൫൯. ഗമികാദിനിസ്സയവത്ഥുകഥാ

൧൨൧. ‘‘കരണീയനിസ്സയോ’’തി ഇമിനാ നിസ്സയഗഹണം നിസ്സയോ ഉത്തരപദലോപവസേന, സോ കരണീയോ ഇമസ്സാതി നിസ്സയകരണീയോതി വിസേസനപരനിപാതഭാവം ദസ്സേതി. നിസ്സയം അലഭമാനേനാതി ഏത്ഥ കിം നിസ്സയസ്സ അലഭനം നാമാതി ആഹ ‘‘അത്തനാ’’തിആദി. വുത്ഥപുബ്ബന്തി വസിതപുബ്ബം. ഏകരത്തം വസന്തേനാപീതി പിസദ്ദോ ദ്വിരത്താദികേ കാ നാമ കഥാതി ദസ്സേതി. വിസ്സമന്തോ വാ സത്ഥം പരിയേസന്തോ വാ ഹുത്വാതി യോജനാ. നാവായ ഗച്ഛന്തസ്സാതി നാവായ അദ്ധാനമഗ്ഗം പടിപന്നസ്സ.

യാചിയമാനേനാതി ഏത്ഥ ബഹുകത്തുപസങ്ഗത്താ വുത്തം ‘‘തേന ഗിലാനേനാ’’തി. ‘‘മാനേനാ’’തി ഇമിനാ യാചിതുമസക്കുണേയ്യതാദീനി നിവത്തേതി.

ഫാസു ഹോതീതി ഏത്ഥ ആവാസസപ്പായാദിവസേന ഫാസു ഹോതീതി ആസങ്കാ ഭവേയ്യാതി ആഹ ‘‘സമഥവിപസ്സനാനം പടിലാഭവസേനാ’’തി. ഹീതി സച്ചം. ഇമം പരിഹാരന്തി ഇമം ഫാസുവിഹാരപരിഹാരം. ഥാമഗതായ വിപസ്സനായാതി യോജനാ. സമഥോ വാ തരുണോ ഹോതീതി യോജനാ. ഏതസ്സേവാതി തരുണസമഥവിപസ്സനികസ്സേവ ഭിക്ഖുനോ. തസ്സ നിസ്സായാതി ഏത്ഥ തസ്സ ഓവാദം നിസ്സായാതി യോജനാ. അഥ വാ ഉപയോഗത്ഥേ സാമിവചനം. തം നിസ്സയദായകം നിസ്സായാതി ഹി അത്ഥോ. യത്തകോ കാലോ ആസള്ഹീപുണ്ണമാ അത്ഥി, തത്തകം കാലന്തി യോജനാ. ‘‘ആസള്ഹീപുണ്ണമാ’’തി ഏത്ഥ ‘‘യാവാ’’തി നിപാതപയോഗത്താ അഭിവിധിഅവഝത്ഥേ നിസ്സക്കവചനം ദട്ഠബ്ബം. യത്ഥാതി യസ്മിം ഠാനേ.

൧൨൨. പാളിയം ഗോത്തേനപീതി ഏത്ഥ പിസദ്ദേന ന കേവലം നാമേനേവ, അഥ ഖോ ഗോത്തേനപി സാവേതുന്തി ദസ്സേതി. തസ്മാ ‘‘ആയസ്മതോ പിപ്പലിസ്സാ’’തി നാമം സാവേത്വാതിപി ‘‘ആയസ്മതോ മഹാകസ്സപസ്സാ’’തി ഗോത്തം സാവേത്വാപി അനുസാവേതബ്ബം. തേന വുത്തം ‘‘മഹാകസ്സപസ്സാ’’തിആദി. ഇമിനാ ‘‘കോനാമോ തേ ഉപജ്ഝായോ? ഉപജ്ഝായോ മേ ഭന്തേ ആയസ്മാ മഹാകസ്സപോ നാമാ’’തിആദീസു ഗോത്തമ്പി നാമേനേവ സങ്ഗഹിതന്തി സിദ്ധം ഹോതി.

