൧൦. ഭിക്ഖുനിക്ഖന്ധകം

മഹാപജാപതിഗോതമീവത്ഥുകഥാ

൪൦൨. ഭിക്ഖുനിക്ഖന്ധകേ കസ്മാ പടിക്ഖിപതീതി ചോദനം ദസ്സേത്വാ തസ്സാ ആഭോഗം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘നനൂ’’തിആദി. ‘‘കാമ’’ന്തിആദിനാ അഭ്യൂപഗമപരിഹാരവസേന വിസ്സജ്ജേതി. തത്ഥ കാമംസദ്ദോ അനുഗ്ഗഹത്ഥോ, പന സദ്ദോ ഗരഹത്ഥോ, പന തഥാപി പടിക്ഖിപതീതി സമ്ബന്ധോ. തന്തി മഹാപജാപതിം ഗോതമിം. യാചിതേന ഹുത്വാ അനുഞ്ഞാതന്തി യോജനാ. അയന്തി പബ്ബജ്ജാ. ഭദ്ദകം കത്വാതി ലദ്ധകം കത്വാ, മനാപം കത്വാതി അത്ഥോ.

൪൦൩. കുമ്ഭഥേനകേഹീതി ഏത്ഥ കുമ്ഭേ ദീപം ജാലേത്വാ തേനാലോകേന ഥേനേന്തീതി കുമ്ഭഥേനകാതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘കുമ്ഭേ ദീപം ജാലേത്വാ’’തിആദി.

നാളിമജ്ഝഗതന്തി സസ്സനാളസ്സ മജ്ഝേ ഗതം. ഗണ്ഠിന്തി ഫളും. ‘‘കണ്ഡ’’ന്തിപി പാഠോ, ദണ്ഡന്തി അത്ഥോ. യേനാതി പാണകേന. അയഞ്ഹി യംസദ്ദോ തംസദ്ദാനപേക്ഖോതി ദട്ഠബ്ബോ.

അന്തോരത്തഭാവോതി അന്തോലോഹിതഭാവോ. ഏതമത്ഥന്തി ഏതം വക്ഖമാനം അത്ഥം. ആളിയാതി ആവരണായ. അബദ്ധായപീതി പിസദ്ദോ അനുഗ്ഗഹത്ഥോ, ബദ്ധായ പന പഗേവാതി അത്ഥോ. കിഞ്ചീതി അപ്പമത്തകം. യന്തി ഉദകം. തമ്പീതി ഉദകമ്പി. പിസദ്ദോ അബദ്ധായ ഠിതം കിഞ്ചി ഉദകം അപേക്ഖതി. യേ ഇമേ ഗരുധമ്മാ പഞ്ഞത്താതി യോജനാ. പടികച്ചേവാതി പഗേവ, പഠമമേവാതി അത്ഥോ. തേസൂതി ഗരുധമ്മേസു. അപഞ്ഞത്തേസു സന്തേസുപീതി യോജനാ. പഠമം വുത്തന്തിആദി വുത്തം, വസ്സസഹസ്സമേവ ഠസ്സതി ഇതി ഇമമത്ഥം ദസ്സേതീതി യോജനാ. ‘‘വസ്സസഹസ്സ’’ന്തി ച ഏതം വചനം വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. തതോതി വസ്സസഹസ്സതോ. പരിയത്തിധമ്മോപീതി പിസദ്ദോ പടിവേധസദ്ധമ്മം അപേക്ഖതി. ദ്വീസു സദ്ധമ്മേസു ഠിതേസു പടിപത്തിസദ്ധമ്മോ ഠിതോയേവാതി കത്വാ ന വുത്തം. താനിയേവാതി പഞ്ചവസ്സസഹസ്സാനിയേവ. പരിയത്തിയാ സതി പടിവേധോ ന ഹോതീതി നാപി വത്തബ്ബോതി യോജനാ. ലിങ്ഗന്തി സമണവേസം, സമണാകാരന്തി അത്ഥോ.

