൪. ഇസ്സത്തസുത്തവണ്ണനാ

൧൩൫. അട്ഠുപ്പത്തികോതി ഏത്ഥ കാ അസ്സ അട്ഠുപ്പത്തി? തിത്ഥിയാനം ഭഗവതോ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച അലാഭായ അയസായ പരിസക്കനം. തം വിത്ഥാരതോ ദസ്സേതും ‘‘ഭഗവതോ കിരാ’’തിആദി വുത്തം. യഥാ തം സബ്ബദിസാസു യമകമഹാമേഘോ ഉട്ഠഹിത്വാ മഹാഓഘം വിയ സബ്ബാ പാരമിയോ ‘‘ഇമസ്മിംയേവ അത്തഭാവേ വിപാകം ദസ്സാമാ’’തി സമ്പിണ്ഡിതാ വിയ ലാഭസക്കാരമഹോഘം നിബ്ബത്തയിംസു. തതോ തതോ അന്നപാനയാനവത്ഥമാലാഗന്ധവിലേപനാദിഹത്ഥാ ഖത്തിയബ്രാഹ്മണാദയോ ആഗന്ത്വാ – ‘‘കഹം ഭഗവാ, കഹം ദേവദേവോ നരാസഭോ ലോകനാഥോ’’തി ഭഗവന്തം പരിയേസന്തി, സകടസതേഹിപി പച്ചയേ ആഹരിത്വാ ഓകാസം അലഭമാനാ സമന്താ ഗാവുതപ്പമാണമ്പി സകടധുരേന സകടധുരം ആഹച്ച തിട്ഠന്തി ചേവ അനുവത്തന്തി ച അന്ധകവിന്ദബ്രാഹ്മണാദയോ വിയ. സബ്ബം ഖന്ധകേ (മഹാവ. ൨൮൨) തേസു തേസു സുത്തേസു ച ആഗതനയേന വേദിതബ്ബം. യഥാ ച ഭഗവതോ, ഏവം ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സപി. വുത്തമ്പി – ‘‘തേന ഖോ പന സമയേന ഭഗവാ സക്കതോ ഹോതി ഗരുകതോ മാനിതോ പൂജിതോ അപചിതോ ലാഭീ ചീവര…പേ… പരിക്ഖാരാനം, ഭിക്ഖുസങ്ഘോപി ഖോ’’തിആദി (ഉദാ. ൩൮), തഥാ ‘‘യാവതാ ഖോ, ചുന്ദ, ഏതരഹി സങ്ഘോ വാ ഗണോ വാ ലോകേ ഉപ്പന്നോ, നാഹം, ചുന്ദ, അഞ്ഞം ഏകം സങ്ഘമ്പി ഏകം ഗണമ്പി സമനുപസ്സാമി ഏവം ലാഭഗ്ഗയസഗ്ഗപ്പത്തം, യഥരിവായം, ചുന്ദ, ഭിക്ഖുസങ്ഘോ’’തി (ദീ. നി. ൩.൧൭൬). ഏവന്തി ഇദാനി വുച്ചമാനാകാരേന. നിജ്ഝത്തിന്തി സഞ്ഞത്തിം. നന്തി കഥം.

