൭. പബ്ബജ്ജാകഥാ

൩൧. പോരാണാനുപോരാണാനന്തി പുരാണേ ച അനുപുരാണേ ച ഭവാനം. ഏകസട്ഠീതി ഏകോ ച സട്ഠി ച, ഏകേന വാ അധികാ സട്ഠി ഏകസട്ഠി.

തത്രാതി തേസു ഏകസട്ഠിമനുസ്സഅരഹന്തേസു. പുബ്ബയോഗോതി പുബ്ബേ കതോ ഉപായോ, പുബ്ബൂപനിസ്സയോതി അത്ഥോ. വഗ്ഗബന്ധേനാതി സമൂഹം കത്വാ ബന്ധേന. തേതി പഞ്ചപഞ്ഞാസ ജനാ. ഝാപേസ്സാമാതി ഡയ്ഹിസ്സാമ. നീഹരിംസൂതി ഗാമതോ നീഹരിംസു. തേസൂതി പഞ്ചപഞ്ഞാസജനേസു. പഞ്ച ജനേ ഠപേത്വാതി സമ്ബന്ധോ. സേസാതി പഞ്ചഹി ജനേഹി അവസേസാ. സോതി യസോ ദാരകോ. തേപീതി ചത്താരോപി ജനാ. തത്ഥാതി സരീരേ. തേ സബ്ബേപീതി യസസ്സ മാതാപിതുഭരിയാഹി സദ്ധിം സബ്ബേപി തേ സഹായകാ. തേനാതി പുബ്ബയോഗേന.

ആമന്തേസീതി കഥേസി.

൩൨. ദിബ്ബേസു വിസയേസു ഭവാ ദിബ്ബാ ലോഭപാസാതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ദിബ്ബാ നാമാ’’തിആദി. ലോഭപാസാതി ലോഭസങ്ഖാതാ ബന്ധനാ. അസവനതാതി ഏത്ഥ കരണത്ഥേ പച്ചത്തവചനന്തി ആഹ ‘‘അസവനതായാ’’തി. പരിഹായന്തീതി ഏത്ഥ കേന പരിഹായന്തീതി ആഹ ‘‘വിസേസാധിഗമതോ’’തി. വിസേസാധിഗമതോതി മഗ്ഗഫലസങ്ഖാതസ്സ വിസേസസ്സ അധിഗമതോ.

൩൩. അന്തം ലാമകം കരോതീതി അന്തകോതി വചനത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ലാമകാ’’തി. ‘‘ഹീനസത്താ’’തി ഇമിനാ അന്തകസ്സ സരൂപം ദസ്സേതി. ആമന്തനപദമേതം. തന്തി രാഗപാസം. ഹീതി സച്ചം. സോതി മാരോ പാപിമാ. അന്തലിക്ഖേ ചരന്താനം പഞ്ചാഭിഞ്ഞാനമ്പി ബന്ധനത്താ അന്തലിക്ഖേ ചരതി പവത്തതീതി അന്തലിക്ഖചരോതി വചനത്ഥേന രാഗപാസോ ‘‘അന്തലിക്ഖചരോ’’തി മാരേന പാപിമതാ വുത്തോ.

൩൪. നാനാജനപദതോതി ഏകിസ്സാപി ദിസായ നാനാജനപദതോ. ‘‘അനുജാനാമി…പേ… പബ്ബാജേഥാ’’തിആദിമ്ഹി വിനിച്ഛയോ ഏവം വേദിതബ്ബോതി യോജനാ. പബ്ബാജേന്തേന ഭിക്ഖുനാ പബ്ബാജേതബ്ബോതി സമ്ബന്ധോ. യേ പടിക്ഖിത്താ പുഗ്ഗലാതി യോജനാ. പരതോതി പരസ്മിം. ‘‘ന ഭിക്ഖവേ…പേ… പബ്ബാജേതബ്ബോ’’തി പാളിം (മഹാവ. ൮൯) ആദിം കത്വാതി യോജനാ. തേതി പടിക്ഖിത്തപുഗ്ഗലേ. സോപി ചാതി സോപി ച പുഗ്ഗലോ. അനുഞ്ഞാതോയേവ പബ്ബാജേതബ്ബോതി സമ്ബന്ധോ. തസ്സ ചാതി പുഗ്ഗലസ്സ ച, അഥ വാ തേസഞ്ച മാതാപിതൂനം. വചനവിപല്ലാസോ ഹേസ. അനുജാനനലക്ഖണം വണ്ണയിസ്സാമാതി സമ്ബന്ധോ.

