൩. ജരാമരണസുത്തവണ്ണനാ

൧൧൪. അഞ്ഞത്ര ജരാമരണാതി ജരാമരണേന വിനാ. ജരാമരണവിരഹിതോ ജാതോ നാമ അത്ഥി നു ഖോതി പുച്ഛതി. പാളിയം ജാതസ്സാതി പച്ചത്തേ സാമിവചനം. മഹാസാലാതി ഇമിനാ ര-കാരസ്സ ല-കാരം കത്വാ ‘‘മഹാസാലാ’’തി വുത്തന്തി ദസ്സേതി യഥാ ‘‘പുരത്ഥിയോതി പുലത്ഥിയോ’’തി. മഹാസാരപ്പത്താതി മഹന്തം വിഭവസാരം പത്താ. കോടിസതം ധനം, അയമേവ വാ പാഠോ. ‘‘കുമ്ഭം നാമ ദസ അമ്ബണാനീ’’തി വദന്തി. ഇസ്സരാതി വിഭവിസ്സരിയേന ഇസ്സരാ. സുവണ്ണരജതഭാജനാദീനന്തി ആദി-സദ്ദേന വത്ഥസേയ്യാവസഥാദിം സങ്ഗണ്ഹാതി. അസാധാരണധനാനം നിധാനഗതത്താ ‘‘അനിധാനഗതസ്സാ’’തി വുത്തം. തുട്ഠികരണസ്സാതി പാസാദസിവികാദിസുഖസാധനസ്സ.

ആരകാ കിലേസേഹീതി നിരുത്തിനയേന സദ്ദസിദ്ധിമാഹ. ആരകാതി ച സബ്ബസോ സമുച്ഛിന്നത്താ തേഹി ദൂരേതി അത്ഥോ. രാഗാദീനം ഹതത്താ, പാപകരണേ രഹാഭാവതോ, അനുത്തരദക്ഖിണേയ്യതാദിപച്ചയാ ച അരഹം. കാമഞ്ചായം സംയുത്തവണ്ണനാ, അഭിധമ്മനയോ ഏവ പന നിപ്പരിയായോതി ആഹ ‘‘ചത്താരോ ആസവാ’’തി ബ്രഹ്മചരിയവാസന്തി മഗ്ഗബ്രഹ്മചരിയവാസം. വുട്ഠാതി വുട്ഠവന്തോ. ചതൂഹി മഗ്ഗേഹി കരണീയന്തി പച്ചേകം ചതൂഹി മഗ്ഗേഹി കത്തബ്ബം പരിഞ്ഞാപഹാനസച്ഛികിരിയഭാവനാഭിസമയം. ഏവം ഗതം സോളസവിധം ഹോതി. ഓസീദാപനട്ഠേന ഭാരാ വിയാതി ഭാരാ. തേനാഹ ‘‘ഭാരാ ഹവേ പഞ്ചക്ഖന്ധാ’’തിആദി (സം. നി. ൩.൨൨). അത്തപടിബദ്ധതായ അത്തനോ അവിജഹനതോ പരമത്ഥദേസനായ ച പരമത്ഥോ അരഹത്തം. കാമഞ്ചായമത്ഥോ സബ്ബസമിദ്ധിസസന്തതിപരിയാപന്നോ അനവജ്ജധമ്മോ സമ്ഭവതി അകുപ്പസഭാവാ, അപരിഹാനധമ്മേസു പന അഗ്ഗഭൂതേ അരഹത്തേ സാതിസയോ, ന ഇതരേസൂതി ‘‘അരഹത്തസങ്ഖാതോ’’തിആദി വുത്തം. ഓരമ്ഭാഗിയുദ്ധമ്ഭാഗിയവിഭാഗം ദസവിധമ്പി ഭവേസു സംയോജനം കിലേസകമ്മവിപാകവട്ടപച്ചയോ ഹുത്വാ നിസ്സരിതും അപ്പദാനവസേന ബന്ധതീതി ഭവസംയോജനം. സതിപി ഹി അഞ്ഞേസം തപ്പക്ഖിയഭാവേന വിനാ സംയോജനാനി തേസം തപ്പച്ചയഭാവോ അത്ഥി, ഭവനിയാമോ ഓരമ്ഭാഗിയുദ്ധമ്ഭാഗിയസങ്ഗഹിതോതി തംതംഭവനിബ്ബത്തകകമ്മനിയാമോ ച ഹോതി, ന ച ഉപച്ഛിന്നസംയോജനസ്സ കതാനിപി കമ്മാനി ഭവം നിബ്ബത്തേന്തീതി തേസംയേവ സംയോജനട്ഠോ ദട്ഠബ്ബോ. സമ്മാ കാരണേഹി ജാനിത്വാതി ഞായേന ദുക്ഖാദീസു സോ യഥാ ജാനിതബ്ബോ; തഥാ ജാനിത്വാ, പുബ്ബകാലകിരിയാവിമുത്താ ഹി അപരകാലകിരിയാ ച യഥാ സമ്ഭവതി, തം ദസ്സേതും ‘‘മഗ്ഗപഞ്ഞായാ’’തിആദി വുത്തം.

