അന്തരപേയ്യാല കതിപുച്ഛാവാരവണ്ണനാ

൨൭൧. ഇദാനി വുത്തോതി സമ്ബന്ധോ. ‘‘ഇദാനീ’’തി പദേന സമ്ബന്ധത്താ വുത്തോതി ഏത്ഥ തപച്ചയോ പച്ചുപ്പന്നകാലികോതി ദട്ഠബ്ബോ.

തത്ഥാതി മാതികായം, പുച്ഛാസു വാ. ആഗതാപത്തിപുച്ഛാതി ആഗതാപത്തിയാ പുച്ഛാ. ഹീതി വിസേസജോതകോ, ഹി വിസേസം വക്ഖാമീതി അത്ഥോ. ഏത്ഥാതി ‘‘കതി ആപത്തിക്ഖന്ധാ’’തി ദുതിയപദേ. ‘‘രാസിവസേനാ’’തി ഇമിനാ ഖന്ധസദ്ദസ്സ രാസത്ഥം ദസ്സേതി. വിനീതവത്ഥൂനീതി ഏത്ഥ വിനീതസദ്ദോ വിനയപരിയായോതി ആഹ ‘‘വിനയപുച്ഛാ’’തി. നനു വിനീതവിനയസദ്ദാനം സദ്ദതോ നാനത്താ അത്ഥതോപി നാനം, കസ്മാ പന ‘‘വിനയപുച്ഛാ’’തി വുത്തന്തി ആഹ ‘‘വിനീതം…പേ… ഏക’’ന്തി. ഇദന്തി പദത്തയം. അത്ഥതോ ഏകന്തി അത്ഥതോയേവ ഏകം, ന സദ്ദതോ. വിനീതവത്ഥൂനീതി ആപത്തിവിനയകാരണത്താ വിനീതവത്ഥൂനി. യേസൂതി അഗാരവേസു. സതീതി സന്തേസു. ഏത്ഥ ച യേസു സതി ആപത്തിയോ ന ഹോന്തി, അസതി ഹോന്തീതി വാക്യമ്പി അവുത്തസിദ്ധിനയേന ഗഹേതബ്ബം. യേസൂതി ഗാരവേസു. തേതി അഗാരവഗാരവേ. യസ്മാ പന നത്ഥീതി സമ്ബന്ധോ. വിപത്തിഭാവപുച്ഛാതി വിപത്തിഭാവസ്സ പുച്ഛാ. പുച്ഛിയതി ഇമായാതി പുച്ഛാ. വിവാദമൂലാനി അനുവാദമൂലാനീതി ഇമാ പുച്ഛായോ മൂലപുച്ഛാതി സമ്ബന്ധോ. പോത്ഥകേസു ‘‘ഇമാനീ’’തി നികാരേന സഹ പാഠോ അത്ഥി, സോ അപാഠോയേവ. മൂലപുച്ഛാതി പുച്ഛിയന്തി ഇമാഹീതി പുച്ഛാ, മൂലാനം പുച്ഛാ മൂലപുച്ഛാ. ‘‘അധികരണ’’ന്തിആദീസു ‘‘വുത്തം’’ ഇതി സമ്ബന്ധോ. തേസംയേവാതി അധികരണാനംയേവ. അയമേത്ഥ മാതികാ.

നിദ്ദേസേ മാതികായാതി പാതിമോക്ഖേ. വിഭങ്ഗേതി പദഭാജനിയം, ആഗതവസേന വുത്താതി യോജനാ. അയമേത്ഥ നിദ്ദേസോ.

