൩. തതിയവഗ്ഗോ

൧. പുഗ്ഗലസുത്തവണ്ണനാ

൧൩൨. ‘‘നീചേ കുലേ പച്ചാജാതോ’’തിആദി അപ്പകാസനഭാവേന തമതീതി തമോ, തേന തമേന യുത്തോതി തമോ പുഗ്ഗലോ വുച്ചതി, തംയോഗതോ പുഗ്ഗലസ്സ തബ്ബോഹാരോ യഥാ ‘‘മച്ഛേരയോഗതോ മച്ഛേരോ’’തി. തസ്മാ തമോതി അപ്പകാസനഭാവേന തമോ തമഭൂതോ അന്ധകാരോ വിയ ജാതോ, അന്ധകാരത്തം വാ പത്തോതി അത്ഥോ. വുത്തലക്ഖണം തമമേവ പരമ്പരതോ അയനം ഗതി നിട്ഠാ ഏതസ്സാതി തമപരായണോ, തമപരായണതം വാ പത്തോതി അത്ഥോ. ഞായേനപി തമഗ്ഗഹണേന ഖന്ധതമോവ കഥിതോ, ന അന്ധകാരതമോ. ഖന്ധതമോതി ച സമ്പത്തിരഹിതാ ഖന്ധപവത്തിയേവ ദട്ഠബ്ബാ. ‘‘ഉച്ചേ കുലേ പച്ചാജാതോ’’തിആദി പകാസനഭാവേന ജോതേതീതി ജോതി, തേന ജോതിനാ യുത്തോതിആദി സബ്ബം തമേ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം. ഇതരേ ദ്വേതി ജോതിതമപരായണോ ജോതിജോതിപരായണോതി ഇതരേ ദ്വേ പുഗ്ഗലേ.

വേണുവേത്താദികേഹി പേളാദികാരകാ വിലീവകാരകാ. മിഗമച്ഛാദീനം നിസാദനതോ നേസാദാ, മാഗവികമച്ഛബന്ധാദയോ. രഥേസു ചമ്മേന ഹനനകരണതോ രഥകാരാ ചമ്മകാരാ വുത്താ. ‘‘പു’’ ഇതി കരീസസ്സ നാമം, തം കുസേന്തി അപനേന്തീതി പുക്കുസാ, പുപ്ഫഛഡ്ഡകാ. ദുബ്ബണ്ണോതി വിരൂപോ. ഓകോടിമകോതി ആരോഹാഭാവേന ഹേട്ഠിമകോടികോ, രസ്സകായോതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘ലകുണ്ഡകോ’’തി. ലകു വിയ ഘടികാ വിയ ഡേതി പവത്തതീതി ഹി ലകുണ്ഡകോ, രസ്സോ. കണതി നിമീലതീതി കാണോ. തം പനസ്സ നിമീലനം ഏകേന അക്ഖിനാ ദ്വീഹിപി വാതി ആഹ ‘‘ഏകക്ഖികാണോ വാ ഉഭയക്ഖികാണോ വാ’’തി. കുണനം കുണോ, ഹത്ഥവേകല്ലം, സോ ഏതസ്സ അത്ഥീതി കുണീ. ഖഞ്ജോ വുച്ചതി പാദവികലോ. ഹേട്ഠിമകായസങ്ഖാതോ സരീരസ്സ പക്ഖോ പദേസോ ഹതോ അസ്സാതി പക്ഖഹതോ. തേനാഹ ‘‘പീഠസമ്പീ’’തി. പദീപേ പദീപനേ ഏതബ്ബം നേതബ്ബന്തി പദീപേയ്യം, തേലകപല്ലാദിഉപകരണം. വുത്തന്തി അട്ഠകഥായം വുത്തം.

