൯. യഞ്ഞസുത്തവണ്ണനാ

൧൨൦. ഥൂണന്തി യഞ്ഞൂപത്ഥമ്ഭം. ഉപനീതാനി യഞ്ഞം യജിതും ആരമ്ഭായ. ഏത്താവതാതി ‘‘ഇധ, ഭന്തേ…പേ… രുദമാനാ പരികമ്മാനി കരോന്തീ’’തി ഏത്തകേന പാഠേന. സന്നിട്ഠാനന്തി ‘‘നം ഇത്ഥിം ലഭിസ്സാമി നു ഖോ, ന നു ഖോ ലഭിസ്സാമീ’’തി നിച്ഛയം അവിന്ദന്തോ ന ഞായന്തോ. ഫേണുദ്ദേഹകന്തി യഥാ യത്ഥ കുഥിതേ ഫേണം ഉദ്ദേഹതി ന ഉപധീയതി, ഏവം അനേകവാരം ഫേണം ഉട്ഠാപേത്വാ. തം ദിവസന്തി തസ്മിം രഞ്ഞാ നിദ്ദം അലഭിത്വാ ദുക്ഖസേയ്യദിവസേ. ആലോകം ഓലോകേത്വാതി ലോഹകുമ്ഭിമുഖവട്ടിസീസേ പത്തേ തത്ഥ മഹന്തം ആലോകം ഓലോകേത്വാ. അത്താനോ വചനം രഞ്ഞോ പവത്തിഞാപനത്ഥം. മഹാസദ്ദോ ഉദപാദി ‘‘ഏവരൂപം യഞ്ഞം രാജാ കാരാപേതീ’’തി. വത്തുകാമോ അഹോസി, വത്തുഞ്ച പന അവിസഹന്തോ ‘‘സ’’ ഇതി വത്വാ ലോഹകുമ്ഭിയം നിമുഗ്ഗോ. ഇമം ഗാഥം വത്തുകാമോ അഹോസീതി അയം പനേത്ഥ സമ്ബന്ധോ. ഏസ നയോ സേസപദദ്വയേപി. ധമ്മഭേരിം ചരാപേസും ‘‘കോചി കഞ്ചി പാണം മാ ഹനതൂ’’തി. സോ ഇത്ഥിസാമികോ പുരിസോ സോതാപത്തിഫലേ പതിട്ഠഹി അത്തനോ ഉപനിസ്സയസമ്പത്തിയാ സത്തു ച ദേസനാവിലാസസമ്പത്തിയാ, രാജാ പന മഹാബോധിനിരുജ്ഝനസഭാവത്താ കിഞ്ചി വിസേസം നാധിഗച്ഛി.

സങ്ഗഹവത്ഥൂനീതി ലോകസ്സ സങ്ഗഹകാരണാനി. നിപ്ഫന്നസസ്സതോ നവഭാഗേ കസ്സകസ്സ ദത്വാ രഞ്ഞം ഏകഭാഗഗ്ഗഹണം ദസമഭാഗഗ്ഗഹണം. ഏവം കസ്സകാ ഹട്ഠതുട്ഠാ സസ്സാനി സമ്പാദേന്തീതി ആഹ ‘‘സസ്സസമ്പാദനേ മേധാവിതാതി അത്ഥോ’’തി. തതോ ഓരഭാഗേ കിര ഛഭാഗഗ്ഗഹണം ജാതം. ഛമാസികന്തി ഛന്നം ഛന്നം മാസാനം പഹോനകം. പാസേതീതി പാസഗതേ വിയ കരോതി. വാചായ പിയസ്സ പിയകരസ്സ കമ്മം വാചാപേയ്യം. സബ്ബസോ രട്ഠസ്സ ഇദ്ധാദിഭാവതോ ഖേമം. നിരബ്ബുദം ചോരിയാഭാവതോ. ഇദഞ്ഹി രട്ഠം അചോരിയം നിരഗ്ഗളന്തി വുച്ചതി അപാരുതഘരഭാവതോ.