ഭിജ്ജനസഭാവോ ഖണായത്തത്താ. നിക്ഖിപിതബ്ബസഭാവോ മരണധമ്മത്താ. അയം കായോ ഉസ്മായുവിഞ്ഞാണാപഗമോ ഛഡ്ഡനീയധമ്മോ, യസ്മിം യം പതിട്ഠിതം, തം തസ്സ സന്താനഗതവിപ്പയുത്തന്തി കത്വാ വത്തബ്ബതം അരഹതീതി ആഹ ‘‘ഖീണാസവസ്സ ഹി അജീരണധമ്മോപി അത്ഥീ’’തിആദി. തേനാഹ ഭഗവാ ‘‘ഇമസ്മിംയേവ ബ്യാമമത്തേ കളേവരേ സസഞ്ഞിമ്ഹി സമനകേ ലോകഞ്ച പഞ്ഞപേമി ലോകസമുദയഞ്ച ലോകനിരോധഞ്ചാ’’തിആദി (സം. നി. ൧.൧൦൭; അ. നി. ൪.൪൫). അസ്സ ഖീണാസവസ്സ, ‘‘ജീരണധമ്മ’’ന്തി യഥാവുത്തം അജീരണധമ്മം ഠപേത്വാ ജീരണധമ്മം ദസ്സേന്തോ ‘‘തേസംപായം കായോ ഭേദനധമ്മോ’’തി ഏവമാഹ. ജരം പത്തസ്സേവ ഹിസ്സ ഭേദനനിക്ഖിപിതബ്ബതാനിയതേ അത്ഥേ സുത്തദേസനാ പവത്താ. അത്ഥസ്സ ഉപ്പത്തി അട്ഠുപ്പത്തി, സാ ഏതസ്സ അത്ഥീതി അട്ഠുപ്പത്തികോ. കിര-സദ്ദോ അനുസ്സവത്ഥോ, തേന അനുസ്സവാഗതോയമത്ഥോ, ന അട്ഠകഥാഗതോതി ദീപേതി. തേനാഹ ‘‘വദന്തീ’’തി. യേനായം അത്ഥോ ഹേതുനാ അട്ഠുപ്പത്തികോ, തം ദസ്സേതും ‘‘സിവികസാലായം നിസീദിത്വാ കഥിത’’ന്തി വുത്തം. ‘‘വിഹരതി ജേതവനേ’’തി നിദാനവചനേന യഥാ ന വിരുജ്ഝതി, തഥാ വേദിതബ്ബം. നനു ഇമസ്സ സുത്തസ്സ പുച്ഛാവസികോ നിക്ഖേപോതി? സച്ചമേതം, സുത്തേകദേസം പന സന്ധായ അട്ഠുപ്പത്തികതാവചനം. കേചി പന ‘‘യാനം ആരുഹിത്വാ രാജാ ആഗതോ, രഞ്ഞോ ആരോഹനീയരഥം ദസ്സേത്വാ വുത്ത’’ന്തിപി വദന്തി.

സരീരേ ഫേണപിണ്ഡസമേ കിം വത്തബ്ബം? സബ്ഭി സദ്ധിന്തി സാധൂഹി സഹ പവേദയന്തി. ന ഹി കദാചി സാധൂനം സാധൂഹി സഹ കത്തബ്ബാ ഹോന്തി, തസ്മാ സീദനസഭാവാനം കിലേസാനം ഭിജ്ജനപ്പത്തത്താ നിബ്ബാനം സബ്ഭീതി വുച്ചതി. പുരിമപദസ്സാതി ‘‘സതഞ്ച ധമ്മോ ന ജരം ഉപേതീ’’തി പദസ്സ. കാരണം ദസ്സേന്തോ ബ്യതിരേകവസേന. സതം ധമ്മോ നിബ്ബാനം കിലേസേഹി സംസീദനഭിജ്ജനസഭാവോ ന ഹോതി, തസ്മാ തം ആഗമ്മ ജരം ന ഉപേതി. കിലേസാ പന തന്നിമിത്തകാ, ഏവമയം വുത്തകാരണതോ ജരം ന ഉപേതീതി. തേനാഹ ‘‘ഇദ’’ന്തിആദി. സുന്ദരാധിവചനം വാ ഏതം ‘‘സബ്ഭീ’’തി പദം അപാപതാദീപനതോ, സബ്ഭിധമ്മഭൂതന്തി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘വിരാഗോ തേസം അഗ്ഗമക്ഖായതി (ഇതിവു. ൯൦; അ. നി. ൪.൩൪), ന തേന ധമ്മേന സമത്ഥി കിഞ്ചീ’’തി (ഖു. പാ. ൬.൪; സു. നി. ൨൨൭) ച.

ജരാമരണസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.