ആഗമനവിപത്തീതി ആഗമനട്ഠാനവസേന വിപത്തി ആഗമോ ഏത്ഥാതി കത്വാ. പുബ്ബുപ്പന്നപച്ചയവിപത്തീതി പഠമുപ്പന്നപച്ചയവസേന വിപത്തി. ചണ്ഡാലാദിസഭാവാ ഹിസ്സ മാതാപിതരോ പഠമുപ്പന്നപച്ചയാ, പഠമുപ്പത്തിയാ വാ പച്ചയാ, തേഹേവസ്സ വിപത്തി ഏവ, ന സമ്പത്തി. പവത്തപച്ചയവിപത്തീതി പവത്തേ സുഖപച്ചയവിപത്തി. താദിസേ നിഹീനകുലേ ഉപ്പന്നോപി കോചി വിഭവസമ്പന്നോ സിയാ, അയം പന ദുഗ്ഗതോ ദുരൂപോ ഹോതി. ആജീവുപായവിപത്തീതി ആജീവനുപായവസേന വിപത്തി. സുഖേന ഹി ജീവികം പവത്തേതും ഉപായഭൂതാ ഹത്ഥിസിപ്പാദയോ ഇമസ്സ നത്ഥി, പുപ്ഫഛഡ്ഡകസിലാകോട്ടനാദികമ്മം പന കത്വാ ജീവികം പവത്തേതി. തേനാഹ ‘‘കസിരവുത്തികേ’’തി. അത്തഭാവവിപത്തീതി ഉപധിവിപത്തി. ദുക്ഖകാരണസമായോഗോതി കായികചേതസികദുക്ഖുപ്പത്തിയാ പച്ചയസമോധാനം. സുഖകാരണവിപത്തീതി സുഖപച്ചയപരിഹാനി. ഉപഭോഗവിപത്തീതി ഉപഭോഗസുഖസ്സ വിനാസോ അനുപലദ്ധി. ജോതി ചേവ ജോതിപരായണഭാവോ ച സുക്കപക്ഖോ.

ദസഹി അക്കോസവത്ഥൂഹീതി ലക്ഖണവചനം ഏതം യഥാ ‘‘യദി മേ ബ്യാധിതാ ഹോന്തി, ദാതബ്ബമിദമോസധ’’ന്തി, തസ്മാ ദസഹി അക്കോസവത്ഥൂഹി, തത്ഥ വാ യേന കേനചി പരിഭാസതീതി അത്ഥോ. ഏകഗ്ഗചിത്തോതി ദാനം ദാതും അപേക്ഖിതതായ സമാഹിതചിത്തോ.

പുഗ്ഗലസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൨. അയ്യികാസുത്തവണ്ണനാ

൧൩൩. ജരാജിണ്ണാതി ജരായ ജിണ്ണാ. തേന പാകടജരായ മത്ഥകപ്പത്തിമാഹ. വയോവുഡ്ഢാതി വയസാ വുഡ്ഢാ. തേന പച്ഛിമവയസ്സ ഓസക്കസമ്പവത്തിം വദതി. ജാതിമഹല്ലികാതി ജാതിമഹത്തഗതാ. ചിരകാലം അതിക്കന്താതി ദ്വേ തയോ രാജപരിവട്ടേ വീതിവത്താ. വയോ-സദ്ദോ സാധാരണവചനോപി ജിണ്ണസദ്ദസന്നിധാനതോ ഓസാനവയം ഏവ വദതീതി ആഹ ‘‘പച്ഛിമവയം സമ്പത്താ’’തി. അയ്യികാതി മാതാമഹിം സന്ധായ വദതി. ഹത്ഥീ ഏവ രതനഭൂതോ ഹത്ഥിരതനന്തി ആഹ ‘‘സതസഹസ്സഗ്ഘനകേനാ’’തിആദി. സബ്ബാനി താനീതി കുമ്ഭകാരഭാജനാനി, തേഹി സദ്ധിം സത്തസന്താനസ്സ പമാണം ദസ്സേന്തോ ‘‘തേസു ഹീ’’തിആദിമാഹ, തം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

അയ്യികാസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൪. ഇസ്സത്തസുത്തവണ്ണനാ

