൧. സബ്ഭിസുത്തവണ്ണനാ

൩൧. സതം സാധൂനം സരണഗമനസീലാദിഭേദസ്സ ധമ്മസ്സ ഉല്ലപനതോ, അത്തനോ വാ പുബ്ബേനിവാസാനുസ്സതിയാ തസ്സ ധമ്മസ്സ ഉല്ലപനതോ കഥനതോ സതുല്ലപാ, ദേവതാ, താസം കായോ സമൂഹോ, തത്ഥ ഭവാതി സതുല്ലപകായികാ. തേനാഹ ‘‘സതം ധമ്മ’’ന്തിആദി. സമാദാനവസേന ഉല്ലപേത്വാ, ന വണ്ണനാകഥനമത്തേന തത്രാതി തസ്മിം താസം ദേവതാനം സതുല്ലപകായികഭാവേ. ഇദം വത്ഥൂതി ഇദം കാരണം. സമുദ്ദവാണിജാതി സംയത്തികാ. ഖിത്തസരവേഗേനാതി ജിയാമുത്തസരസദിസവേഗേന, സീഘഓഘേനാതി അത്ഥോ. ഉപ്പതതീതി ഉപ്പാതോ. ഉപ്പാതേ ഭവം ബ്യസനം ഉപ്പാതികം. പതിട്ഠാതി ഹിതപതിട്ഠാ. പരലോകേ ഹിതസുഖാവഹം അഭയകാരണം. ജങ്ഘസതന്തി മനുസ്സസതം. ജങ്ഘാസീസേന ഹി മനുസ്സേ വദതി സഹചാരിഭാവതോ. അഗ്ഗഹേസി പഞ്ചസീലാനി. ആസന്നാനാസന്നേസു ആസന്നസ്സേവ പഠമം വിപച്ചനതോ ‘‘ആസന്നകാലേ ഗഹിതസീലം നിസ്സായാ’’തി വുത്തം. ഘടാവസേനാതി സമൂഹവസേന.

സബ്ഭീതി സാധൂഹി. തേ ഹി സപരഹിതസാധനതോ പാസംസതായ സന്തഗുണതായ ച സന്തോതി വുച്ചതി. തേ പന യസ്മാ പണ്ഡിതലക്ഖണേഹി സമന്നാഗതാ ഹോന്തി, തസ്മാ ‘‘പണ്ഡിതേഹീ’’തി ആഹ. സമാസേഥാതി സംവസേഥാതി അയമേത്ഥ അധിപ്പായോതി ആഹ ‘‘സബ്ബഇരിയാപഥേ’’തിആദി. മിത്തസന്ഥവന്തി മേത്തിസന്ധാനം. സത്താനം ഹിതേസിതാലക്ഖണാ ഹി മേത്തി, സാ ച ഞാണസഹിതാ ഞാണപുബ്ബങ്ഗമാവാതി മിത്തസന്ഥവോ അസംകിലിട്ഠോ, ഇതരോ സംകിലിട്ഠോതി ആഹ ‘‘ന കേനചി സദ്ധിം കാതബ്ബോ’’തി. സദ്ധമ്മന്തി ദിട്ഠധമ്മികാദിഹിതാവഹം സുന്ദരധമ്മം. സേയ്യോതി ഹിതവഡ്ഢനതാദി വുത്തന്തി ആഹ ‘‘വഡ്ഢീ’’തി.

സതം സാധൂനം, പണ്ഡിതാനന്തി അയമേത്ഥ അത്ഥോ. തപ്പടിയോഗവിസയത്താ അഞ്ഞ-സദ്ദസ്സ വുത്തം ‘‘അഞ്ഞതോ അന്ധബാലതോ’’തി. സോകനിമിത്തം സോകകാരണം ഉത്തരപദലോപേന ഇധ സോകസദ്ദേന ഗഹിതന്തി ആഹ ‘‘സോകവത്ഥൂന’’ന്തിആദി. സോകവത്ഥൂനി നാമ ചോരാദയോ അച്ഛിന്ദനാദിവസേന പരേസം സോകകരണതോ. സോകാനുഗതാ സോകപ്പത്താ.

