൨. ഗണഭോജനസിക്ഖാപദം

൨൦൯. ദുതിയേ പഹീനലാഭസക്കാരസ്സ ഹേതും ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘സോ കിരാ’’തിആദി. സോതി ദേവദത്തോ. ‘‘അഹോസീ’’തി ച ‘‘പാകടോ ജാതോ’’തി ച യോജേതബ്ബോ. അജാതസത്തുനാതി അജാതസ്സേയേവ പിതുരാജസ്സ സത്തുഭാവതോ അജാതസത്തുനാ, ‘‘മാരാപേത്വാ’’തിപദേ കാരിതകമ്മം. രാജാനന്തി ബിമ്ബിസാരരാജം, ‘‘മാരാപേത്വാ’’തിപദേ ധാതുകമ്മം. അഭിമാരേതി അഭിനിലീയിത്വാ ഭഗവതോ മാരണത്ഥായ പേസിതേ ധനുധരേ. ഗൂള്ഹപടിച്ഛന്നോതി ഗുഹിതോ ഹുത്വാ പടിച്ഛന്നോ. പരികഥായാതി പരിഗുഹനായ കഥായ. ‘‘രാജാനമ്പീ’’തിപദം ‘‘മാരാപേസീ’’തിപദേ ധാതുകമ്മം. പവിജ്ഝീതി പവട്ടേസി. തതോതി തതോ വുത്തതോ പരം ഉട്ഠഹിംസൂതി സമ്ബന്ധോ. നഗരേ നിവസന്തീതി നാഗരാ. രാജാതി അജാതസത്തുരാജാ. സാസനകണ്ടകന്തിസാസനസ്സ കണ്ടകസദിസത്താ സാസനകണ്ടകം. തതോതി നീഹരതോ. ഉപട്ഠാനമ്പീതി ഉപട്ഠാനമ്പി, ഉപട്ഠാനത്ഥായപി വാ. അഞ്ഞേപീതി രാജതോ അഞ്ഞേപി. അസ്സാതി ദേവദത്തസ്സ. കിഞ്ചി ഖാദനീയഭോജനീയം ‘‘ദാതബ്ബ’’ന്തി ഇമിനാ യോജേതബ്ബം. കിഞ്ചി വാ അഭിവാദനാദി ‘‘കാതബ്ബ’’ന്തി ഇമിനാ സമ്ബന്ധോ. കുലേസു വിഞ്ഞാപേത്വാ ഭുഞ്ജനസ്സ ഹേതും ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘മാ മേ’’തിആദി. പോസേന്തോ ഹുത്വാ ഭുഞ്ജതീതി സമ്ബന്ധോ.

൨൧൧. ഭത്തം അനധിവാസേന്താനം കസ്മാ ചീവരം പരിത്തം ഉപ്പജ്ജതീതി ആഹ ‘‘ഭത്തം അഗണ്ഹന്താന’’ന്തിആദി.

൨൧൨. ചീവരകാരകേ ഭിക്ഖൂ ഭത്തേന കസ്മാ നിമന്തേന്തീതി ആഹ ‘‘ഗാമേ’’തിആദി.

൨൧൫. നാനാവേരജ്ജകേതി ഏത്ഥ രഞ്ഞോ ഇദം രജ്ജം, വിസദിസം രജ്ജം വിരജ്ജം, നാനപ്പകാരം വിരജ്ജം നാനാവിരജ്ജം. നാനാവിരജ്ജേഹി ആഗതാ നാനാവേരജ്ജകാ. മജ്ഝേ വുദ്ധി ഹോതീതി ആഹ ‘‘നാനാവിധേഹി അഞ്ഞരജ്ജേഹി ആഗതേ’’തി. അഞ്ഞരജ്ജേഹീതി രാജഗഹതോ അഞ്ഞേഹി രജ്ജേഹി. രഞ്ജിതബ്ബന്തി രഞ്ജന്തി വുത്തേ നിഗ്ഗഹിതസ്സ അനാസനം സന്ധായ വുത്തം ‘‘നാനാവേരഞ്ജകേഇതിപി പാഠോ’’തി.