൧൩൫. അട്ഠുപ്പത്തികോതി ഏത്ഥ കാ അസ്സ അട്ഠുപ്പത്തി? തിത്ഥിയാനം ഭഗവതോ ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സ ച അലാഭായ അയസായ പരിസക്കനം. തം വിത്ഥാരതോ ദസ്സേതും ‘‘ഭഗവതോ കിരാ’’തിആദി വുത്തം. യഥാ തം സബ്ബദിസാസു യമകമഹാമേഘോ ഉട്ഠഹിത്വാ മഹാഓഘം വിയ സബ്ബാ പാരമിയോ ‘‘ഇമസ്മിംയേവ അത്തഭാവേ വിപാകം ദസ്സാമാ’’തി സമ്പിണ്ഡിതാ വിയ ലാഭസക്കാരമഹോഘം നിബ്ബത്തയിംസു. തതോ തതോ അന്നപാനയാനവത്ഥമാലാഗന്ധവിലേപനാദിഹത്ഥാ ഖത്തിയബ്രാഹ്മണാദയോ ആഗന്ത്വാ – ‘‘കഹം ഭഗവാ, കഹം ദേവദേവോ നരാസഭോ ലോകനാഥോ’’തി ഭഗവന്തം പരിയേസന്തി, സകടസതേഹിപി പച്ചയേ ആഹരിത്വാ ഓകാസം അലഭമാനാ സമന്താ ഗാവുതപ്പമാണമ്പി സകടധുരേന സകടധുരം ആഹച്ച തിട്ഠന്തി ചേവ അനുവത്തന്തി ച അന്ധകവിന്ദബ്രാഹ്മണാദയോ വിയ. സബ്ബം ഖന്ധകേ (മഹാവ. ൨൮൨) തേസു തേസു സുത്തേസു ച ആഗതനയേന വേദിതബ്ബം. യഥാ ച ഭഗവതോ, ഏവം ഭിക്ഖുസങ്ഘസ്സപി. വുത്തമ്പി – ‘‘തേന ഖോ പന സമയേന ഭഗവാ സക്കതോ ഹോതി ഗരുകതോ മാനിതോ പൂജിതോ അപചിതോ ലാഭീ ചീവര…പേ… പരിക്ഖാരാനം, ഭിക്ഖുസങ്ഘോപി ഖോ’’തിആദി (ഉദാ. ൩൮), തഥാ ‘‘യാവതാ ഖോ, ചുന്ദ, ഏതരഹി സങ്ഘോ വാ ഗണോ വാ ലോകേ ഉപ്പന്നോ, നാഹം, ചുന്ദ, അഞ്ഞം ഏകം സങ്ഘമ്പി ഏകം ഗണമ്പി സമനുപസ്സാമി ഏവം ലാഭഗ്ഗയസഗ്ഗപ്പത്തം, യഥരിവായം, ചുന്ദ, ഭിക്ഖുസങ്ഘോ’’തി (ദീ. നി. ൩.൧൭൬). ഏവന്തി ഇദാനി വുച്ചമാനാകാരേന. നിജ്ഝത്തിന്തി സഞ്ഞത്തിം. നന്തി കഥം.

ഏവം പുച്ഛിതും അയുത്തം തിത്ഥിയാനം കഥാ മഹാജനസന്നിപാതേ നിയ്യാതിതാ ഹോതീതി. തസ്മിം ദാതബ്ബം, ചിത്തപ്പസാദമത്തേന ദേന്തേപി ഹി പുഞ്ഞം പവഡ്ഢതി. ആരോചിതം അത്തനോതി അധിപ്പായോ. ഭഗവാതി സത്ഥു ആമന്തനം. ചിത്തം നാമ യഥാപച്ചയം പവത്തമാനം നിഗണ്ഠാ…പേ… പസീദതി പസന്നസ്സാതി അധിപ്പായോ. പുബ്ബേ അവിസേസതോ ദേയ്യധമ്മസ്സ ദാതബ്ബട്ഠാനം നാമ പുച്ഛിതം, ഇദാനി തസ്സ മഹപ്ഫലഭാവകരോ ദക്ഖിണേയ്യവിസേസോതി ആഹ ‘‘അഞ്ഞം തയാ പഠമം പുച്ഛിതം, അഞ്ഞം പച്ഛാ’’തി. സല്ലക്ഖേഹി ഏതം. പച്ഛിമം പുരിമേന സദ്ധിം ആനേഹീതി അധിപ്പായോ. പുച്ഛിതസ്സ നാമ പഞ്ഹസ്സ കഥനം മയ്ഹമേവ ഭാരോ. സമുപബ്യൂള്ഹോതി ഏകതോ സേനായ രാസിവസേന സമ്പിണ്ഡിതോതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘രാസിഭൂതോ’’തി. അസിക്ഖിതോതി സത്തട്ഠസംവച്ഛരാനി ധനുസിപ്പേന സിക്ഖിതോ. ധനുസിപ്പം സിക്ഖിത്വാപി കോചി കതഹത്ഥോ ന ഹോതി, അയം പന അസിക്ഖിതോ ന കതഹത്ഥോ, പോങ്ഖാനുപോങ്ഖഭാവോയേവ ബ്യാമമുട്ഠിബന്ധോ. തിണപുഞ്ജമത്തികാപുഞ്ജാദീസൂതി ആദി-സദ്ദേന പംസുപുഞ്ജവാലുകപുഞ്ജസാരഫലകഅയോഘനാദികേ സങ്ഗണ്ഹാതി. അകതപരിചയോതി തേസം സന്തികാ വിജ്ഝനട്ഠേന അകതപരിചയോ. രാജരാജമഹാമത്താദികേ ഉപേച്ച അസനം ഉപാസനം, ന കതം ഉപാസനം ഏതേനാതി അകതൂപാസനോ. അസിക്ഖിതതാദിനാ ഭീരുഭാവേന വാ കായസ്സ ഛമ്ഭനം സങ്കമ്പനം ഉത്താസോ ഏതസ്സ അത്ഥീതി ഛമ്ഭീതി ആഹ ‘‘പവേധിതകായോ’’തി.