ഏവന്തി ഇമിനാ വുത്തനയേന. ചസദ്ദോ വാക്യസമ്പിണ്ഡനത്ഥോ. സചേ അച്ഛിന്നകേസോ ഹോതി ച, സചേ ഏകസീമായ അഞ്ഞേപി ഭിക്ഖൂ അത്ഥി ചാതി അത്ഥോ. അഞ്ഞേപീതി അത്തനാ അപരേപി. ഭണ്ഡൂതി മുണ്ഡോ, സോയേവ കമ്മം ഭണ്ഡുകമ്മം. തസ്സാതി ഭണ്ഡുകമ്മസ്സ. ഓകാസോതി പബ്ബജ്ജായ ഖണോ. ‘‘ഓകാസം ന ലഭതീ’’തി വത്വാ തസ്സ കാരണം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘സചേ’’തിആദി.

അവുത്തോപീതി ഏത്ഥ പിസദ്ദോ വുത്തോ പന കാ നാമ കഥാതി ദസ്സേതി. ഉപജ്ഝായം ഉദ്ദിസ്സ പബ്ബാജേതീതി ഏത്ഥ പബ്ബജ്ജാ ചതുബ്ബിധാ താപസപബ്ബജ്ജാ പരിബ്ബാജകപബ്ബജ്ജാ സാമണേരപബ്ബജ്ജാ ഉപസമ്പദപബ്ബജ്ജാതി. തത്ഥ കേസമസ്സുഹരണം താപസപബ്ബജ്ജാ നാമ വക്കലാദിഗഹണതോ പഠമമേവ വജിതബ്ബത്താ. ഇസിപബ്ബജ്ജാതിപി തസ്സായേവ നാമം. കേസമസ്സുഹരണമേവ പരിബ്ബാജകപബ്ബജ്ജാ നാമ കാസായാദിഗഹണതോ പഠമമേവ വജിതബ്ബത്താ. കേസമസ്സുഹരണഞ്ച കാസായച്ഛാദനഞ്ച സാമണേരപബ്ബജ്ജാ നാമ സരണഗഹണതോ പഠമമേവ വജിതബ്ബത്താ. ഉപസമ്പദപബ്ബജ്ജാ തിവിധാ ഏഹിഭിക്ഖുഉപസമ്പദപബ്ബജ്ജാ സരണഗഹണൂപസമ്പദപബ്ബജ്ജാ ഞത്തിചതുത്ഥവാചികൂപസമ്പദപബ്ബജ്ജാതി. തത്ഥ ഏഹിഭിക്ഖൂപസമ്പദപബ്ബജ്ജായം കേസമസ്സുഹരണാദി സബ്ബം ഏകതോവ സമ്പജ്ജതി ‘‘ഏഹി ഭിക്ഖൂ’’തി ഭഗവതോ വചനേന അഭിനിപ്ഫന്നത്താ. സരണഗഹണൂപസമ്പദപബ്ബജ്ജാ സാമണേരപബ്ബജ്ജസദിസായേവ. കേസമസ്സുഹരണഞ്ച കാസായച്ഛാദനഞ്ച സരണഗഹണഞ്ച ഞത്തിചതുത്ഥവാചികൂപസമ്പദപബ്ബജ്ജാ നാമ കമ്മവാചാഗഹണതോ പഠമമേവ വജിതബ്ബത്താ. തത്ഥ സാമണേരപബ്ബജ്ജം സന്ധായ വുത്തം ‘‘ഉപജ്ഝായം ഉദ്ദിസ്സ പബ്ബാജേതീ’’തി. ഉപജ്ഝായം ഉദ്ദിസ്സാതി ഉപജ്ഝായസ്സ വേയ്യാവച്ചകരട്ഠാനനിയമം കത്വാ. പബ്ബജ്ജാകമ്മേ അത്തനോ ഇസ്സരിയമകത്വാതി അത്ഥോ. ദഹരേന ഭിക്ഖുനാ കേസച്ഛേദനം കാസായച്ഛാദനം സരണദാനന്തി തീണി കിച്ചാനി കാതബ്ബാനിയേവ. കേചി ‘‘സരണാനി പന സയം ദാതബ്ബാനീ’’തി പാഠം ഇധാനേത്വാ ദഹരേന ഭിക്ഖുനാ സരണാനി ന ദാതബ്ബാനീതി വദന്തി, തം ന ഗഹേതബ്ബം ദഹരസ്സ ഭിക്ഖുത്താ, ഭിക്ഖൂനം പബ്ബാജേതും ലഭനത്താ ച. ഉപജ്ഝായോ ചേ കേസച്ഛേദനഞ്ച കാസായച്ഛാദനഞ്ച അകത്വാ പബ്ബജ്ജത്ഥം സരണാനിയേവ ദേതി, ന രുഹതി പബ്ബജ്ജാ പബ്ബജ്ജായ അകത്തബ്ബത്താ. കമ്മവാചം സാവേത്വാ ഉപസമ്പാദേതി, രുഹതി ഉപസമ്പദാ അപത്തചീവരാനം ഉപസമ്പദസിദ്ധിതോ, കമ്മവിപത്തിയാ അഭാവതോ ച. ഖണ്ഡസീമന്തി ഉപചാരസീമട്ഠം ബദ്ധസീമം. പബ്ബാജേത്വാതി കേസച്ഛേദനം സന്ധായ വുത്തം ‘‘കാസായാനി അച്ഛാദേത്വാ’’തി കാസായച്ഛാദനസ്സ വിസും വുത്തത്താ. സാമണേരസ്സ സരണദാനസ്സ അരുഹത്താ ‘‘സരണാനി പന സയം ദാതബ്ബാനീ’’തി വുത്തം. പുരിസം പബ്ബാജേതുന്തി സമ്ബന്ധോ. ഹീതി സച്ചം. ആണത്തിയാതി ഭിക്ഖൂനം ആണത്തിയാ. യേന കേനചീതി ഗഹട്ഠപബ്ബജിതേസു യേന കേനചി.