പടിനിദ്ദേസേ ആരതീതിആദിപദാനം വചനത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ആരകാ’’തിആദി. തത്ഥ ‘‘ആരകാ’’തി ഇമിനാ ആരതീതി ഏത്ഥ ആഉപസഗ്ഗസ്സ അത്ഥം ദസ്സേതി. ഏതേഹീതി ആപത്തിക്ഖന്ധേഹി, ആരകാതി സമ്ബന്ധോ. ‘‘രമതീ’’തി ഇമിനാ തിപച്ചയോ കത്വത്ഥേ ഹോതീതി ദസ്സേതി. രതീതി രമനം. ഇമിനാ തിപച്ചയോ ഭാവത്ഥേപി ഹോതീതി ദസ്സേതി. വിനാതി ഏതേഹി ആപത്തിക്ഖന്ധേഹി വിനാ. ഇമിനാ വിരതീതി ഏത്ഥ വിത്യൂപസഗ്ഗസ്സ അത്ഥം ദസ്സേതി. പച്ചേകന്തി പതി ഏകം, പടിസദ്ദോ വിച്ഛത്ഥജോതകോ, വിസും വിസുന്തി അത്ഥോ. ഇമിനാ പടിവിരതീതി ഏത്ഥ പടിത്യൂപസഗ്ഗസ്സ അത്ഥം ദസ്സേതി. വിരതി പടിവിരതീതി ഏത്ഥാപി തിപച്ചയോ ഭാവത്ഥേപി വേദിതബ്ബോ. വേരന്തി അനത്ഥകരത്താ വിരമിതബ്ബന്തി വിരം, തദേവ വേരം, രാഗാദിഅകുസലധമ്മാ. തേ ഹി വേരഹേതുത്താ വേരന്തി വുച്ചന്തി. ഏതായാതി വിരതിയാ. ഇമിനാ അകിരിയാതി ഏത്ഥ രിരിയപച്ചയോ കരണത്ഥേ ഹോതീതി ദസ്സേതി. യം ആപത്തിക്ഖന്ധകരണന്തി യോജനാ. തസ്സാതി ആപത്തിക്ഖന്ധകരണസ്സ. പടിപക്ഖതോതി വിരുദ്ധഭാവതോ. ഇമിനാ അകരണന്തി ഏത്ഥ അകാരോ വിരുദ്ധത്ഥോതി ദസ്സേതി. ആപത്തിക്ഖന്ധഅജ്ഝാപത്തിയാതി ആപത്തിക്ഖന്ധാനം അതിക്കമിത്വാ ആപജ്ജനസ്സ. ‘‘വേലനതോ’’തി ഇമിനാ വേലതീതി വേലാ, വേലനം വാ വേലാതി വചനത്ഥേ ദസ്സേതി. നിയ്യാനന്തി മഗ്ഗം. മഗ്ഗോ ഹി നിബ്ബാനം ആരമ്മണകരണവസേന യാതി ഗച്ഛതീതി നിയ്യാനന്തി വുച്ചതി. ‘‘ബന്ധതീ’’തി ഇമിനാ സിധാതുയാ ബന്ധനത്ഥം ദസ്സേതി. ‘‘നിവാരേതീ’’തി ഇമിനാ ബന്ധധാതുയാ അധിപ്പായത്ഥം. ഏതന്തി ‘‘സേതൂ’’തി നാമം. തം സേതുന്തി ആപത്തിക്ഖന്ധസങ്ഖാതം തം സേതും. ഏത്ഥ കേസുചി പോത്ഥകേസു ‘‘സോ സേതൂ’’തി ച ‘‘ഏതായ പഞ്ഞത്തിയാ’’തി ച പാഠോ അത്ഥി, സോ അപാഠോയേവ.