ഥേരസ്സാതി സംകിച്ചത്ഥേരസ്സ. അത്തനോ ഭഗിനിയാ ജേട്ഠത്താ ‘‘തുമ്ഹേ’’തി ആഹ. അയം ‘‘ഇധ ചോരാ പടിപജ്ജിംസൂ’’തി അമ്ഹേ തിണായപി ന മഞ്ഞതീതി ചിന്തേത്വാ ഏകച്ചേ ‘‘മാരേമ ന’’ന്തി ആഹംസു. കരുണായ ഏകച്ചേ ‘‘വിസ്സജ്ജേമാ’’തി ആഹംസു. മന്തേത്വാതി ഭാസേത്വാ.

അഹു അഹോസി, ഭൂതപുബ്ബന്തി അത്ഥോ. അരഞ്ഞസ്മിം ബ്രഹാവനേതി താദിസേ ബ്രഹാവനേ, മഹാരഞ്ഞേ നിവാസീതി അത്ഥോ ചേതോതി ബ്യാധോ. കൂടാനീതി വാകുരാദയോ. ഓഡ്ഡേത്വാതി സജ്ജേത്വാ. സസകന്തി പേലകം ഉബ്ബിഗ്ഗാതി ഭീതതസിതാ. ഏകരത്തിന്തി ഏകരത്തേനേവ. ധനജാനീതി പരിബ്ബയവസേന അദ്ധികേഹി ലദ്ധബ്ബധനതോ ഹാനി, ‘‘സമണമ്പി നാമ ഹന്തി, കിം അമ്ഹേസു ലജ്ജിസ്സതീ’’തി അദ്ധികാനം അനാഗമനതോ ഏകദിവസം ലദ്ധബ്ബപരിബ്ബയമ്പി ന ലഭിസ്സന്തീതി അധിപ്പായോ.

ഞാതയോപി മാതാപിതുഭാതുഭഗിനിആദികേ ഞാതകേ. തേ കിര അധിമുത്തസ്സ ഭഗിനിയാ സന്തികം ഉപഗച്ഛന്താ അന്തരാമഗ്ഗേ തേന സമാഗതാ, അധിമുത്തോ സച്ചവാചം അനുരക്ഖന്തോ ചോരഭയം തേസം നാരോചേസി. തേന വുത്തം ‘‘തേസമ്പീ’’തിആദി. തം നിസ്സായ പബ്ബജിതത്താ ‘‘അധിമുത്തസാമണേരസ്സ സന്തികേ’’തി വുത്തം, ന ഉപസമ്പദാചരിയോ ഹുത്വാ. തേനാഹ ‘‘അത്തനോ അന്തേവാസികേ കത്വാ’’തി. സച്ചാനുരക്ഖണേന അനുത്തരഗുണാധിഗമേന ച ഞാതിമജ്ഝേ വിരോചതി.

സാതതന്തി സതതം. സ-സദ്ദസ്സ ഹി ഇധ സാഭാവോ യഥാ ‘‘സാരാഗോ’’തിആദീസു. സാതഭാവോ വാ സാതതന്തി ആഹ ‘‘സുഖം വാ’’തി. കാരണേനാതി തേന തേന കാരണേന. സബ്ബാസം താസം വചനം സുഭാസിതം, ഭഗവതോ പന ഉക്കംസഗതം സുഭാസിതമേവ. സ്വായമത്ഥോ തംതംഗാഥാപദേനേവ വിഞ്ഞായതീതി തം നീഹരിത്വാ ദസ്സേതും ‘‘ന കേവല’’ന്തിആദി വുത്തം. തേന സപ്പുരിസൂപസംസേവസദ്ധമ്മാഭിയോഗോ യഥാ സത്താനം വഡ്ഢിയാ പഞ്ഞാപടിലാഭസ്സ ഏകന്തികം കാരണം, ഏവം സോകപച്ചയേ സതി വിസോകഭാവസ്സ, ഞാതിമജ്ഝേ സോഭായ, സുഗതിഗമനസ്സ, ചിരം സുഖട്ഠാനസ്സ, വട്ടദുക്ഖമോചനസ്സപി അഞ്ഞാസാധാരണം ഹോതീതി വുത്തമേവാതി ദട്ഠബ്ബം.

സബ്ഭിസുത്തവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.