ഭിക്ഖുനീഉപസമ്പദാനുജാനനകഥാ

൪൦൪. ഇമായ അനുപഞ്ഞത്തിയാതി മഹാപജാപതിയാ അട്ഠഗരുധമ്മപടിഗ്ഗഹണൂപസമ്പദം ഉപനിധായ അയം പഞ്ഞത്തി അനുപഞ്ഞത്തി നാമ, തായ അനുപഞ്ഞത്തിയാ ഉപസമ്പാദേതുന്തി അത്ഥോ. മഹാപജാപതിയാ സദ്ധിവിഹാരിനിയോ കത്വാതി മഹാപജാപതിം ഉപജ്ഝം കത്വാ പഞ്ചസതാ സാകിയാനിയോ തസ്സാ സദ്ധിവിഹാരിനിയോ കത്വാതി അത്ഥോ. ഇതീതി തസ്മാ അഹേസുന്തി സമ്ബന്ധോ. ഇമിനാ ഓവാദേനാതി ഭഗവതോ ഇമിനാ ഓവാദേന.

൪൧൦. ഏതിസ്സാതി ഏതിസ്സാ ഭിക്ഖുനിയാ. തന്തി കമ്മം. അഞ്ഞസ്മിന്തി അഞ്ഞസ്മിം കമ്മേ. അഞ്ഞന്തി രോപിതബ്ബകമ്മതോ അഞ്ഞം കമ്മം.

൪൧൧. കദ്ദമോദകേനാതി കദ്ദമേന ആലുളിതേന ഉദകേനേവ. കദ്ദമാദീസുപീതി പീസദ്ദോ ‘‘യേന കേനചീ’’തി ഏത്ഥ യോജേതബ്ബോ. യേന കേനചിപീതി ഹി അത്ഥോ. സന്നിപതിത്വാതി ഭിക്ഖുനിസങ്ഘേന സന്നിപതിത്വാ. അപസാദനീയന്തി അപസാദേതബ്ബം കമ്മം. ഏത്താവതാതി ഏത്തകേന സാവനമത്തേന. അവന്ദിയോതി ന വന്ദേതബ്ബോ, വന്ദിതും ന അരഹോതി അത്ഥോ. തതോതി തിക്ഖത്തും സാവേതബ്ബതോ. ന വന്ദന്തീതി ഭിക്ഖുനിയോ ന വന്ദന്തി. ദിസ്വാപീതി തം ഭിക്ഖും ദിസ്വാപി. തേന ഭിക്ഖുനാതി അപസാദനീയം ദസ്സേന്തേന ഭിക്ഖുനാ, ഖമാപേതബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. വിഹാരേയേവാതി ഭിക്ഖൂനം വിഹാരേയേവ. തേന ഭിക്ഖുനാതി ഉപസങ്കമിതബ്ബേന ഭിക്ഖുനാ, വത്തബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. തതോതി വത്തബ്ബകാലതോ. സോതി അപസാദനീയം ദസ്സേന്തോ ഭിക്ഖു. ഏത്ഥാതി ഭിക്ഖുനിക്ഖന്ധകേ. കമ്മവിഭങ്ഗേതി പരിവാരാവസാനേ കമ്മാനം വിഭങ്ഗട്ഠാനേ (പരി. അട്ഠ. ൪൯൫-൪൯൬).

ഓഭാസന്തീതി അവ ഹീനേന ഭാസന്തീതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അസദ്ധമ്മേന ഓഭാസന്തീ’’തി. ‘‘ഭിക്ഖുനീഹി സദ്ധിം സമ്പയോജേന്തീ’’തി ഏത്ഥ കമ്മകരണേ ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘പുരിസേ അസദ്ധമ്മേനാ’’തി. ഏത്ഥ ‘‘പുരിസേ’’തി ഇമിനാ കമ്മം ദസ്സേതി, ‘‘അസദ്ധമ്മേനാ’’തി ഇമിനാ കരണം. വിഹാരപ്പവേസനേതി ഭിക്ഖൂനം വിഹാരപ്പവേസനേ. ഓവാദം ഠപേതുന്തി ഏത്ഥ ഓവാദട്ഠപനാകാരം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ന ഭിക്ഖുനുപസ്സയ’’ന്തിആദി. ഓവാദത്ഥായാതി ഓവാദപടിഗ്ഗഹണത്ഥായ. മാ കരിത്ഥാതി മാ കരേയ്യാഥ.

൪൧൬. ഗിഹിദാരികായോതി ഗിഹിഭൂതാ ദാരികായോ ബന്ധന്തി വിയാതി യോജനാ. ഘനപട്ടകേനാതി ഘനഭൂതേന പട്ടേന നിയുത്തേന. ഏകപരിയകന്തി ഏത്ഥ ഏകവാരം കടിയം പരിക്ഖിപിത്വാ കതം കായബന്ധനം ഏകപരിയകന്തി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ഏകവാരം പരിക്ഖിപനക’’ന്തി. തത്ഥ പരിക്ഖിപനകന്തി കടിയം പരിക്ഖിപനാരഹം.