ബുദ്ധേ അഗാരവാദീസു ഏവം വിനിച്ഛയോ വേദിതബ്ബോതി യോജനാ. യോതി യോ കോചി, ന ഗച്ഛതീതിആദീസു സമ്ബന്ധോ. ധരമാനേതി തിട്ഠമാനേ, സംവിജ്ജമാനേതി അത്ഥോ. ഉപട്ഠാനന്തി ഉപട്ഠാനട്ഠാനം, ഉപട്ഠാനത്ഥം വാ. ഏതസ്സാതി യസ്സ കസ്സചി ഗഹട്ഠസ്സ വാ പബ്ബജിതസ്സ വാ. ധമ്മസ്സവനന്തി ധമ്മസ്സവനട്ഠാനം, ധമ്മസ്സവനത്ഥം വാ. ധമ്മസ്സവനഗ്ഗന്തി ധമ്മസ്സവനം ഗണ്ഹന്തി ഏത്ഥാതി ധമ്മസ്സവനഗ്ഗോ, ധമ്മസവനമണ്ഡപോ. അഥ വാ ധമ്മസ്സവനം ഗണ്ഹാതീതി ധമ്മസ്സവനഗ്ഗോ, ധമ്മസ്സവനട്ഠാനേ സമാഗമജനോ, തം ധമ്മസ്സവനഗ്ഗം. ചിത്തീകാരന്തി അപചായനാകാരം. വിക്ഖിത്തോ വാ അനാദരോ വാ ഹുത്വാ നിസീദതീതി യോജനാ. കായപാഗബ്ബിയന്തി ഭുസം ഗരതി അഞ്ഞേ പീളേതി അനേനാതി പഗബ്ബോ, അതിമാനോ, ഓട്ഠജോ തതിയക്ഖരോ. പഗബ്ബസ്സ ഭാവോ പാഗബ്ബിയം, കായേന പാഗബ്ബിയം കായപാഗബ്ബിയം (വജിര. ടീ. പരിവാര ൨൭൧; സാരത്ഥ. ടീ. പരിവാര ൩.൨൭൧; വി. വി. ടീ. പരിവാര ൨.൨൭൧ സം. നി. അട്ഠ. ൨.൨.൧൪൬; അ. നി. അട്ഠ. ൩.൬.൮൨-൮൪; സു. നി. അട്ഠ. ൧.൧൪൪), കായാനാചാരം. തിസ്സോ സിക്ഖാതി അധിസീലസിക്ഖാദികാ തിസ്സോ സിക്ഖാ. പമജ്ജനം പമാദോ, സതിവിപ്പവാസോതി ആഹ ‘‘പമാദേ ച സതിവിപ്പവാസേ’’തി. ആമിസപടിസന്ധാരന്തി ആമിസേന അത്തനോ, പരേസഞ്ച അന്തരസ്സ പടിസന്ദഹനം ആമിസപടിസന്ധാരോ, തഥാ ധമ്മപടിസന്ധാരോ.

൨൭൨. സത്ഥരിപി അഗാരവോതിആദീനം അത്ഥോതി സമ്ബന്ധോ. ‘‘അനീചവുത്തീ’’തിആദിനാ അപ്പതിസ്സോതി പദസ്സ അധിപ്പായത്ഥം ദസ്സേതി, സദ്ദത്ഥോ പനേവം വേദിതബ്ബോ, പടിമുഖം ആദരേന സത്ഥുവചനം അസുണന്തോ അപ്പതിസ്സോ നാമാതി. അജ്ഝത്തം വാതി ഏത്ഥ നിയകജ്ഝത്താദീസു ചതൂസു നിയകജ്ഝത്തഭാവഞ്ച സത്തമീവിഭത്തിയാ അമാദേസഭാവഞ്ച ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അത്തനോ സന്താനേ വാ’’തി. ‘‘അത്തനോ പക്ഖേ വാ’’തി ഇമിനാ അത്തനോ ചിത്തസന്താനേതി അത്ഥം പടിക്ഖിപതി. തത്ര തുമ്ഹേതി ഏത്ഥ തസദ്ദസ്സ വിസയം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘തസ്മിം അജ്ഝത്തബഹിദ്ധാഭേദേ’’തി. സപരസന്താനേതി അത്തപരസന്താനേ. പഹാനായാതി ഏത്ഥ ഹാധാതുയാ കരണഞ്ച ആയസദ്ദസ്സ തദത്ഥഭാവഞ്ച ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘മേത്താഭാവനാദീഹി നയേഹി പഹാനത്ഥ’’ന്തി. മേത്താഭാവനാദീഹീതിആദിസദ്ദേന കരുണാഭാവനാദിം സങ്ഗണ്ഹാതി. തന്തി വിവാദമൂലം. ‘‘അപ്പവത്തിഭാവായാ’’തി ഇമിനാ അനവസ്സവായാതി ഏത്ഥ അവപുബ്ബ സുധാതുയാ പവത്തനത്ഥം ദസ്സേതി.

