത്ഥം. തേനാഹ ‘‘ബുദ്ധാനം പനാ’’തിആദി. ധോതപാദകേ ഗേഹേതി ധോതപാദേഹി അക്കമിതബ്ബകേ. വത്തഭേദോ നാമ നത്ഥി ധമ്മസ്സാമിഭാവതോ. വത്തസീസേ ഠത്വാ ധോവന്തി അഞ്ഞേസം ദിട്ഠാനുഗതിആപജ്ജനത്ഥം. സോപ്പപരിഗ്ഗാഹകേനാതി ഏത്ഥ സോപ്പം നാമ നിദ്ദായ അന്തരന്തരാ പവത്തകിരിയമയചിത്തപ്പവത്തിരഹിതാ നിരന്തരഭവങ്ഗസന്തതീതി തം സഭാവതോ പയോജനതോ കാലപരിച്ഛേദതോ പരിഗ്ഗാഹകം ഉപരിനിദ്ദേസസതിസമ്പജഞ്ഞം സന്ധായ വുത്തം ‘‘സോപ്പപരിഗ്ഗാഹകേന സതിസമ്പജഞ്ഞേനാ’’തി. കേചി പന ‘‘നിദ്ദാസോപ്പനാ’’തി വദന്തി, തം ഭഗവതോ സോപ്പം ഹീളേന്തോ വദതി.

കിം നൂതി ഏത്ഥം കിന്തി ഹേതുനിസ്സക്കേ പച്ചത്തവചനന്തി ആഹ ‘‘കസ്മാ നു സുപസീ’’തി? ദുബ്ഭഗോ വുച്ചതി നിസ്സിരികോ ഭിന്നഭഗോ, സോ പന മതസദിസോ വിസഞ്ഞിസദിസോ ച ഹോതീതി ആഹ ‘‘മതോ വിയ വിസഞ്ഞീ വിയ ചാ’’തി.

ആദിനാതി ആദി-സദ്ദേന ‘‘ബാഹിരസ്സ ഉപാദായ അട്ഠാരസാ’’തിആദിനാ (വിഭ. ൮൪൨) ആഗതം തണ്ഹാകോട്ഠാസം സങ്ഗണ്ഹാതി. തത്ഥ തത്ഥ വിസത്തതായാതി തമ്മിം തസ്മിം ആരമ്മണേ വിസേസതോ ആസത്തഭാവേന. വിസസ്സ ദുക്ഖനിബ്ബത്തകകമ്മസ്സ ഹേതുഭാവതോ വിസമൂലതാ വിസം വാ ദുക്ഖദുക്ഖാദിഭൂതവേദനാ മൂലം ഏതസ്സാതി വിസമൂലാ, തണ്ഹാ. തസ്സ രൂപാദികസ്സ ദുക്ഖസ്സ പരിഭോഗോ, ന അമതസ്സാതി വിസപരിഭോഗതാ. കത്ഥചി നേതുന്തി കത്ഥചി ഭവേ സബ്ബഥാ നേതും? പരിക്ഖയാതി സബ്ബസോ ഖീണത്താ. തുയ്ഹം കിം ഏത്ഥാതി സബ്ബുപധിപരിക്ഖയാ സുദ്ധസ്സ മമ പടിപത്തിയം തുയ്ഹം കിം ഉജ്ഝായനം? കേവലം വിഘാതോയേവ തേതി ദസ്സേതി.

സുപതിസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൮. നന്ദതിസുത്തവണ്ണനാ

൧൪൪. അട്ഠമം ഉത്താനത്ഥമേവ.

നന്ദതിസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൯. പഠമആയുസുത്തവണ്ണനാ

൧൪൫. പണ്ണാസം വാ വസ്സാനി ജീവതി വസ്സസതതോ ഉപരി സേയ്യഥാപി ഥേരോ അനുരുദ്ധോ. സട്ഠി വാ വസ്സാനി സേയ്യഥാപി ഥേരോ ബാകുലോ. പടിഹരിത്വാ പച്ചനീകഭാവേ സാതം സുഖം ഏതസ്സാതി പച്ചനീകസാതോ, തബ്ഭാവോ പച്ചനീകസാതതാ, തായ. അഭിഭവിത്വാ അഭാസി പടിവചനം ജാനമാനോവ.

ന ഹീളേയ്യ ന ജിഗുച്ഛേയ്യ. ഏവന്തി സോ ദാരകോ വിയ കിഞ്ചി അചിന്തേന്തോ സപ്പുരിസോ ചരേയ്യ, ഏവം ഹിസ്സ ചിത്തദുക്ഖം ന ഹോതീതി അധിപ്പായോ. പജ്ജലിതസീസോ വിയ ചരേയ്യാതി യഥാ പജ്ജലിതസീസോ പുരിസോ അഞ്ഞം കിഞ്ചി അകത്വാ തസ്സേവ വൂപസമായ വായമേയ്യ, ഏവം സപ്പുരിസോ ആയും പരിത്തന്തി ഞത്വാ തേനേവ നയേന സബ്ബസങ്ഖാരഗതം അനിച്ചം, അനിച്ചത്താ ഏവ ദുക്ഖം, അനത്താതി വിപസ്സനമ്പി ഓതരിത്വാ തം ഉസ്സുക്കാപേന്തോപി സങ്ഖാരവിഗമായ ചരേയ്യ പടിപജ്ജേയ്യ.

പഠമആയുസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൧൦. ദുതിയആയുസുത്തവണ്ണനാ

൧൪൬. നേമീവാതി നേമിസീസേന ചക്കം വദതി. കുബ്ബരം അനുപരിയായതീതി കുബ്ബരം അനുപരിവത്തതി. തഥാഭൂതോ പന സോ തം അജഹന്തോവാതി ആഹ ‘‘ന വിജഹതീ’’തി. ആയു അനുപരിയായതീതി മച്ചാനം ആയു ഗതമ്പി പച്ചാഗച്ഛതീതി ഭഗവതോ പടാണി ഹുത്വാ വദതി, ഭഗവാ പന തം അഭിഭവിത്വാ ‘‘അച്ചയന്തി അഹോരത്താ’’തിആദിനാ ആയുനോ അച്ചയഗമനമരണതംയേവ പവേദേസി.

ദുതിയആയുസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

പഠമവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.