൮. അരിട്ഠസിക്ഖാപദം

൪൧൭. അട്ഠമേ ഗന്ധേതി ഗിജ്ഝേ. തേ ഹി ഗിധന്തി കുണപം അഭികങ്ഖന്തീതി ‘‘ഗന്ധാ’’തി വുച്ചന്തി. ഗദ്ധേതിപി പാഠോ, സോപി യുജ്ജതി യഥാ ‘‘യുഗനന്ധോ, യുഗനദ്ധോ’’തി ച ‘‘പടിബന്ധോ പടിബദ്ധോ’’തി ച. ബാധയിംസൂതി ഹനിംസു. അസ്സാതി അരിട്ഠസ്സ.

തദ്ധിതേന വുത്തസ്സ അത്ഥസ്സ ദസ്സേതുമാഹ ‘‘തേ’’തിആദി. തേതി അന്തരായികാ. തത്ഥാതി പഞ്ചവിധേസു അന്തരായികേസു. ‘‘തഥാ’’തിപദേന ‘‘കമ്മന്തരായികം നാമാ’’തി പദം അതിദിസതി. തം പനാതി ഭിക്ഖുനിദൂസകകമ്മം പന. മോക്ഖസ്സേവാതി മഗ്ഗനിബ്ബാനസ്സേവ. മഗ്ഗോ ഹി കിലേസേഹി മുച്ചതീതി അത്ഥേന മോക്ഖോ നാമ. ഝാനമ്പേത്ഥ സങ്ഗഹിതം നീവരണേഹി വിമുച്ചനത്താ. നിബ്ബാനം വിമുച്ചീതി അത്ഥേന മോക്ഖോ നാമ. ഫലമ്പേത്ഥ സങ്ഗഹിതം വിമുച്ചിതത്താ. നിയതമിച്ഛാദിട്ഠിധമ്മാതി നിയതഭാവം പത്താ, നിയതവസേന വാ പവത്താ മിച്ഛാദിട്ഠിസങ്ഖാതാ ധമ്മാ. തേ പന നത്ഥികഅഹേതുക അകിരിയവസേന തിവിധാ. പണ്ഡകാദിഗഹണസ്സ നിദസ്സനമത്തത്താ ‘പടിസന്ധിധമ്മാ’’തിപദേന അഹേതുകദ്വിഹേതുകപടിസന്ധിധമ്മാ ഗഹേതബ്ബാ സബ്ബേസമ്പി വിപാകന്തരായികഭാവതോ. തേപി മോക്ഖസ്സേവ അന്തരായം കരോന്തി, ന സഗ്ഗസ്സ. തേ പനാതി അരിയൂപവാദാ പന. താവദേവ ഉപവാദന്തരായികാ നാമാതി യോജനാ. താപീതി സഞ്ചിച്ച ആപന്നാ ആപത്തിയോപി. പാരാജികാപത്തിം സന്ധായ വുത്തം ‘‘ഭിക്ഖുഭാവം വാ പടിജാനാതീ’’തി. സങ്ഘാദിസേസാപത്തിം സന്ധായ വുത്തം ‘‘ന വുട്ഠാതി വാ’’തി. ലഹുകാപത്തിം സന്ധായ വുത്തം ‘‘ന ദേസേതി വാ’’തി.