൨൧൮. ഗണഭോജനേതി ഗണസ്സ ഭോജനം ഗണഭോജനം, ഗണഭോജനസ്സ ഭോജനം ഗണഭോജനം, തസ്മിം ഗണഭോജനേ പാചിത്തിയന്തി അത്ഥോ. ‘‘രത്തൂപരതോ’’തിആദീസു (ദീ. നി. ൧.൧൦; മ. നി. ൧.൨൯൩) വിയ ഏകസ്സ ഭോജനസദ്ദസ്സ ലോപോ ദട്ഠബ്ബോ. നനു ഉപോസഥേ വിയ ദ്വേ തയോ ഗണോ നാമാതി ആഹ ‘‘ഇധ ഗണോ നാമ ചത്താരോ’’തിആദി. തേന ദ്വേ തയോ ഗണോ നാമ ന ഹോന്തി, ചത്താരോ പന ആദിം കത്വാ തദുത്തരി ഗണോ നാമാതി ദസ്സേതി. തം പനേതന്തി ഏത്ഥ ഏതസദ്ദോ വചനാലങ്കാരോ ദ്വീസു സബ്ബനാമേസു പുബ്ബസ്സേവ യേഭുയ്യേന പധാനത്താ. പസവതീതി വഡ്ഢതി, ജായതീതി അത്ഥോ. വേവചനേന വാതി ‘‘ഭത്തേന നിമന്തേമി, ഭോജനേന നിമന്തേമീ’’തി പരിയായേന വാ. ഭാസന്തരേന വാതി മൂലഭാസാതോ അഞ്ഞായ ഭാസായ വാ. ഏകതോ നിമന്തിതാ ഭിക്ഖൂതി സമ്ബന്ധോ. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ. പമാണന്തി കാരണം. ‘‘ചത്താരോ’’തി ലിങ്ഗവിപല്ലാസം കത്വാ ‘‘വിഹാരേ’’തിപദേന യോജേതബ്ബം. ഠിതേസുയേവാതി പദം നിദ്ധാരണസമുദായോ. ഏകോ നിമന്തിതോതി സമ്ബന്ധോ.

ചത്താരോ ഭിക്ഖൂ വിഞ്ഞാപേയ്യുന്തി സമ്ബന്ധോ. പാടേക്കന്തി പതിഏകസ്സ ഭാവോ പാടേക്കം, വിസുന്തി അത്ഥോ. ഏകതോ വാ നാനാതോ വാ വിഞ്ഞാപേയ്യുന്തി സമ്ബന്ധോ.

ഛവിസങ്ഖാതതോ ബാഹിരചമ്മതോ അബ്ഭന്തരചമ്മസ്സ ഥൂലത്താ ‘‘മഹാചമ്മസ്സാ’’തി വുത്തം. ഫാലം ഏതേസം പാദാനം സഞ്ജാതന്തി ഫാലിതാ, ഉപ്പാദേന്തീതി സമ്ബന്ധോ. പഹടമത്തേ സതീതി യോജനാ. ലേസേന കപ്പന്തി പവത്തം ചിത്തം ലേസകപ്പിയം.