സന്ദിട്ഠിപരാമാസീതി ഏത്ഥ സസ്സ അത്തനോ ഇദം സം, സം ദിട്ഠിം പരതോ ആമസതീതി സന്ദിട്ഠിപരാമാസീതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സകമേവ ദിട്ഠിം പരാമസതീ’’തി. ‘‘യ’’ന്തിആദിനാ പരാമസനാകാരം ദസ്സേതി. ആധാനഗ്ഗാഹീതി ഏത്ഥ ആഭുസോ ഠിയതേ ആധാനന്തി വചനത്ഥേന ആധാനസദ്ദോ ദള്ഹപരിയായോതി ആഹ ‘‘ദള്ഹഗ്ഗാഹീ’’തി. ദള്ഹം ഗണ്ഹാതീതി ദള്ഹഗ്ഗാഹീ.

൨൭൩. അനുവാദമൂലനിദ്ദേസോ കിഞ്ചാപി സമാനോതി യോജനാ. അഥ ഖോതി തഥാ സമാനോപി, അയമേത്ഥ വിസേസോതി സമ്ബന്ധോ. വിവദന്താനം പുഗ്ഗലാനന്തി യോജനാ. തഥാ വിവദന്താതി തേനാകാരേന വിവദന്താ, അനുവദന്തീതി സമ്ബന്ധോ. ‘‘അസുകം നാമ വിപത്തിം ആപന്നോ’’തി വുത്തമേവത്ഥം ആപത്തിയാ സല്ലക്ഖേത്വാ ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘പാരാജികം ആപന്നോസീ’’തിആദി. ഏത്ഥാതി അനുവാദമൂലേ. വിസേസോതി വിവാദമൂലതോ വിസേസോ. വിവദന്താനം കോധൂപനാഹാദീനി വിവാദമൂലാനി, അനുവദന്താനം അനുവാദമൂലാനീതി വുത്തം ഹോതി.