വിലീവേനാതി ഏത്ഥ ബഹുത്ഥേ ഏകവചനന്തി ആഹ ‘‘സണ്ഹേഹി വിലീവേഹീ’’തി. ‘‘കതപട്ടേനാ’’തി ഇമിനാ പാളിയം ‘‘കതേനാ’’തി പാഠസേസം ദസ്സേതി. സേതവത്ഥപട്ടേനാതി സേതവത്ഥേന കതേന പട്ടേന. കതവേണിയാതി കതായ വേണിയാ. ഇമിനാ ദുസ്സേന കതാ വേണി ദുസ്സവേണീതി വചനത്ഥം ദസ്സേതി. ഏസേവ നയോ പുരിമപച്ഛിമപദേസുപി. ചോളകാസാവന്തി ചോളമേവ കസാവേന രത്തത്താ ചോളകാസാവം.

അട്ഠില്ലേനാതി അദ്ദേന അട്ഠിനാ. ‘‘ഗോജങ്ഘട്ഠികേ’’തി ഇമിനാ അട്ഠിനോ സമ്ബന്ധം ദസ്സേതി. ഹത്ഥം കോട്ടാപേന്തീതി ഏത്ഥ ഹത്ഥം നാമ അഗ്ഗബാഹമേവാധിപ്പേതം, ന കപ്പരതോ പട്ഠായാതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അഗ്ഗബാഹ’’ന്തി. പിട്ഠിഹത്ഥന്തി ഹത്ഥപിട്ഠിം. പിട്ഠിപാദന്തി പാദപിട്ഠിം.

൪൧൭. വുത്തനയാനേവാതി ഛബ്ബഗ്ഗിയാനം മുഖലിമ്പനാദീസു (ചൂളവ. അട്ഠ. ൨൪൭) വുത്തനയാനേവ. അങ്ഗദേസേതി സരീരപ്പദേസേ. ഗണ്ഡപ്പദേസേതി കപോലപ്പദേസേ. സാലോകേ തിട്ഠന്തീതി ഏത്ഥ സംവിജ്ജതി ആലോകോ ഏത്ഥാതി സാലോകന്തി കത്വാ ദ്വാരം ഗഹേതബ്ബം. തേന വുത്തം ‘‘ദ്വാരം വിവരിത്വാ’’തി. വുട്ഠാപേന്തീതി ഉപസമ്പാദേന്തി. സൂനം ഠപേന്തീതി ഏത്ഥ സൂനാസദ്ദോ മംസപരിയായോതി ആഹ ‘‘മംസം വിക്കിണന്തീ’’തി. തേനാതി ദാസേന. ഇദം പദം ‘‘കാരേന്തീ’’തി പദേ കാരിതകമ്മം. ‘‘ഹരിതകഞ്ചേവ പക്കഞ്ചാ’’തി ഇമിനാ ഹരിതകപക്കികന്തി പദസ്സ ദ്വന്ദവാക്യം ദസ്സേതി. തത്ഥ ഹരിതകന്തി ഹരിതമേവ പണ്ണം. പക്കന്തി സേദിതം പണ്ണം.

൪൧൮. കഥിതായേവാതി ചീവരക്ഖന്ധകേ കഥിതായേവ.

൪൧൯. പാളിമുത്തകവിനിച്ഛയോതി പാളിയം വുത്തവിനിച്ഛയതോ മുത്തോ വിനിച്ഛയോ. പാളിമുത്തകവിനിച്ഛയം വിത്ഥാരേന്തോ ആഹ ‘‘സചേ ഹീ’’തിആദി. യോ കോചി കാലം കരോന്തോ വദതീതി സമ്ബന്ധോ. മമച്ചയേനാതി മമ അതിക്കമേന. അഞ്ഞസ്സാതി വുത്തേഹി ഉപജ്ഝായാദീഹി അഞ്ഞസ്സ. തേസന്തി ഉപജ്ഝായാദീനം. ന ഹോതീതി പരിക്ഖാരോ ന ഹോതി. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ. അച്ചയദാനന്തി അച്ചയേന ഹോതൂതി ദാനം. ന രുഹതീതി പഞ്ചന്നം സഹധമ്മികാനം പബ്ബജിതസ്സ വാ ഗഹട്ഠസ്സ വാ യസ്സ കസ്സചി അച്ചയദാനം തേസം ന രുഹതി, സങ്ഘസ്സേവ രുഹതീതി അധിപ്പായോ. ഗിഹീനം പന അച്ചയദാനന്തി സമ്ബന്ധോ. രുഹതീതി ഗിഹീനം പബ്ബജിതസ്സ വാ ഗഹട്ഠസ്സ വാ യസ്സ കസ്സചി അച്ചയദാനം തേസം രുഹതി, തേസംയേവ സന്തകോ ഹോതീതി അധിപ്പായോ.