സുത്തഞ്ചാതി സൂചിപാസപവേസനസുത്തഞ്ച. നനു വിസും ചീവരദാനസമയോ വിയ ചീവരകാരസമയോപി അത്ഥി, കസ്മാ ‘‘യദാ തദാ’’തി വുത്തന്തി ആഹ ‘‘വിസും ഹീ’’തിആദി. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ. വിസും ചീവരദാനസമയോ വിയ ചീവരകാരസമയോ നാമ യസ്മാ നത്ഥി, തസ്മാ ‘‘യദാ തദാ’’തി മയാ വുത്തന്തി അധിപ്പായോ. തസ്മാ യോ ഭിക്ഖു കരോതി, തേന ഭുഞ്ജിതബ്ബന്തി യോജനാ. സൂചിവേഠനകോതി സിബ്ബനത്ഥായ ദ്വേ പിലോതികഖണ്ഡേ സമ്ബന്ധിത്വാ സൂചിയാ വിജ്ഝനകോ. വിചാരേതീതി പഞ്ചഖണ്ഡസത്തഖണ്ഡാദിവസേന സംവിദഹതി. ഛിന്ദതീതി സത്ഥകേന വാ ഹത്ഥേന വാ ഛിന്ദതി. മോഘസുത്തന്തി മുയ്ഹനം മോഘോ, അത്ഥതോ ഗഹേതബ്ബഛട്ടേതബ്ബട്ഠാനേ മുയ്ഹനചിത്തം, തസ്സ ഛിന്ദനം സുത്തന്തി മോഘസുത്തം. ആഗന്തുകപട്ടന്തി ദുപട്ടചീവരേ മൂലപട്ടസ്സ ഉപരി ഠപിതപട്ടം. പച്ചാഗതന്തി പട്ടചീവരാദീസു ലബ്ഭതി. ബന്ധതീതി മൂലപട്ടേന ആഗന്തുകപട്ടം. ബന്ധതി. അനുവാതന്തി ചീവരം അനുപരിയായിത്വാ വീയതി ബന്ധീയതീതി അനുവാതം, തം ഛിന്ദതി. ഘട്ടേതീതി ദ്വേ അനുവാതന്തേ അഞ്ഞമഞ്ഞം സമ്ബജ്ഝതി. ആരോപേതീതി ചീവരസ്സ ഉപരി ആരോപേതി. തത്ഥാതി ചീവരേ. സുത്തം കരോതീതി സൂചിപാസപവേസനസുത്തം വട്ടേതി. വലേതീതി വട്ടിത്വാ സുത്തവേഠനദണ്ഡകേ ആവട്ടേതി. പിപ്ഫലികന്തി സത്ഥകം. തഞ്ഹി പിയമ്പി ഫാലേതീതി പിപ്ഫലി, സായേവ പിപ്ഫലികന്തി കത്വാ പിപ്ഫലികന്തി വുച്ചതി, തം നിസേതി നിസാനം കരോതീതി അത്ഥോ. യോ പന കഥേതി, ഏതം ഠപേത്വാതി യോജനാ.

അദ്ധാനമഗ്ഗസ്സ ദ്വിഗാവുതത്താ ‘‘അദ്ധയോജനബ്ഭന്തരേ ഗാവുതേ’’തി വുത്തം. അഭിരൂള്ഹേന ഭുഞ്ജിതബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. യത്ഥാതി യസ്മിം കാലേ. ‘‘സന്നിപതന്തീ’’തി ബഹുകത്തുവസേന വുത്തം. അകുസലം പരിവജ്ജേതീതി പരിബ്ബാജകോ, പബ്ബജ്ജവേസം വാ പരിഗ്ഗഹേത്വാ വജതി ഗച്ഛതി പവത്തതീതി പരിബ്ബാജകോ. വിനാ ഭാവപച്ചയേന ഭാവത്ഥസ്സ ഞാതബ്ബതോ പരിബ്ബാജകഭാവോ പരിബ്ബാജകോ, തം സമാപന്നോതി പരിബ്ബാജകസമാപന്നോ. അഥ വാ പരിബ്ബാജകേസു സമാപന്നോ പരിയാപന്നോതി പരിബ്ബാജകസമാപന്നോ. ‘‘ഏതേസ’’ന്തിപദം ‘‘യേന കേനചീ’’തിപദേ നിദ്ധാരണസമുദായോ.

