൫. ഊനവീസതിവസ്സസിക്ഖാപദം

൪൦൨. പഞ്ചമേ അങ്ഗുലിയോതി കരസാഖായോ. താ ഹി അങ്ഗന്തി ഹത്ഥതോ പഞ്ചധാ ഭിജ്ജിത്വാ ഉഗ്ഗച്ഛന്തീതി അങ്ഗുലിയോതി വുച്ചന്തി. ലിഖന്തസ്സ ഉപാലിസ്സാതി സമ്ബന്ധോ. തേനാതി ബഹുചിന്തേതബ്ബകാരണേന. അസ്സാതി ഉപാലിസ്സ. ഉരോതി ഹദയം. തഞ്ഹി ഉസതി ചിത്തതാപോ ദഹതി ഏത്ഥാതി ഉരോതി വുച്ചതി. രൂപസുത്തന്തി ഹേരഞ്ഞികാനം രൂപസുത്തം, യഥാ ഹത്ഥാചരിയാനം ഹത്ഥിസുത്തന്തി. അക്ഖീനീതി ചക്ഖൂനി. താനി ഹി അക്ഖന്തി വിസയേസു ബ്യാപീഭവന്തി, രൂപം വാ പസ്സതി ഇമേഹീതി അക്ഖീനീതി വുച്ചന്തി. മകസേന സൂചിമുഖാനം ഗഹിതത്താ ഡംസേന പിങ്ഗലമക്ഖികായോവ ഗഹേതബ്ബാതി ആഹ ‘‘ഡംസാതി പിങ്ഗലമക്ഖികായോ’’തി. പിങ്ഗലമക്ഖികായോ ഹി ഡംസനട്ഠേന ഖാദനട്ഠേന ഡംസാതി വുച്ചന്തി. ദുക്കരോ ഖമോ ഏതാസന്തി ദുക്ഖാതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘ദുക്ഖമാന’’ന്തി. വേദനാനന്തി സമ്ബന്ധോ. അസാതസ്സ കാരണം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘അമധുരാന’’ന്തി. ഇമിനാ അമധുരത്താ ന സാദിതബ്ബാതി അസാതാതി അത്ഥം ദസ്സേതി. പാണസദ്ദജീവിതസദ്ദാനം പരിയായഭാവം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘ജീവിതഹരാന’’ന്തി. പാണം ഹരന്തി അപനേന്തീതി പാണഹരാ, താസം വേദനാനന്തി സമ്ബന്ധോ.

൪൦൪. വിജായനകാലതോ പട്ഠായ പരിപുണ്ണവീസതിവസ്സോ ന ഗഹേതബ്ബോ, ഗബ്ഭഗഹണകാലതോ പന പട്ഠായാതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘പടിസന്ധിഗ്ഗഹണതോ പട്ഠായാ’’തി. ഗബ്ഭേ സയിതകാലേന സദ്ധിം വീസതിമം വസ്സം പരിപുണ്ണമസ്സാതി ഗബ്ഭവീസോ പുഗ്ഗലോ. ഹീതി സച്ചം. യഥാഹാതി യേനാകാരേന സങ്ഖ്യം ഗച്ഛതി, തേനാകാരേന ഭഗവാ ആഹാതി യോജനാ. അഥ വാ യഥാ കിം വചനം ഭഗവാ ആഹാതി യോജനാ.

ഗബ്ഭവീസോ ഹുത്വാ ഉപസമ്പന്നോതി സമ്ബന്ധോ. അമ്ഹീതി അസ്മി. നുസദ്ദോ പരിവിതക്കത്ഥേ നിപാതോ. യന്തി യാദിസം പഠമം ചിത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. ഇമിനാ പടിസന്ധിചിത്തം ദസ്സേതി. ‘‘പഠമം വിഞ്ഞാണ’’ന്തി തസ്സേവ വേവചനം. തന്തി പഠമം ചിത്തം പഠമം വിഞ്ഞാണം. അസ്സാതി സത്തസ്സ. സാവ ജാതീതി സാ ഏവ പടിസന്ധി, ഗബ്ഭോ നാമ ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ.