൪൨൦. പുരാണമല്ലീതി ഏത്ഥ മല്ലസ്സ ഭരിയാ മല്ലീ, പുരാണേ മല്ലീ പുരാണമല്ലീതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘പുരാണേ’’തിആദി. ‘‘ഗിഹികാലേ’’തി ഇമിനാ ‘‘പുരാണേ’’തി ഏത്ഥ ണപച്ചയസ്സ സരൂപം ദസ്സേതി. മല്ലസ്സാതി മുട്ഠിമല്ലസ്സ. പുരിസബ്യഞ്ജനന്തി ഏത്ഥ ബ്യഞ്ജനസദ്ദോ നിമിത്തപരിയായോതി ആഹ ‘‘പുരിസനിമിത്ത’’ന്തി. ചിത്തന്തി രാഗചിത്തം.

൪൨൧. യന്തി യം വത്ഥു, അഗ്ഗന്തി പഠമഭാഗം. അസപ്പായന്തി അത്തനോ അസപ്പായം.

ഹിയ്യോതി അതീതാനന്തരാഹനി. അഞ്ഞസ്മിന്തി ഭിക്ഖുനീഹി അഞ്ഞസ്മിം. ‘‘ഭിക്ഖുനീഹീ’’തി പദം ‘‘പടിഗ്ഗാഹാപേത്വാ’’തി പദേ കാരിതകമ്മം. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ.

൪൨൬. ‘‘ഭോജനകാല’’ന്തി ഇമിനാ ‘‘കാലം വീതിനാമേസു’’ന്തി ഏത്ഥ കാലവിസേസം ദസ്സേതി.

പുരേതി ആദിമ്ഹി. താസന്തി അട്ഠന്നം ഭിക്ഖുനീനം. അബ്ഭന്തരിമാതി അബ്ഭന്തരേ പരിയാപന്നാ. അഞ്ഞാതി അട്ഠഹി ഭിക്ഖുനീഹി അഞ്ഞാ. നവകതരാ ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ. ‘‘ഠപേത്വാ ഭത്തഗ്ഗ’’ന്തി ഇമിനാ അഞ്ഞത്ഥ സബ്ബത്ഥ യഥാവുഡ്ഢം ന പടിബാഹിതബ്ബന്തി ഏത്ഥ അഞ്ഞസദ്ദസ്സ അപാദാനം ദസ്സേതി. അഞ്ഞസ്മിന്തി ഏത്ഥ സ്മിംവചനേന ത്ഥപച്ചയസ്സ അത്ഥം ദസ്സേതി. ‘‘ചതുപച്ചയഭാജനീയട്ഠാനേ’’തി ഇമിനാ സരൂപം ദസ്സേതി.

൪൩൦. ദൂതേനപി ഉപസമ്പാദേതുന്തി ഏത്ഥ കിം സബ്ബഥാ ദൂതേന ഉപസമ്പദാ വട്ടതീതി ആഹ ‘‘ദൂതേന…പേ… വട്ടതീ’’തി. യേന കേനചി അന്തരായേനാതി സമ്ബന്ധോ, അസതി അന്തരായേ ന വട്ടതീതി അധിപ്പായോ. കമ്മവാചാപരിയോസാനേ ഉപസമ്പന്നാവ ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ. താവദേവാതി ഉപസമ്പന്നക്ഖണേയേവ.

൪൩൧. നവകമ്മമ്പീതി പിസദ്ദോ ഉദോസിതഉപസ്സയേ അപേക്ഖതി.

൪൩൨. തസ്സാതി തസ്സാ ഇത്ഥിയാ. യാവ സോ ദാരകോ വിഞ്ഞുതം പാപുണാതീതി ഏത്ഥ കഥം വിഞ്ഞുഭാവോ ഗഹേതബ്ബോതി ആഹ ‘‘യാവ ഖാദിതു’’ന്തിആദി.