‘‘ഭബ്ബരൂപോ’’തി വത്വാ തസ്സ അത്ഥം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘സഹേതുകോ’’തി. സഹേതുകോതി മഗ്ഗഫലാനം ഉപനിസ്സയേഹി സഹ പവത്തോ. യസസ്സീതി പരിവാരയസേന ച കിത്തിയസേന ച സമന്നാഗതോ. ഓകാസം കത്വാപീതി ഓകാസം കത്വാ ഏവ. സയമേവാതി ന അഞ്ഞോ ആണാപേതബ്ബോ. ഏത്തോയേവാതി ദസ്സനട്ഠാനതോയേവ. അസ്സാതി പബ്ബജ്ജാപേക്ഖസ്സ. ഖജ്ജു വാതി കണ്ഡുവനം വാ. ‘‘കച്ഛു വാ’’തിപി പാഠോ, പാമം വാതി അത്ഥോ. പിളകാ വാതി ഫോടാ വാ. ഏത്തകേനാതി ഏതപമാണേന ഘംസിത്വാ ന്ഹാപനമത്തേന. അനിവത്തിധമ്മാതി ഗിഹിഭാവം അനിവത്തനസഭാവാ. കതഞ്ഞൂതി കതസ്സൂപകാരസ്സ ജാനനസീലാ. കതവേദിനോതി കതഞ്ഞൂപകാരസ്സ വേദം പാകടം കരോന്തോ.

അനിയ്യാനികകഥാതി യാവദത്ഥം സുപിത്വാ യാവദത്ഥം ഭുഞ്ജീത്വാ ചിത്തകേളിം കരോന്തോ അനുക്കണ്ഠിതോ വിഹരാഹീതിആദികാ കഥാ. നകഥേതബ്ബം ദസ്സേത്വാ കഥേതബ്ബം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അഥഖ്വസ്സാ’’തി. അസ്സാതി പബ്ബജ്ജാപേക്ഖസ്സ. ആചിക്ഖനാകാരം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ആചിക്ഖന്തേന ചാ’’തിആദി. വണ്ണ…പേ… വസേനാതി വണ്ണോ ച സണ്ഠാനഞ്ച ഗന്ധോ ച ആസയോ ച ഓകാസോ ച, തേസം വസേന, ആചിക്ഖിതബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. ഹീതി ഫലജോതകോ, ആചിക്ഖനസ്സ ഫലം വക്ഖാമീതി അത്ഥോ. സോതി പബ്ബജ്ജാപേക്ഖോ. പുബ്ബേതി പുബ്ബഭവേ, പബ്ബജനതോ പുബ്ബേ വാ. കണ്ടകവേധാപേക്ഖോ പരിപക്കഗണ്ഡോ വിയ ഞാണം പവത്തതീതി യോജനാ. അസ്സാതി പബ്ബജ്ജാപേക്ഖസ്സ. ഇന്ദാസനീതി സക്കസ്സ വജിരാവുധോ. സോ ഹി ഇന്ദേന അസീയതി ഖിപീയതീതി ഇന്ദാസനീതി വുച്ചതി. ഇന്ദാസനി പബ്ബതേ ചുണ്ണയമാനാ വിയ സബ്ബേ കിലേസേ ചുണ്ണയമാനംയേവാതി യോജനാ. ഖുരഗ്ഗേയേവാതി ഖുരസ്സ കോടിയമേവ. ഖുരകമ്മപരിയോസാനേയേവാതി അത്ഥോ. ഹീതി സച്ചം. തസ്മാതി യസ്മാ പത്താ, തസ്മാ. അസ്സാതി പബ്ബജ്ജാപേക്ഖസ്സ.