തത്ഥാതി പാളിയം, വിനിച്ഛയോ ഏവം വേദിതബ്ബോതി യോജനാ. യോതി പുഗ്ഗലോ. മഹാപവാരണായാതി അസ്സയുജപുണ്ണമിയം. സാ ഹി പൂജിതപവാരണത്താ മഹാപവാരണാതി വുച്ചതി. തതോതി പവാരണായ ജാതകാലതോ. തന്തി മഹാപവാരണം. പാടിപദേ ചാതി ഏത്ഥ ചസദ്ദോ അനിയമവികപ്പത്ഥോ, പവാരണദിവസപാടിപദദിവസേസു അഞ്ഞതരസ്മിം ദിവസേ ഉപസമ്പാദേതബ്ബോതി അത്ഥോ. ഹായനവഡ്ഢനന്തി കുച്ഛിമ്ഹി വസിതമാസേസു അധികേസു ഹായനഞ്ച ഊനേസു വഡ്ഢുനഞ്ച വേദിതബ്ബം.

പോരാണകത്ഥേരാ പന ഉപസമ്പാദേന്തീതി സമ്ബന്ധോ. ഏകൂനവീസതിവസ്സന്തി അനന്തരേ വുത്തം ഏകൂനവീസതിവസ്സം. നിക്ഖമനീയോതി സാവണമാസോ. സോ ഹി അന്തോവീഥിതോ ബാഹിരവീഥിം നിക്ഖമതി സൂരിയോ അസ്മിന്തി ‘‘നിക്ഖമനീയോ’’തി വുച്ചതി. പാടിപദദിവസേതി പച്ഛിമികായ വസ്സൂപഗമനദിവസേ. തം ഉപസമ്പാദനം. കസ്മാതി പുച്ഛാ. ഏത്ഥ ഠത്വാ പരിഹാരോ വുച്ചതേ മയാതി യോജനാ. വീസതിയാ വസ്സേസൂതി ഉപസമ്പന്നപുഗ്ഗലസ്സ വീസതിയാ വസ്സേസു. തിംസരത്തിദിവസ്സ ഏകമാസത്താ ‘‘ചത്താരോ മാസാ പരിഹായന്തീ’’തി വുത്തം. ഉക്കഡ്ഢന്തീതി ഏകസ്സ അധികമാസസ്സ നാസനത്ഥായ വസ്സം ഉപരി കഡ്ഢന്തി. തതോതി ഛമാസതോ അപനേത്വാതി സമ്ബന്ധോ. ഏത്ഥാതി ‘‘ഏകൂനവീസതിവസ്സ’’ന്തിആദിവചനേ. പന-സദ്ദോ ഹിസദ്ദത്ഥോ, സച്ചന്തി അത്ഥോ. യോതി പുഗ്ഗലോ. തസ്മാതി യസ്മാ ഗബ്ഭമാസാനമ്പി ഗണനൂപഗത്താ ഗഹേത്വാ ഉപസമ്പാദേന്തി, തസ്മാ ഛ മാസേ വസിത്വാതി സമ്ബന്ധോ. അട്ഠ മാസേ വസിത്വാ ജാതോപി ന ജീവതീതി സുത്തന്തഅട്ഠകഥാസു (ദീ. നി. അട്ഠ. ൨.൨൪-൨൫; മ. നി. അട്ഠ. ൩.൨൦൫) വുത്തം.

൪൦൬. ദസവസ്സച്ചയേനാതി ഉപസമ്പദതോ ദസവസ്സാതിക്കമേന. ഉപസമ്പാദേതീതി ഉപജ്ഝായോ വാ കമ്മവാചാചരിയോ വാ ഹുത്വാ ഉപസമ്പാദേതി. തന്തി ഉപജ്ഝാചരിയഭൂതം അനുപസമ്പന്നപുഗ്ഗലം. കമ്മവാചാചരിയോ ഹുത്വാ ഉപസമ്പാദേന്തോ തം മുഞ്ചിത്വാ സചേ അഞ്ഞോപി കമ്മവാചാചരിയോ അത്ഥി, സൂപസമ്പന്നോ. സോവ സചേ കമ്മവാചം സാവേതി, നുപസമ്പന്നോ. ഞത്വാ പന പുന അനുപസമ്പാദേന്തേ സഗ്ഗന്തരായോപി മഗ്ഗന്തരായോപി ഹോതിയേവാതി ദട്ഠബ്ബന്തി. പഞ്ചമം.