ഠപേത്വാ സാഗാരന്തി ഏത്ഥ സകാരോ സഹസദ്ദകാരിയോ, അഗാരന്തി ച സേയ്യാഗാരന്തി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സഹാഗാരസേയ്യമത്തം ഠപേത്വാ’’തി. യഥാ അഞ്ഞസ്മിം പുരിസേ പടിപജ്ജിതബ്ബം, ഏവം തഥാതി യോജനാ. ‘‘അഞ്ഞസ്മി’’ന്തി ഇമിനാ പാളിയം അഞ്ഞേ പുരിസേതി ഏത്ഥ സ്മിംവചനസ്സ സബ്ബനാമതോ ഏകാരാദേസോ ദസ്സിതോ, തംദസ്സനേന ച കച്ചായനേ (കച്ചായനേ ൧൧൦ സുത്തേ) സബ്ബനാമതോ സ്മിംവചനസ്സ ഏകാരാദേസനിസേധനം അനിച്ചന്തി ദസ്സേതി.

൪൩൪. ‘‘യദേവ സാ വിബ്ഭന്താ’’തി ഇമിനാ ദസ്സേതീതി സമ്ബന്ധോ. ‘‘യസ്മാ’’തി ഇമിനാ യദേവാതി ഏത്ഥ യംസദ്ദസ്സ കാരണത്ഥം ദസ്സേതി. ഓദാതാനി വത്ഥാനി നിവത്ഥാതി സമ്ബന്ധോ. ‘‘തസ്മായേവാ’’തി ഇമിനാ തദേവാതി പദസ്സ കാരണത്ഥമേവ ദസ്സേതി. ‘‘ന സിക്ഖാപച്ചക്ഖാനേനാ’’തി ഇമിനാ ഏവത്ഥഫലം ദസ്സേതി. സാ പുന ഉപസമ്പദം ന ലഭതീതി സാ വിബ്ഭന്താ ഭിക്ഖുനീ പുന ഉപസമ്പദം ന ലഭതി.

പബ്ബജ്ജമ്പി ന ലഭതീതി തിത്ഥായതനസങ്കന്താ ഭിക്ഖുനീ പബ്ബജ്ജമ്പി ന ലഭതി, പഗേവ ഉപസമ്പദം.

പാദേ സമ്ബാഹന്താതി ഭിക്ഖുനീനം പാദേ സമ്ബാഹന്താ. കേസേതി ഭിക്ഖുനീനം കേസേ. തത്രാതി ‘‘കുക്കുച്ചയന്താ ന സാദിയന്തീ’’തി വചനേ. ഏകേ ആചരിയാ വദന്തീതി സമ്ബന്ധോ. സാരത്താ ഹോന്തീതി യോജനാ. ഏത്ഥാതി പുരിസാനം അഭിവാദനാദീസു. ഇദന്തി പുരിസാനം അഭിവാദനാദി, ‘‘അനുഞ്ഞാത’’ന്തി പദേ വുത്തകമ്മം ‘‘വട്ടതീ’’തി പദേ വുത്തകത്താ. അഥ വാ ഓദിസ്സ അനുഞ്ഞാതം ഇദം പുരിസാനം അഭിവാദനാദി വട്ടതീതി യോജനാ. ഏവഞ്ഹി സതി ‘‘ഓദിസ്സ അനുഞ്ഞാത’’ന്തി പദം ഹേതുഅന്തോഗധവിസേസനം, ഓദിസ്സ അനുഞ്ഞാതത്താ വട്ടതീതി അധിപ്പായോ. തന്തി അട്ഠകഥാസു വുത്തവചനം. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ.

൪൩൫. പല്ലങ്കേന നിസീദന്തീതി ഏത്ഥ ആസനപല്ലങ്കം പടിക്ഖിപന്തോ ആഹ ‘‘പല്ലങ്കം ആഭുജിത്വാ നിസീദന്തീ’’തി. തത്ഥ ആഭുജിത്വാതി ആബന്ധിത്വാ. കൂപോതി വച്ചകൂപോ. ഉപരീതി കൂപതോ ഉപരി. ‘‘സബ്ബദിസാസു പഞ്ഞായതീ’’തി ഇമിനാ പടിച്ഛന്നമേവ അത്ഥി, ന ഉപരി ഛന്നന്തി ദസ്സേതി.

൪൩൬. കുണ്ഡകന്തി കണം. ഏത്ഥാതി ഭിക്ഖുനിക്ഖന്ധകേ.

ഇതി ഭിക്ഖുനിക്ഖന്ധകവണ്ണനായ യോജനാ സമത്താ.