ഗിഹിഗന്ധന്തി ഗേഹേ ഠിതസ്സ ജനസ്സ ഗന്ധം. അഥാപീതി യദിപി അച്ഛാദേതീതി സമ്ബന്ധോ. അസ്സാതി പബ്ബജ്ജാപേക്ഖസ്സ. ആചരിയോ വാതി സരണദാനാചരിയോ വാ കമ്മവാചാചരിയോ വാ ഓവാദാചരിയോ വാ. തംയേവ വാതി പബ്ബജ്ജാപേക്ഖമേവ വാ. തേന ഭിക്ഖുനാവാതി ആചരിയുപജ്ഝായഭിക്ഖുനാ ഏവ.

അനാണത്തിയാതി ആചരിയുപജ്ഝായേഹി അനാണത്തിയാ. ഇമിനാ ആചരിയുപജ്ഝായേഹി അനാണത്തേന യേന കേനചി നിവാസനാദീനി ന കാതബ്ബാനീതി ദസ്സേതി. ഭിക്ഖുനാതി ആചരിയുപജ്ഝായഭിക്ഖുനാ. തസ്സേവാതി പബ്ബജ്ജാപേക്ഖസ്സേവ. ഉപജ്ഝായമൂലകേതി ഉപജ്ഝായമൂലകേ നിവാസനപാരുപനേ. അയന്തി വിനിച്ഛയോ.

തത്ഥാതി പബ്ബജ്ജൂപസമ്പദട്ഠാനേ. തേസന്തി ഭിക്ഖൂനം. അഥാതി വന്ദാപനതോ പച്ഛാ, വന്ദാപനസ്സ അനന്തരാ വാ. ‘‘ഏവം വദേഹീ’’തി പാളിനയനിദസ്സനമുഖേന ‘‘യമഹം വദാമി, തം വദേഹീ’’തി അട്ഠകഥാനയം നിദസ്സേതി. അഥാതി തദനന്തരം. അസ്സാതി പബ്ബജ്ജാപേക്ഖസ്സ, ദാതബ്ബാനീതി സമ്ബന്ധോ. ഏകപദമ്പീതി തീസു വാക്യപദേസു ഏകം വാക്യപദമ്പി, നവസു വാ വിഭത്യന്തപദേസു ഏകപദമ്പി. ഏകക്ഖരമ്പീതി ചതുവീസതക്ഖരേസു ഏകക്ഖരമ്പി.

ഏകതോ സുദ്ധിയാതി ഏകസ്സേവ കമ്മവാചാചരിയസ്സ ഠാനകരണസമ്പത്തിയാ സുജ്ഝനേന. ഉഭതോ സുദ്ധിയാവാതി ഉഭയേസം സരണദാനാചരിയസാമണേരാനം സുജ്ഝനേന ഏവ. ഠാനകരണസമ്പദന്തി ഉരആദിട്ഠാനാനഞ്ച സംവുതാദികരണാനഞ്ച സമ്പദം. വത്തുന്തി ഠാനകരണസമ്പദം വത്തും. ന സക്കോതീതി വത്തും ന സക്കോതീതി യോജനാ.