൨൭൪. മേത്തം കായകമ്മം നാമാതി ഏത്ഥ മേത്താ ഏതസ്സത്ഥീതി മേത്തം, കായകമ്മം, മേത്തചിത്തസഹഗതം കായകമ്മന്തി വുത്തം ഹോതി. തേന വുത്തം ‘‘മേത്തചിത്തേന കതം കായകമ്മ’’ന്തി. സമ്മുഖപരമ്മുഖാനം വിത്ഥാരം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘തത്ഥാ’’തിആദി. തത്ഥ തത്ഥാതി തേസു സമ്മുഖപരമ്മുഖേസു. കായകമ്മം നാമാതി മേത്തം കായകമ്മം നാമ. ഥേരാനം ദാനഇതി സമ്ബന്ധോ. ഉഭയേഹിപീതി നവകത്ഥേരേഹിപി. തേസൂതി നവകത്ഥേരേസു. അവമഞ്ഞന്തി അവമാനം. അത്തനോ ദുന്നിക്ഖിത്താനം പടിസാമനം വിയ പടിസാമനന്തി യോജനാ. ‘‘മേത്താകായകമ്മസങ്ഖാതോ’’തി ഇമിനാ അയമ്പി ധമ്മോതി ഏത്ഥ ധമ്മസരൂപം ദസ്സേതി. പിസദ്ദോ ഉപരി വക്ഖമാനേ ധമ്മേ അപേക്ഖതി. ‘‘സരിതബ്ബോ’’തി ഇമിനാ അനീയസദ്ദോ കമ്മവാചകോതി ദസ്സേതി. സതിജനകോതി സബ്രഹ്മചാരീനം സതിജനകോ. തസ്സ പദസ്സ അധിപ്പായം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘യോ ന’’ന്തിആദി. തത്ഥ യോതി പുഗ്ഗലോ. നന്തി മേത്തം കായകമ്മം. തം പുഗ്ഗലം അനുസ്സരന്തീതി സമ്ബന്ധോ. യേസന്തി സബ്രഹ്മചാരീനം. തേതി സബ്രഹ്മചാരിനോ. പസന്നചിത്താ ഹുത്വാതി സമ്ബന്ധോ. ‘‘പിയം കരോതീ’’തി ഇമിനാ പിയകരണോതി പദസ്സ പിയം കരോതീതി പിയകരണോതി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. ഏസേവ നയോ ഗരുകരണോതി ഏത്ഥാപി. ‘‘സങ്ഗഹേതബ്ബഭാവായാ’’തി ഇമിനാ സങ്ഗഹായാതി പദസ്സ ഭാവപ്പധാനകമ്മനിദ്ദേസഭാവം ദസ്സേതി. സങ്ഗഹേതബ്ബോതി സങ്ഗഹോ, തദത്ഥായ. തേഹീതി സബ്രഹ്മചാരീഹി. ‘‘സമഗ്ഗഭാവായാ’’തി ഇമിനാ സമഗ്ഗസ്സ ഭാവോ സാമഗ്ഗീതി വചനത്ഥം ദസ്സേതി.

പഗ്ഗയ്ഹ വചനന്തി പഗ്ഗഹേത്വാ വചനം. വിഹാരേതി ആധാരേ ഭുമ്മം, ഥേരേ അസന്തേതി യോജനാ. തന്തി ഥേരം കദാ ആഗമിസ്സതി നുഖോതി യോജനാ. മമായനവചനന്തി മമായനാകാരേന പവത്തം വചനം. മേത്താസിനേഹസിനിദ്ധാനീതി മേത്താസങ്ഖാതേന സിനേഹേന സിനേഹിതാനി. നയനാനീതി ചക്ഖൂനി. ‘‘അപ്പാബാധോ’’തി ഇമിനാ അരോഗോതി പദസ്സേവ അത്ഥം ദസ്സേതി. നിച്ചാബാധേന വാ അരോഗോ, ആഗന്തുകാബാധേന അപ്പാബാധോ, അജ്ഝത്താബാധേന വാ അരോഗോ, ബഹിദ്ധാബാധേന അപ്പാബാധോ, കായാബാധേന വാ അരോഗോ, ചിത്താബാധേന അപ്പാബാധോ. സമന്നാഹരണന്തി പുനപ്പുനം മനസികരണം.