൨൨൦. യേപി ഭിക്ഖൂ ഭുഞ്ജന്തീതി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥാതി ‘‘ദ്വേ തയോ ഏകതോ’’തിവചനേ. അനിമന്തിതോ ചതുത്ഥോ യസ്സ ചതുക്കസ്സാതി അനിമന്തിതചതുത്ഥം, അനിമന്തിതേന വാ ചതുത്ഥം അനിമന്തിതചതുത്ഥം. ഏസേവ നയോ അഞ്ഞേസുപി ചതുത്ഥേസു. ഇധാതി ഇമസ്മിം സാസനേ. നിമന്തേതീതി അകപ്പിയനിമന്തനേന നിമന്തേതി. തേസൂതി ചതൂസു ഭിക്ഖൂസു. സോതി ഉപാസകോ. അഞ്ഞന്തി നാഗതഭിക്ഖുതോ അഞ്ഞം, നിമന്തിതഭിക്ഖുതോ വാ. തങ്ഖണപ്പത്തന്തി തസ്മിം പുച്ഛനകഥനക്ഖണേ പത്തം. ഹീതി വിത്ഥാരോ. തത്ഥാതി തസ്മിം ഠാനേ, ഗേഹേ വാ. തേഹീതി കരണഭൂതേഹി ഭിക്ഖൂഹി.

സോതി പിണ്ഡപാതികോ. അനാഗച്ഛന്തമ്പീതി സയം ന ആഗച്ഛന്തമ്പി. ലച്ഛഥാതി ലഭിസ്സഥ.

സോപീതി സാമണേരോപി, ന പിണ്ഡപാതികോയേവാതി അത്ഥോ.

തത്ഥാതി ഗിലാനചതുത്ഥേ, തേസു ചതൂസു വാ. ഗിലാനോ ഇതരേസം പന ഗണപൂരകോ ഹോതീതി യോജനാ.

ഗണപൂരകത്താതി സമയലദ്ധസ്സ ഗണപൂരകത്താ. ചതുക്കാനീതി ചീവരദാനചതുത്ഥം ചീവരകാരചതുത്ഥം അദ്ധാനഗമനചതുത്ഥം നാവാഭിരുഹനചതുത്ഥം മഹാസമയചതുത്ഥം, സമണഭത്തചതുത്ഥന്തി ഛ ചതുക്കാനി. പുരിമേഹി മിസ്സേത്വാ ഏകാദസ ചതുക്കാനി വേദിതബ്ബാനി. ഏകോ പണ്ഡിതോ ഭിക്ഖു നിസിന്നോ ഹോതീതി സമ്ബന്ധോ. തേസൂതി തീസു ഭിക്ഖൂസു, ഗതേസു ഗച്ഛതീതി യോജനാ. ഭുത്വാ ആഗന്ത്വാ ഠിതേസുപി അനാപത്തിയേവ. കസ്മാ സബ്ബേസം അനാപത്തി, നനു ചത്താരോ ഭിക്ഖൂ ഏകതോ ഗണ്ഹന്തീതി ആഹ ‘‘പഞ്ചന്നം ഹീ’’തിആദി. ഹീതി സച്ചം, യസ്മാ വാ. ഭോജനാനംയേവാതി ന യാഗുഖജ്ജകഫലാഫലാദീനം. താനി ചാതി യേഹി ഭോജനേഹി വിസങ്കേതം നത്ഥി, താനി ച ഭോജനാനി. തേഹീതി ചതൂഹി ഭിക്ഖൂഹി. താനീതി യാഗുആദീനി. ഇതീതി തസ്മാ അനാപത്തിന്തി യോജനാ.