ഇമാനീതി സരണാനി. ചസദ്ദോ ഉപന്യാസോ, പനസദ്ദോ പദാലങ്കാരോ. ഏകസമ്ബന്ധാനീതി ഏകതോ സമ്ബന്ധാനി. അനുനാസികന്തം കത്വാ ദാനകാലേ ‘‘ബുദ്ധം’’ഇതി ‘‘സരണം’’ഇതി പദാനഞ്ച ‘‘സരണം’’ഇതി ‘‘ഗച്ഛാമി’’ഇതി പദാനഞ്ച അന്തരാ വിച്ഛേദമകത്വാ ഏകസമ്ബന്ധമേവ കത്വാ ദാതബ്ബാനീതി വുത്തം ഹോതി. കസ്മാ തിണ്ണം പദാനമന്തരാ ബ്യവധാനസ്സ കസ്സചി അക്ഖരസ്സ അഭാവതോ. വിച്ഛിന്ദിത്വാതി വിച്ഛേദം കത്വാ. മകാരന്തം കത്വാ ദാനകാലേ തിണ്ണം പദാനമന്തരാ ഏകസമ്ബന്ധമകത്വാ വിച്ഛിന്ദിത്വാ ഏവ കത്വാ ദാതബ്ബാനീതി വുത്തം ഹോതി. കസ്മാ? തിണ്ണം പദാനമന്തരാ ബ്യവധാനസ്സ നിസ്സരസ്സ മകാരസ്സ അത്ഥിഭാവതോ. അന്ധകട്ഠകഥായം വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. തന്തി വചനം, ‘‘നത്ഥീ’’തിപദേ കത്താ, ‘‘ന വുത്ത’’ന്തിപദേ കമ്മം. തഥാതി ‘‘അഹം ഭന്തേ ബുദ്ധരക്ഖിതോ’’തിആദിനാ ആകാരേന, അവദന്തസ്സ സരണം ന കുപ്പതി, ബുകാരദകാരാദീനം ബ്യഞ്ജനാനം ഠാനകരണസമ്പദം ഹാപേന്തസ്സേവ സരണം കുപ്പതീതി അധിപ്പായോ.

‘‘തിക്ഖത്തു’’ന്തി ഇമിനാ സകിം വാ ദ്വിക്ഖത്തും വാ ന വട്ടതീതി ദീപേതി. തിക്ഖത്തുതോ അധികം പന സഹസ്സക്ഖത്തുമ്പി വട്ടതിയേവ. തത്ഥാതി താസു പബ്ബജ്ജാഉപസമ്പദാസു. പരതോതി പരസ്മിം. സാതി ഉപസമ്പദാ. പബ്ബജ്ജാ പന അനുഞ്ഞാതാ ഏവാതി സമ്ബന്ധോ. പരതോപീതി പിസദ്ദോ പുബ്ബാപേക്ഖോ. സാതി പബ്ബജ്ജാ. ഏത്താവതാതി ഏത്തകേന കേസച്ഛേദനകാസായച്ഛാദനസരണദാനേന. ഹീതി ഫലജോതകോ.

ഏസാതി ഏസോ സാമണേരോതി അത്ഥോ. ‘‘ഗതിമാ’’തി വത്വാ തസ്സത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘പണ്ഡിതജാതികോ’’തി. അഥാതി ഏവം സതി. അസ്സാതി സാമണേരസ്സ. തസ്മിംയേവ ഠാനേതി സാമണേരഭൂമിയം ഠിതട്ഠാനേയേവ. യഥാ ഭഗവതാ ഉദ്ദിട്ഠാനി, തഥാ ഉദ്ദിസിതബ്ബാനീതി യോജനാ. ഏതന്തി ‘‘അനുജാനാമി…പേ… ജാതരൂപ രജതപടിഗ്ഗഹണാ വേരമണീ’’തി വചനം.

തന്തി അന്ധകട്ഠകഥായം വുത്തവചനം. യഥാപാളിയാവാതി ഏവസദ്ദോ സന്നിട്ഠാനത്ഥോ, തേന യഥാപാളിയാവ ഉദ്ദിസിതബ്ബാനി. യഥാപാളിം വിസജ്ജേത്വാ അഞ്ഞഥാ ഏവ ഉദ്ദിസിതബ്ബാനീതി വാദം നിവാരേതി. യഥാപാളിം വിസജ്ജേത്വാ അഞ്ഞഥാ ‘‘പാണാതിപാതാ വേരമണിം സിക്ഖാപദം സമാദിയാമീ’’തി ഉദ്ദിസന്തോപി നിദ്ദോസോയേവ. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ. താനീതി സിക്ഖാപദാനി. യാവാതി യത്തകം കാലം ന ജാനാതി, ന കുസലോ ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ. സന്തികാവചരോയേവാതി ആചരിയുപജ്ഝായാനം സമീപേ അവചാരോവ. അസ്സാതി സാമണേരസ്സ. കപ്പിയാകപ്പിയന്തി ദസസിക്ഖാപദവിനിമുത്തം കപ്പിയം പരാമാസാദിഞ്ച അകപ്പിയം അപരാമാസാദിഞ്ച. തേനാപീതി സാമണേരേനാപി. നാസനങ്ഗാനീതി ലിങ്ഗനാസനഅങ്ഗാനി. സാധുകം സിക്ഖിതബ്ബന്തി സാധുകം അസിക്ഖന്തസ്സ ലിങ്ഗനാസനഞ്ച ദണ്ഡകമ്മനാസനഞ്ച ഹോതീതി അധിപ്പായോ.