൧൨൩. ഏകാനുസാവനേതി പദസ്സ സമാനാധികരണബാഹിരത്ഥസമാസഭാവം നിവത്തേന്തോ ആഹ ‘‘ഏകതോ അനുസാവനേ’’തി. തത്ഥ ഏകതോതി ഏകക്ഖണേ, ഏകപഹാരേന വാ. വക്ഖതി ഹി ‘‘ഏകക്ഖണേ’’തി ച ‘‘ഏകപഹാരേനേവാ’’തി ച. ഇമിനാ ഏകതോ അനുസാവനമേതേസന്തി ഏകാനുസാവനാതി അസമാനാധികരണബാഹിരത്ഥസമാസം ദസ്സേതി. ഏകേനാതി ഏകേന അനുസാവനാചരിയേന. ഏകസ്സാതി ഏകസ്സ ഉപസമ്പദാപേക്ഖസ്സ. ‘‘ഏകക്ഖണേ’’തി ഇമിനാ ‘‘ഏകതോ’’തി പദസ്സ അത്ഥം ദസ്സേതി. ‘‘ഉപസമ്പാദേതു’’ന്തി ദ്വിന്നം ഉപസമ്പദാപേക്ഖാനം ഉപസമ്പാദേതും.

പുരിമനയേനേവാതി ‘‘ഏകേന ഏകസ്സ, അഞ്ഞേന ഇതരസ്സാ’’തിആദിനാ പുബ്ബേ വുത്തനയേനേവ. ഏകതോ അനുസാവനേ കാതുന്തി ‘‘ഏകേന ഏകസ്സ, അഞ്ഞേന അഞ്ഞസ്സ, ഇതരേന ഇതരസ്സാ’’തി ഏവം തീഹി ആചരിയേഹി തിണ്ണം ഉപസമ്പദാപേക്ഖാനം ഏകക്ഖണേ അനുസാവനേ കാതും. തഞ്ച ഖോതി ഏത്ഥ തസദ്ദസ്സ ‘‘അനുസാവനേ കാതു’’ന്തി പദസ്സേവ അത്ഥവിസയതം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘അനുസാവനകിരിയ’’ന്തി. ദ്വേ വാ തയോ വാതി ഏത്ഥ വാസദ്ദോ അനിയമവികപ്പത്ഥോ. സചേ ഏകേനാചരിയേന ദ്വേ അനുസാവേതി, ‘‘അയം ബുദ്ധരക്ഖിതോ ച അയം ധമ്മരക്ഖിതോ ചാ’’തി അനുസാവേതബ്ബാ. സചേ തയോ അനുസാവേതി, ‘‘അയം ബുദ്ധരക്ഖിതോ ച അയം ധമ്മരക്ഖിതോ ച അയം സങ്ഘരക്ഖിതോ ചാ’’തി അനുസാവേതബ്ബാ. യഥാ ഏകേനാചരിയേന ദ്വേ വാ തയോ വാ ഏകതോ അനുസാവേതബ്ബാ, ഏവം ദ്വീഹി വാ തീഹി വാ ആചരിയേഹി ഏകോ അനുസാവേതബ്ബോതിപി വദന്തി. ഏകേന ഉപജ്ഝായേന കരണഭൂതേന, ഏകോ ഉപജ്ഝായോ ഹുത്വാതി വാ അത്ഥോ. ‘‘ഏകപഹാരേനേവാ’’തി ഇമിനാ ‘‘ഏകതോ’’തി പദസ്സ അത്ഥം ദസ്സേതി. ദ്വേ തിസ്സോ കമ്മവാചാതി ദ്വീഹി ആചരിയേഹി ദ്വേ, തീഹി ആചരിയേഹി തിസ്സോ കമ്മവാചാ. ഏകേന ഉപജ്ഝായേന അനുസാവനേ ഏകോ വാ ദ്വേ വാ തയോ വാ ആചരിയാ വട്ടന്തി, നാനുപജ്ഝായേന അനുസാവനേ പന നാനാചരിയാ ഏവ വട്ടന്തീതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സചേ പനാ’’തിആദി. തിസ്സത്ഥേരോതി കമ്മവാചാചരിയഭൂതോ തിസ്സത്ഥേരോ. സുമനത്ഥേരസ്സാതി ഉപജ്ഝായഭൂതസ്സ സുമനത്ഥേരസ്സ. ഇദന്തി നാനുപജ്ഝായേന ഏകസ്സാചരിയസ്സാനുസാവനം. ഏസ പടിക്ഖേപോതി ‘‘ന ത്വേവ നാനുപജ്ഝായേനാ’’തി ഏസോ പടിക്ഖേപോ.