കോചി പേസിതോ അപണ്ഡിതമനുസ്സോ വദതീതി യോജനാ. കത്തുകാമേന പേസിതോതി സമ്ബന്ധോ. ഭത്തം ഗണ്ഹഥാതി വാതി വാസദ്ദോ ‘‘ഓദനം ഗണ്ഹഥ, ഭോജനം ഗണ്ഹഥ, അന്നം ഗണ്ഹഥ, കുരം ഗണ്ഹഥാ’’തി വചനാനിപി സങ്ഗണ്ഹാതി. നിമന്തനം സാദിയന്തീതി നേമന്തനികാ. പിണ്ഡപാതേ ധുതങ്ഗേ നിയുത്താതി പിണ്ഡപാതികാ. പുനദിവസേ ഭന്തേതി വുത്തേതി യോജനാ. ഹരിത്വാതി അപനേത്വാ. തതോതി തതോ വദനതോ പരന്തി സമ്ബന്ധോ. വിക്ഖേപന്തി വിവിധം ഖേപം. തേതി അസുകാ ച അസുകാ ച ഗാമികാ. ഭന്തേതി വുത്തേതി യോജനാ. സോപീതി അപണ്ഡിതമനുസ്സോപി, ന ഗാമികായേവാതി അത്ഥോ. കസ്മാ ന ലഭാമി ഭന്തേതി വുത്തേതി യോജനാ. ഏവം ‘‘കഥം നിമന്തേസും ഭന്തേ’’തി ഏത്ഥാപി. തതോതി തസ്മാ കാരണാ. ഏസാതി ഏസോ ഗാമോ. തന്തി ഭൂമത്ഥേ ചേതം ഉപയോഗവചനം, തസ്മിം ഗാമേ ചരഥാതി ഹി അത്ഥോ. കിം ഏതേനാതി ഏതേന പുച്ഛനേന കിം പയോജനം. ഏത്ഥാതി പുച്ഛനേ. മാ പമജ്ജിത്ഥാതി വദതീതി സമ്ബന്ധോ. ദുതിയദിവസേതി നിമന്തനദിവസതോ ദുതിയദിവസേ. ധുരഗാമേതി പധാനഗാമേ, അന്തികഗാമേ വാ. ഭാവോ നാമ കിരിയത്താ ഏകോയേവ ഹോതി, തസ്മാ കത്താരം വാ കമ്മം വാ സമ്ബന്ധം വാ അപേക്ഖിത്വാ ബഹുവചനേന ന ഭവിതബ്ബം, തേന വുത്തം ‘‘ന ദുബ്ബചേഹി ഭവിതബ്ബ’’ന്തി. തേസൂതി ഗാമികേസു ഭോജേന്തേസൂതി സമ്ബന്ധോ. അസനസാലായന്തി ഭോജനസാലായം. സാ ഹി അസതി ഭുഞ്ജതി ഏത്ഥാതി അസനാ, സലന്തി പവിസന്തി അസ്സന്തി സാലാ, അസനാ ച സാ സാലാചേതി അസനസാലാതി അത്ഥേന ‘‘അസനസാലാ’’തി വുച്ചതി.

അഥ പനാതി തതോ അഞ്ഞഥാ പന. അപാദാനത്ഥോ ഹി അഥസദ്ദോ. തത്ഥ തത്ഥാതി തസ്മിം തസ്മിം ഠാനേ അന്തരവീഥിആദീസൂതി അത്ഥോ. പടികച്ചേവാതി പഠമം കത്വാ ഏവ. ഭിക്ഖൂസു ഗാമതോ അനിക്ഖന്തേസു പഗേവാതി വുത്തം ഹോതി. ന വട്ടതീതി ‘‘ഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തി പഹിണത്താ ന വട്ടതി. യേ പന മനുസ്സാ ഭോജേന്തീതി സമ്ബന്ധോ. നിവത്തഥാതി വുത്തപദേതി ‘‘നിവത്തഥാ’’തി വുത്തേ കിരിയാപദേ. യസ്സകസ്സചി ഹോതീതി യസ്സ കസ്സചി അത്ഥായ ഹോതീതി യോജനാ. നിവത്തിതും വട്ടതീതി ‘‘ഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തി അവുത്തത്താ നിവത്തിതും വട്ടതി. സമ്ബന്ധം കത്വാതി ‘‘നിവത്തഥ ഭന്തേ’’തി ഭന്തേസദ്ദേന അബ്യവഹിതം കത്വാ. നിസീദഥ ഭന്തേ, ഭത്തം ഗണ്ഹഥാതി ഭന്തേസദ്ദേന ബ്യവഹിതം കത്വാ വുത്തേ ‘‘നിസീദഥാ’’തിപദേ നിസീദിതും വട്ടതി. അഥ ഭന്തേസദ്ദേന ബ്യവഹിതം അകത്വാ ‘‘നിസീദഥ, ഭത്തം ഗണ്ഹഥാ’’തി സമ്ബന്ധം കത്വാ വുത്തേ നിസീദിതും വട്ടതി. ഇച്ചേതം നയം അതിദിസതി ‘‘ഏസേവ നയോ’’തിഇമിനാതി. ദുതിയം.