ഏവം പുച്ഛിതും അയുത്തം തിത്ഥിയാനം കഥാ മഹാജനസന്നിപാതേ നിയ്യാതിതാ ഹോതീതി. തസ്മിം ദാതബ്ബം, ചിത്തപ്പസാദമത്തേന ദേന്തേപി ഹി പുഞ്ഞം പവഡ്ഢതി. ആരോചിതം അത്തനോതി അധിപ്പായോ. ഭഗവാതി സത്ഥു ആമന്തനം. ചിത്തം നാമ യഥാപച്ചയം പവത്തമാനം നിഗണ്ഠാ…പേ… പസീദതി പസന്നസ്സാതി അധിപ്പായോ. പുബ്ബേ അവിസേസതോ ദേയ്യധമ്മസ്സ ദാതബ്ബട്ഠാനം നാമ പുച്ഛിതം, ഇദാനി തസ്സ മഹപ്ഫലഭാവകരോ ദക്ഖിണേയ്യവിസേസോതി ആഹ ‘‘അഞ്ഞം തയാ പഠമം പുച്ഛിതം, അഞ്ഞം പച്ഛാ’’തി. സല്ലക്ഖേഹി ഏതം. പച്ഛിമം പുരിമേന സദ്ധിം ആനേഹീതി അധിപ്പായോ. പുച്ഛിതസ്സ നാമ പഞ്ഹസ്സ കഥനം മയ്ഹമേവ ഭാരോ. സമുപബ്യൂള്ഹോതി ഏകതോ സേനായ രാസിവസേന സമ്പിണ്ഡിതോതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘രാസിഭൂതോ’’തി. അസിക്ഖിതോതി സത്തട്ഠസംവച്ഛരാനി ധനുസിപ്പേന സിക്ഖിതോ. ധനുസിപ്പം സിക്ഖിത്വാപി കോചി കതഹത്ഥോ ന ഹോതി, അയം പന അസിക്ഖിതോ ന കതഹത്ഥോ, പോങ്ഖാനുപോങ്ഖഭാവോയേവ ബ്യാമമുട്ഠിബന്ധോ. തിണപുഞ്ജമത്തികാപുഞ്ജാദീസൂതി ആദി-സദ്ദേന പംസുപുഞ്ജവാലുകപുഞ്ജസാരഫലകഅയോഘനാദികേ സങ്ഗണ്ഹാതി. അകതപരിചയോതി തേസം സന്തികാ വിജ്ഝനട്ഠേന അകതപരിചയോ. രാജരാജമഹാമത്താദികേ ഉപേച്ച അസനം ഉപാസനം, ന കതം ഉപാസനം ഏതേനാതി അകതൂപാസനോ. അസിക്ഖിതതാദിനാ ഭീരുഭാവേന വാ കായസ്സ ഛമ്ഭനം സങ്കമ്പനം ഉത്താസോ ഏതസ്സ അത്ഥീതി ഛമ്ഭീതി ആഹ ‘‘പവേധിതകായോ’’തി.

ദക്ഖിണേയ്യതായ അധിപ്പേതത്താ ‘‘അരഹത്തമഗ്ഗേന കാമച്ഛന്ദോ പഹീനോ ഹോതീ’’തി ആഹ. അച്ചന്തപ്പഹാനസ്സ ഇച്ഛിതത്താ തതിയേനേവ കുക്കുച്ചം പഹീനം ഹോതി പടിഘസമ്പയോഗം. അസേക്ഖസ്സ അയന്തി അസേക്ഖം, സീലക്ഖന്ധോ. തയിദം ന അഗ്ഗഫലം സീലമേവ അധിപ്പേതം, അഥ ഖോ യം കിഞ്ചി അസേക്ഖസന്താനേ പവത്തം സീലം, ലോകുത്തരോ ഏവ ന അധിപ്പേതോ സിക്ഖായ ജാതത്താ, ഏവം വിമുത്തിക്ഖന്ധോപീതി. സേക്ഖസ്സ ഏസോതി വാ, അപരിയോസിതസിക്ഖത്താ സയമേവ സിക്ഖതീതി വാ സേക്ഖോ, ചതൂസു മഗ്ഗേസു ഹേട്ഠിമേസു ച തീസു ഫലേസു സീലക്ഖന്ധോ. ഉപരി സിക്ഖിതബ്ബാഭാവതോ അസേക്ഖോ. വുഡ്ഢിപ്പത്തോ സേക്ഖോതി അസേക്ഖോ. അഗ്ഗഫലഭൂതോ സീലക്ഖന്ധോ വുച്ചേയ്യ, അട്ഠകഥായം പന വിപസ്സകസ്സ സീലസ്സ അധിപ്പേതത്താ തഥാ അത്ഥോ വുത്തോ. സബ്ബത്ഥാതി ‘‘അസേക്ഖേനാ’’തിആദീസു. ഏത്ഥ ച യഥാ സീലസമാധിപഞ്ഞാക്ഖന്ധാ മിസ്സകാ അധിപ്പേതാ, ഏവം വിമുത്തിക്ഖന്ധാപീതി തദങ്ഗവിമുത്തിആദയോപി വേദിതബ്ബാ, ന പടിപ്പസ്സദ്ധിവിമുത്തി ഏവ.

യേന സിപ്പേന ഇസ്സാസോ ഹോതി, തം ഇസ്സത്തന്തി ആഹ ‘‘ഉസുസിപ്പ’’ന്തി. യസ്സാ വായോധാതുയാ വസേന സരീരം സഞ്ജാതഥാമം ഹോതി, തം ബലപച്ചയം സന്ധായാഹ ‘‘ബലം നാമ വായോധാതൂ’’തി. സമപ്പവത്തിതോ ഹി വിസമപ്പവത്തിനിവാരകധാതു ബലം നാമ, തേന തതോ അഞ്ഞം ബലരൂപം നാമ നത്ഥി.