ന പുഗ്ഗലം പടിവിഭജിത്വാ ഭുഞ്ജതീതി യോജനാ. തദത്ഥം വിത്ഥാരേന്തോ ആഹ ‘‘യോ ഹീ’’തിആദി. തത്ഥ യോതി പുഗ്ഗലോ, ഭുഞ്ജതീതി സമ്ബന്ധോ. ‘‘ഏത്തകം…പേ… ഭുഞ്ജിസ്സാമീ’’തി ഇമിനാ ആമിസപടിവിഭത്തഭോഗിഭാവം ദസ്സേതി. ‘‘ഏത്തകം വാ അസുകസ്സ ച…പേ… ഭുഞ്ജിസ്സാമീ’’തി ഇമിനാ പുഗ്ഗലപടിവിഭത്തഭോഗിഭാവം ദസ്സേതി. അയന്തി പുഗ്ഗലോ. ആഭതന്തി ഗാമാദിതോ ആനീതം. അദാതുമ്പീതി പിസദ്ദേന ദാതുമ്പി വട്ടതീതി ദസ്സേതി. ദാനഞ്ഹി നാമ ന കസ്സചി വാരിതം. സബ്ബേസന്തി ദുസ്സീലസീലവന്താനം. വുത്തന്തി അട്ഠകഥായം (ദീ. നി. അട്ഠ. ൨.൧൪൧; മ. നി. അട്ഠ. ൨.൪൯൨; അ. നി. അട്ഠ. ൩.൬.൧൧) വുത്തം. വിചേയ്യാതി വിചിനിത്വാ. ദാതുമ്പീതി പിസദ്ദേന അവിചിനിത്വാ സാമഞ്ഞതോ ദാതുമ്പി വട്ടതീതി സമ്പിണ്ഡേതി. നനു ഏവം സതി പുഗ്ഗലവിഭാഗോ കതോ നാമ ഹോതി, കസ്മാ വിചേയ്യ ദാതും വട്ടതീതി ആഹ ‘‘ന ഹീ’’തിആദി. ഹീതി യസ്മാ. ഏതേതി ഗിലാനാദയോ. ഇദം പദം വിചിനിത്വാതി പദേ കമ്മം, ‘‘ദേന്തേനാ’’തി പദേ സമ്പദാനം. ഹീതി സച്ചം. ഇതി അയന്തി ഇതി മനസികത്വാ അയം സാരണീയധമ്മപൂരകോ.

അഖണ്ഡാനീതിആദീസു പഠമം താവ ഖണ്ഡഛിദ്ദസബലകമ്മാസാനി ദസ്സേത്വാ തേസം പടിപക്ഖവസേന അഖണ്ഡാദീനി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘യസ്സാ’’തിആദി. തത്ഥ യസ്സാതി ഭിക്ഖുസ്സ, സിക്ഖാപദം ഭിന്നന്തി സമ്ബന്ധോ. സത്തസു ആപത്തിക്ഖന്ധേസൂതി ആധാരേ ഭുമ്മം, സിക്ഖാപദന്തി സമ്ബന്ധോ. ആപത്തിഞ്ഹി പടിച്ച സിക്ഖാപദസ്സ പഞ്ഞത്തത്താ ആപത്തി തസ്സ വിസയോ ഹോതി. ആദിമ്ഹി വാ അന്തേ വാതി സിക്ഖാപദാനം ആദിമ്ഹി വാ അന്തേ വാ. വാസദ്ദോ അനിയമവികപ്പത്ഥോ. സിക്ഖാപദേ ഭിന്നേ ആപത്തിസമ്ഭവതോ വുത്തം ‘‘സിക്ഖാപദം ഭിന്ന’’ന്തി. ഖണ്ഡം നാമാതി ഛിന്നം നാമ. വേമജ്ഝേതി സിക്ഖാപദാനം വേമജ്ഝേ. ഭിന്നന്തി സിക്ഖാപദം ഭിന്നം. ഛിദ്ദം നാമാതി വിവരം നാമ. ദ്വേ തീണി സിക്ഖാപദാനീതി സമ്ബന്ധോ. സബലം നാമാതി ചിത്രം നാമ. ഭിന്നാനീതി സിക്ഖാപദാനി ഭിന്നാനി. കമ്മാസം നാമാതി വിചിത്രം നാമ. ഏത്ഥ ച ഏകസ്മിം ഠാനേ ഏകേന വിസഭാഗവണ്ണേന ചിത്രം സബലം നാമ, നാനാഠാനേ നാനാവണ്ണേന വിചിത്രം കമ്മാസം നാമാതി അയമേതേസം വിസേസോ. ഖണ്ഡാദീനം വിപരിവത്തനവസേന അഖണ്ഡാദീനി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘യസ്സ പനാ’’തിആദി. അഭിന്നാനിസീലാനീതി അഭിന്നാനി സിക്ഖാപദസീലാനി. താനി പനാതി സീലാനി പന. ‘‘ഏതാനീ’’തി പദം പദാലങ്കാരമത്തം. ഭുജിസ്സഭാവകരണതോതി തണ്ഹാദാസബ്യതോ മോചേത്വാ ഭുജിസ്സകരണഭാവതോ. ഇമിനാ ‘‘ഭുജിസ്സഭാവകരണാനീ’’തി വത്തബ്ബേ ഉത്തരപദലോപവസേന ഏവം വുത്തന്തി ദസ്സേതി. ഭുജിസ്സാനീതി വുച്ചന്തീതി സമ്ബന്ധോ. വിഞ്ഞൂഹീതി ബുദ്ധാദീഹി സപ്പുരിസേഹി. ഉപചാരസമാധിം അപ്പനാസമാധിം വാതി ഏത്ഥ വാസദ്ദോ സമുച്ചയത്ഥോ. ഉപചാരസമാധിഞ്ച അപ്പനാസമാധിം ചാതി ഹി അത്ഥോ. ‘‘സംവത്തയന്തീ’’തി ഇമിനാ സമാധിസംവത്തനികാനീതി ഏത്ഥ അനീയസദ്ദോ ബഹുലം കത്തുവാചകോതി ദസ്സേതി. സീലസാമഞ്ഞഗതോതി ഏത്ഥ സമാനസ്സ ഭാവോ സാമഞ്ഞം, തം ഗതോതി സാമഞ്ഞഗതോ, സീലേന സാമഞ്ഞഗതോ സീലസാമഞ്ഞഗതോ, ഹുത്വാ വിഹരതീതി യോജനാ. തേന വുത്തം ‘‘സമാനഭാവൂപഗതസീലോ വിഹരതീ’’തി.