തത്രാതി പഞ്ചവിധേസു അന്തരായികേസു. അയം ഭിക്ഖൂതി അരിട്ഠോ ഗന്ധബാധിപുബ്ബോ ഭിക്ഖു. സേസന്തരായികേതി ആണാവീതിക്കമന്തരായികതോ സേസേ ചതുബ്ബിധേ അന്തരായികേ. ഇമേ ആഗാരികാതി അഗാരേ വസനസീലാ ഇമേ മനുസ്സാ. ഭിക്ഖൂപി പസ്സന്തി ഫുസന്തി പരിഭുഞ്ജന്തീതി സമ്ബന്ധോ. കസ്മാ ന വട്ടന്തി, വട്ടന്തിയേവാതി അധിപ്പായോ. രസേന രസം സംസന്ദിത്വാതി ഉപാദിണ്ണകരസേന അനുപാദിണ്ണകരസം, അനുപാദിണ്ണകരസേന വാ ഉപാദിണ്ണകരസം സമാനേത്വാ. യോനിസോ പച്ചവേക്ഖണസ്സ അഭാവതോ സംവിജ്ജതി ഛന്ദരാഗോ ഏത്ഥാതി സച്ഛന്ദരാഗോ, സോയേവ പരിഭോഗോ സച്ഛന്ദരാഗപരിഭോഗോ, തം. ഏകം കത്വാതി സമാനം കത്വാ. ഘടേന്തോ വിയ പാപകം ദിട്ഠിഗതം ഉപ്പാദേത്വാതി യോജനാ. കിംസദ്ദോ ഗരഹത്ഥോ, കസ്മാ ഭഗവതാ പഠമപാരാജികം പഞ്ഞത്തം, ന പഞ്ഞാപേതബ്ബന്തി അത്ഥോ. മഹാസമുദ്ദം ബന്ധന്തോ യഥാ അകത്തബ്ബം കരോതി, തഥാ പഠമപാരാജികം പഞ്ഞപേന്തോ ഭഗവാ അപഞ്ഞത്തം പഞ്ഞപേതീതി അധിപ്പായോ. ഏത്ഥാതി പഠമപാരാജികേ. ആസന്തി ഭബ്ബാസം. ആണാചക്കേതി ആണാസങ്ഖാതേ ചക്കേ.

അട്ഠിയേവ അട്ഠികം കുച്ഛിതത്ഥേന, കുച്ഛിതത്ഥേ ഹി കോ. അട്ഠികമേവ ഖലോ നീചട്ഠേന ലാമകട്ഠേനാതി അട്ഠികങ്ഖലോ നിഗ്ഗഹീതാഗമം കത്വാ. തേന ഉപമാ സദിസാതി അട്ഠികങ്ഖലൂപമാ. ‘‘അട്ഠീ’’തി ച ‘‘കങ്ഖല’’ന്തി ച പദം ഗഹേത്വാ വണ്ണേന്തി ആചരിയാ (സാരത്ഥ. ടീ. പാചിത്തിയ ൩.൪൧൭; വി. വി. ടീ. പാചിത്തിയ ൨.൪൧൭; മ. നി. അട്ഠ. ൨.൪൨; മ. നി. ടീ. ൩.൪൨). അങ്ഗാരകാസൂപമാതി അങ്ഗാരരാസിസദിസാ, അങ്ഗാരേഹി വാ പരിപുണ്ണാ ആവാടസദിസാ. അസിസൂനൂപമാതി ഏത്ഥ അസീതി ഖഗ്ഗോ. സോ ഹി അസതേ ഖിപതേ അനേനാതി ‘‘അസീ’’തി വുച്ചതി. സൂനാതി അധികോട്ടനം. തഞ്ഹി സുനതി സഞ്ചുണ്ണഭാവം ഗച്ഛതി ഏത്ഥാതി ‘‘സൂനാ’’തി വുച്ചതി. അസിനാ സൂനാതി അസിസൂനാ, തായ ഉപമാ സദിസാതി അസിസൂനൂപമാ. സത്തിസൂലൂപമാതി സത്തിയാ ച സൂലേന ച സദിസാ. ഏത്ഥാതി ഇമിസ്സം അട്ഠകഥായം. മജ്ഝിമട്ഠകഥായം അലഗദ്ദൂപമസുത്തേ (മ. നി. അട്ഠ. ൧.൨൩൪ ആദയോ) ഗഹേതബ്ബോ. ഏവംസദ്ദഖോസദ്ദാനമന്തരേ വിയസദ്ദസ്സ ബ്യാദേസഭാവം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘ഏവം വിയ ഖോ’’തി. അട്ഠമം.