യസ്മാ അരഹാ ഏവ ഏകന്തതോ സോരതോ, തസ്സ ഭാവോ സോരച്ചന്തി ആഹ ‘‘സോരച്ചന്തി അരഹത്ത’’ന്തി. ഏതേ ദ്വേതി ഖന്തി സോരച്ചന്തി ഏതേ ദ്വേ ധമ്മാ. പാനീയം പിവന്തി ഏത്ഥാതി പപാ, യോ കോചി ജലാസയോ യം കിഞ്ചി പാനീയട്ഠാനന്തി ആഹ ‘‘ചതുരസ്സപോക്ഖരണീആദീനീ’’തി. ഉദകവികൂലാദീസു കമന്തി അതിക്കമന്തി ഏതേഹീതി സങ്കമനാനി, സേതുആദീനി. സേതുകരണയുത്തട്ഠാനേ സേതും, ചങ്കമനകരണയുത്തട്ഠാനേ ചങ്കമനം, മഗ്ഗകരണയുത്തട്ഠാനേ മഗ്ഗം കരേയ്യാതി അയമേത്ഥ അധിപ്പായോ. തേനാഹ ‘‘പണ്ണാസാ’’തിആദി.

ഭിക്ഖാചാരവത്തന്തി അരിയാനം ഹിതം വത്തപടിപത്തിം. ദേന്തോപീതി പി-സദ്ദേന അഖീണാസവസ്സ ദേന്തോപീതി ഇമമത്ഥം ദസ്സേതി യസ്സ കസ്സചിപി ദേന്തേനപി കമ്മഫലം സദ്ദഹിത്വാ വിപ്പസന്നചിത്തേനേവ ദാതബ്ബത്താ. ഥനയന്തി ഇദം തസ്സ മഹാമേഘഭാവദസ്സനം, യോ ഹി മഹാവസ്സം വസ്സതി, സോ ഗജ്ജന്തോ വിജ്ജുമ്മാലം വിസ്സജ്ജേന്തോ പവസ്സതി. അഭിസങ്ഖരിത്വാ സമോധാനേത്വാതി ഖാദനീയസ്സ വിവിധജാതിയാനി സമ്പിണ്ഡേത്വാ. തേനാഹ ‘‘രാസിം കത്വാ’’തി.

പകിരണം നാമ വികിരണമ്പി ഹോതി അനേകത്ഥത്താ ധാതൂനന്തി ആഹ ‘‘വികിരതീ’’തി. പകിരന്തോ വിയ വാ ദാനം ദേതീതി ഇമിനാ ഗുണഖേത്തമേവ അപരിയേസിത്വാ കരുണാഖേത്തേപി മഹാദാനം പവത്തേതീതി ദസ്സേതി. തേന ‘‘പകിരേതീ’’തി വദന്തേന ഭഗവതാ അട്ഠുപ്പത്തിയം ആഗതതിത്ഥിയവാദേന അപ്പടിസേധിതതാപി ദീപിതാ ഹോതി. പുഞ്ഞധാരാതി പുഞ്ഞമയധാരാ പുഞ്ഞാഭിസന്ദാ. സിനേഹയന്തീതി ഥൂലധാരേനപി സിനേഹേന സിനിദ്ധം കരോന്തീ. കിലേദയന്തീതി അല്ലഭാവം പാപയന്തീ. യഥായം പുഞ്ഞധാരാ ദാതാരം അന്തോ സിനേഹേതി പൂരേതി അഭിസന്ദേതി, ഏവം പടിഗ്ഗാഹകാനമ്പി അന്തോ സിനേഹേതി പൂരേതി അഭിസന്ദേതി. തേനേവാഹ ‘‘ദദം പിയോ ഹോതി ഭജന്തി നം ബഹൂ’’തിആദി (അ. നി. ൫.൩൪) ഏവം സന്തേപി ‘‘ദാതാരം അഭിവസ്സതീ’’തി വുത്തത്താ അട്ഠകഥായം ദായകവസേനേവ ‘‘സിനേഹേതീ’’തി വുത്തം, യസ്മാ വാ പടിഗ്ഗാഹകസ്സ സിനേഹുപ്പത്തി ആമിസനിസ്സിതാതി ദായകവസേനേവ വുത്തം.

ഇസ്സത്തസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.