യായം ദിട്ഠീതി ഏത്ഥ ‘‘ദിട്ഠീ’’തി സാമഞ്ഞഗതസ്സാപി സദ്ദസ്സ ‘‘അരിയാ’’തി സദ്ദന്തരസന്നിധാനേന വിസേസവിസയത്താ സമ്മാദിട്ഠീതി ആഹ ‘‘മഗ്ഗസമ്പയുത്താ സമ്മാദിട്ഠീ’’തി. ‘‘മഗ്ഗസമ്പയുത്താ’’തി ഇമിനാ ലോകിയസമ്മാദിട്ഠിം പടിക്ഖിപതി. നിദ്ദോസാതി വിസുദ്ധത്താ, ഉത്തമത്താ വാ നിദ്ദോസാ. ഇമിനാ അരിയസദ്ദോ നിദ്ദോസത്ഥവാചകോ അനിപ്ഫന്നപാടിപദികോതി ദസ്സേതി. നിയ്യാതീതി നിബ്ബാനം യാതി. ഇമിനാ അനീയസദ്ദോ ബഹുലം കത്തുവാചകോതി ദസ്സേതി. യോ തഥാകാരീ ഹോതി, തക്കരസ്സാതി യോജനാ. തഥാകാരീതി തായ മഗ്ഗസമ്പയുത്തായ സമ്മാദിട്ഠിയാ കാരീ ഹോതി. ഇമിനാ തായ സമ്മാദിട്ഠിയാ കരോതീതി തക്കരോതി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. ദുക്ഖക്ഖയായാതി ഏത്ഥ ഖീയനം ഖയോ, ദുക്ഖസ്സ ഖയോ ദുക്ഖക്ഖയോ, തദത്ഥായാതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സബ്ബദുക്ഖസ്സ ഖയത്ഥ’’ന്തി. സേസന്തി വുത്തവചനതോ സേസം വചനം.

ഇതി കതിപുച്ഛാവാരവണ്ണനായ യോജനാ സമത്താ.