ദക്ഖിണേയ്യതായ അധിപ്പേതത്താ ‘‘അരഹത്തമഗ്ഗേന കാമച്ഛന്ദോ പഹീനോ ഹോതീ’’തി ആഹ. അച്ചന്തപ്പഹാനസ്സ ഇച്ഛിതത്താ തതിയേനേവ കുക്കുച്ചം പഹീനം ഹോതി പടിഘസമ്പയോഗം. അസേക്ഖസ്സ അയന്തി അസേക്ഖം, സീലക്ഖന്ധോ. തയിദം ന അഗ്ഗഫലം സീലമേവ അധിപ്പേതം, അഥ ഖോ യം കിഞ്ചി അസേക്ഖസന്താനേ പവത്തം സീലം, ലോകുത്തരോ ഏവ ന അധിപ്പേതോ സിക്ഖായ ജാതത്താ, ഏവം വിമുത്തിക്ഖന്ധോപീതി. സേക്ഖസ്സ ഏസോതി വാ, അപരിയോസിതസിക്ഖത്താ സയമേവ സിക്ഖതീതി വാ സേക്ഖോ, ചതൂസു മഗ്ഗേസു ഹേട്ഠിമേസു ച തീസു ഫലേസു സീലക്ഖന്ധോ. ഉപരി സിക്ഖിതബ്ബാഭാവതോ അസേക്ഖോ. വുഡ്ഢിപ്പത്തോ സേക്ഖോതി അസേക്ഖോ. അഗ്ഗഫലഭൂതോ സീലക്ഖന്ധോ വുച്ചേയ്യ, അട്ഠകഥായം പന വിപസ്സകസ്സ സീലസ്സ അധിപ്പേതത്താ തഥാ അത്ഥോ വുത്തോ. സബ്ബത്ഥാതി ‘‘അസേക്ഖേനാ’’തിആദീസു. ഏത്ഥ ച യഥാ സീലസമാധിപഞ്ഞാക്ഖന്ധാ മിസ്സകാ അധിപ്പേതാ, ഏവം വിമുത്തിക്ഖന്ധാപീതി തദങ്ഗവിമുത്തിആദയോപി വേദിതബ്ബാ, ന പടിപ്പസ്സദ്ധിവിമുത്തി ഏവ.

യേന സിപ്പേന ഇസ്സാസോ ഹോതി, തം ഇസ്സത്തന്തി ആഹ ‘‘ഉസുസിപ്പ’’ന്തി. യസ്സാ വായോധാതുയാ വസേന സരീരം സഞ്ജാതഥാമം ഹോതി, തം ബലപച്ചയം സന്ധായാഹ ‘‘ബലം നാമ വായോധാതൂ’’തി. സമപ്പവത്തിതോ ഹി വിസമപ്പവത്തിനിവാരകധാതു ബലം നാമ, തേന തതോ അഞ്ഞം ബലരൂപം നാമ നത്ഥി.