ഉദ്ധംമൂലകം കത്വാതി ഉമ്മൂലം കത്വാ. ദ്വീഹി പരിയഞ്ഞേഹീതി മഹായഞ്ഞസ്സ പുബ്ബഭാഗേ പച്ഛാ ച പവത്തേതബ്ബേഹി ദ്വീഹി പരിവാരയഞ്ഞേഹി. സത്തവീസതി…പേ… നസ്സാതി സത്തവീസാധികാനം തിണ്ണം പസുസതാനം ദ്വാവീസതിയാ അസ്സാദീഹി ച സട്ഠിഅധികദ്വിസതആരഞ്ഞകപസൂഹി ച സദ്ധിം സമ്പിണ്ഡിതാനം പന നവാധികഛസതപസൂനം മാരണേന ഭേരവസ്സ പാപഭീരുകാനം ഭയാവഹസ്സ. തഥാ ഹി വദന്തി –

‘‘ഛസതാനി നിയുജ്ജന്തി, പസൂനം മജ്ഝിമേ ഹനി,

അസ്സമേധസ്സ യഞ്ഞസ്സ, അധികാനി നവാപി ചാ’’തി.

സമ്മന്തി യുഗച്ഛിദ്ദേ പക്ഖിപിതബ്ബദണ്ഡകം. പാസേന്തീതി ഖിപന്തി. സംഹാരിമേഹീതി സകടേഹി വഹിതബ്ബേഹി യൂപേഹി. പുബ്ബേ കിര ഏകോ രാജാ സമ്മാപാസം യജന്തോ സരസ്സതിനദീതീരേ പഥവിയാ വിവരേ ദിന്നേ നിമുഗ്ഗോയേവ അഹോസി. അന്ധബാലബ്രാഹ്മണാ ഗതാനുഗതിഗതാ ‘‘അയം തസ്സ സഗ്ഗഗമനമഗ്ഗോ’’തി സഞ്ഞായ തത്ഥ സമ്മാപാസയഞ്ഞം പട്ഠപേന്തി. തേന വുത്തം ‘‘നിമുഗ്ഗോകാസതോ പഭുതീ’’തി. അയൂപോ അപ്പകദിവസോ യാഗോ, സയൂപോ ബഹുദിവസം സാധേയ്യോ സത്രയാഗോ. മന്തപദാഭിസങ്ഖതാനം സപ്പിമധൂനം വാജമിതി സമഞ്ഞാ, ഹിരഞ്ഞസുവണ്ണഗോമഹിം സാദിസത്തരസകദക്ഖിണസ്സ. സാരഗബ്ഭകോട്ഠാഗാരാദീസു നത്ഥേത്ഥ അഗ്ഗളന്തി നിരഗ്ഗളോ. തത്ഥ കിര യഞ്ഞേ അത്തനോ സാപതേയ്യം അനവസേസതോ അനിഗൂഹിത്വാ നിയ്യാതീയതി. മഹാരമ്ഭാതി ബഹുപസുഘാതകമ്മാ. അട്ഠകഥായം പന ‘‘വിവിധാ യത്ഥ ഹഞ്ഞരേ’’തി വക്ഖമാനത്താ ‘‘മഹാകിച്ചാ’’തി അത്ഥോ വുത്തോ, ഇധ ‘‘മഹാരമ്ഭാതി പപഞ്ചവസേന അജേളകാ’’തിആദി വുത്തന്തി ‘‘ബഹുപസുഘാതകമ്മാ’’തി അത്ഥോ വുത്തോ. നിരാരമ്ഭാതി ഏത്ഥാപി വുത്തനയേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. അനുഗതം കുലന്തി അനുകുലം, കുലാനുഗതന്തി അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. തേനാഹ ‘‘യം നിച്ചഭത്താദി…പേ… അത്ഥോ’’തി.

യഞ്ഞസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.