യസ്മാ അരഹാ ഏവ ഏകന്തതോ സോരതോ, തസ്സ ഭാവോ സോരച്ചന്തി ആഹ ‘‘സോരച്ചന്തി അരഹത്ത’’ന്തി. ഏതേ ദ്വേതി ഖന്തി സോരച്ചന്തി ഏതേ ദ്വേ ധമ്മാ. പാനീയം പിവന്തി ഏത്ഥാതി പപാ, യോ കോചി ജലാസയോ യം കിഞ്ചി പാനീയട്ഠാനന്തി ആഹ ‘‘ചതുരസ്സപോക്ഖരണീആദീനീ’’തി. ഉദകവികൂലാദീസു കമന്തി അതിക്കമന്തി ഏതേഹീതി സങ്കമനാനി, സേതുആദീനി. സേതുകരണയുത്തട്ഠാനേ സേതും, ചങ്കമനകരണയുത്തട്ഠാനേ ചങ്കമനം, മഗ്ഗകരണയുത്തട്ഠാനേ മഗ്ഗം കരേയ്യാതി അയമേത്ഥ അധിപ്പായോ. തേനാഹ ‘‘പണ്ണാസാ’’തിആദി.

ഭിക്ഖാചാരവത്തന്തി അരിയാനം ഹിതം വത്തപടിപത്തിം. ദേന്തോപീതി പി-സദ്ദേന അഖീണാസവസ്സ ദേന്തോപീതി ഇമമത്ഥം ദസ്സേതി യസ്സ കസ്സചിപി ദേന്തേനപി കമ്മഫലം സദ്ദഹിത്വാ വിപ്പസന്നചിത്തേനേവ ദാതബ്ബത്താ. ഥനയന്തി ഇദം തസ്സ മഹാമേഘഭാവദസ്സനം, യോ ഹി മഹാവസ്സം വസ്സതി, സോ ഗജ്ജന്തോ വിജ്ജുമ്മാലം വിസ്സജ്ജേന്തോ പവസ്സതി. അഭിസങ്ഖരിത്വാ സമോധാനേത്വാതി ഖാദനീയസ്സ വിവിധജാതിയാനി സമ്പിണ്ഡേത്വാ. തേനാഹ ‘‘രാസിം കത്വാ’’തി.

പകിരണം നാമ വികിരണമ്പി ഹോതി അനേകത്ഥത്താ ധാതൂനന്തി ആഹ ‘‘വികിരതീ’’തി. പകിരന്തോ വിയ വാ ദാനം ദേതീതി ഇമിനാ ഗുണഖേത്തമേവ അപരിയേസിത്വാ കരുണാഖേത്തേപി മഹാദാനം പവത്തേതീതി ദസ്സേതി. തേന ‘‘പകിരേതീ’’തി വദന്തേന ഭഗവതാ അട്ഠുപ്പത്തിയം ആഗതതിത്ഥിയവാദേന അപ്പടിസേധിതതാപി ദീപിതാ ഹോതി. പുഞ്ഞധാരാതി പുഞ്ഞമയധാരാ പുഞ്ഞാഭിസന്ദാ. സിനേഹയന്തീതി ഥൂലധാരേനപി സിനേഹേന സിനിദ്ധം കരോന്തീ. കിലേദയന്തീതി അല്ലഭാവം പാപയന്തീ. യഥായം പുഞ്ഞധാരാ ദാതാരം അന്തോ സിനേഹേതി പൂരേതി അഭിസന്ദേതി, ഏവം പടിഗ്ഗാഹകാനമ്പി അന്തോ സിനേഹേതി പൂരേതി അഭിസന്ദേതി. തേനേവാഹ ‘‘ദദം പിയോ ഹോതി ഭജന്തി നം ബഹൂ’’തിആദി (അ. നി. ൫.൩൪) ഏവം സന്തേപി ‘‘ദാതാരം അഭിവസ്സതീ’’തി വുത്തത്താ അട്ഠകഥായം ദായകവസേനേവ ‘‘സിനേഹേതീ’’തി വുത്തം, യസ്മാ വാ പടിഗ്ഗാഹകസ്സ സിനേഹുപ്പത്തി ആമിസനിസ്സിതാതി ദായകവസേനേവ വുത്തം.

ഇസ്സത്തസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

൫. പബ്ബതൂപമസുത്തവണ്ണനാ

൧൩൬. ഖത്തിയാതി അഭിസേകപ്പത്താ. ഇസ്സരിയമദോ കാമഗേധോ. പഥവിമണ്ഡലസ്സ മഹന്തതാ തംനിവാസിനം അനുയന്തതാതി സബ്ബമിദം യഥിച്ഛിതസ്സ രാജകിച്ചസ്സ സുഖേന സമിജ്ഝനസ്സ കാരണകിത്തനം. യാദിസേ രാജകിച്ചേ ഉസ്സുക്കം ആപന്നോ, തം വിത്ഥാരതോ ദസ്സേതും ‘‘ഏസ കിരാ’’തിആദി വുത്തം. അന്തരഗമനാനീതി തിണ്ണം നിരന്തരഗമനാനം അന്തരന്തരാ ഗമനാനി. ചോരാ ചിന്തയിംസൂതി ഏകോ അന്തരഭോഗികോ രാജാപരാധികോ പഞ്ചസതമനുസ്സപരിവാരോ ചോരിയം കരോന്തോ വിചരതി, തേ സന്ധായ വുത്തം.

‘‘അയുത്തം തേ കത’’ന്തി സചാഹം വക്ഖാമീതി യോജനാ. ധുരവിഹാരേതി രഥസ്സ ധുരം വിയ നഗരസ്സ ധുരഭൂതേ വിഹാരേ. സന്ഥമ്ഭിതുന്തി വിസ്സാസഭാവേന ഉപട്ഠാതും. സദ്ധായികോതി സദ്ധായ അയിതബ്ബോ, സദ്ധേയ്യോതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘സദ്ധാതബ്ബോ’’തി. പച്ചയികോതി പത്തിയായിതബ്ബോ. അബ്ഭസമം പുഥുലഭാവേന. നിപ്പോഥേന്തോതി നിമ്മദ്ദേന്തോ. സണ്ഹകരണീയം അതിസണ്ഹം പിസന്തോ നിസദപോതോ വിയ പിസന്തോ.

ധമ്മചരിയാതിആദിത്തമ്പി സീസം ചേലഞ്ച അജ്ഝുപേക്ഖിത്വാ സമ്മാപടിപത്തി ഏവ കാതബ്ബാ തസ്സാ ഏവ പരലോകേ പതിട്ഠാഭാവതോ. ആചിക്ഖാമീതി കഥേമി, കഥേന്തോ ച യഥാ തമത്ഥം സമ്മദേവ രാജാ ജാനാതി, ഏവം ജാനാപേമീതി. നിപ്ഫത്തി യുദ്ധേന കാതബ്ബഅത്ഥസിദ്ധി. വിസിനോതി ബന്ധതി യഥാധിപ്പേതം ചിത്തം ഏതേനാതി വിസയോ, സമത്ഥഭാവോ. മന്തസമ്പന്നാതി സമ്പന്നരാജമന്താ. മഹാഅമച്ചാതി മഹോസധാദിസദിസാ നീതിസത്ഥഛേകാ അമച്ചപുരിസാ. ഉപലാപേതുന്തി പരേസം അന്തരേ വിരോധത്ഥം സങ്ഗണ്ഹിതും.

ദ്വേയേവ പബ്ബതാതി പബ്ബതസദിസാ ദ്വേയേവ ഗഹിതാ. രാജോവാദേതി രാജോവാദസുത്തേ. ആഗതാവ തത്തന്തിയാ അനുരൂപത്ഥം. വിലുമ്പമാനാതി ഇതി-സദ്ദോ ആദിഅത്ഥോ. വിപത്തീതി ഭോഗപരിഹാനാദിവിനാസോ. ഹത്ഥിയുദ്ധാദീഹി ജരാമരണം ജിനിതും ന സക്കാ സത്തസ്സ അവിസയഭാവതോ. യേന പന ജിനിതും സക്കാ, തം ദസ്സേന്തോ ഭഗവാ ‘‘ബുദ്ധേ…പേ… നിവേസയേ’’തി ആഹ. രതനത്തയേ ഹി സദ്ധാ നിവിട്ഠാ മൂലജാതാ പതിട്ഠിതാ ഏകന്തതോ ജരാമരണവിജയായ ഹോതി. തേനാഹ ‘‘തസ്മാ സദ്ധ’’ന്തി.

പബ്ബതൂപമസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

തതിയവഗ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.

സാരത്ഥപ്പകാസിനിയാ സംയുത്തനികായ-അട്ഠകഥായ

കോസലസംയുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ സമത്താ.