൨. അത്ഥങ്ഗതസിക്ഖാപദം

൧൫൩. ദുതിയേ പരിയായസദ്ദോ വാരത്ഥോതി ആഹ ‘‘വാരേനാ’’തി. വാരോതി ച അനുക്കമോയേവാതി ആഹ ‘‘പടിപാടിയാതി അത്ഥോ’’തി. അധികം ചിത്തം ഇമസ്സാതി അധിചേതോതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അധിചിത്തവതോ’’തിആദി. അധിചിത്തം നാമ ഇധ അരഹത്തഫലചിത്തമേവ, ന വിപസ്സനാപാദകഭൂതം അട്ഠസമാപത്തിചിത്തന്തി ആഹ ‘‘അരഹത്തഫലചിത്തേനാ’’തി. ‘‘അധിചിത്തസിക്ഖാ’’തിആദീസു (പാരാ. ൪൫; ദീ. നി. ൩.൩൦൫; മ. നി. ൧.൪൯൭; അ. നി. ൬.൧൦൫; മഹാനി. ൧൦) ഹി വിപസ്സനാപാദകഭൂതം അട്ഠസമാപത്തിചിത്തം ‘‘അധിചിത്ത’’ന്തി വുച്ചതി. ന പമജ്ജതോതി ന പമജ്ജന്തസ്സ. സാതച്ചകിരിയായാതി സതതകരണേന. ഉഭോ ലോകേ മുനതി ജാനാതീതി മുനീതി ച, മോനം വുച്ചതി ഞാണം മുനനട്ഠേന ജാനനത്ഥേന, തമസ്സത്ഥീതി മുനീതി ച ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘മുനിനോതീ’’തിആദി. തത്ഥ ‘‘യോ മുനതി…പേ… മുനനേന വാ’’തിഇമിനാ പഠമത്ഥം ദസ്സേതി, ‘‘മോനം വുച്ചതി…പേ… വുച്ചതീ’’തിഇമിനാ ദുതിയത്ഥം ദസ്സേതി. മുന ഗതിയന്തി ധാതുപാഠേസു (സദ്ദനീതിധാതുമാലായം ൧൫ പകാരന്തധാതു) വുത്തത്താ ‘‘യോ മുനതീ’’തി ഏത്ഥ ഭൂവാദിഗണികോ മുനധാതുയേവ, ന കീയാദിഗണികോ മുധാതൂതി ദട്ഠബ്ബം. അഥ വാ മുന ഞാണേതി ധാതുപാഠേസു (സദ്ദനീതിധാതുമാലായം ൧൭ കിയാദിഗണിക) വുത്തത്താ ‘‘മുനാതീ’’തി കീയാദിഗണികോവ. ധാത്വന്തനകാരലോപോതി ദട്ഠബ്ബം. ‘‘മോനം വുച്ചതി ഞാണ’’ന്തി ചേത്ഥ ഞാണം നാമ അരഹത്തഞാണമേവ. മോനസ്സ പഥോ മോനപഥോതി വുത്തേ സത്തതിംസ ബോധിപക്ഖിയധമ്മാവ അധിപ്പേതാതി ആഹ ‘‘സത്തതിംസബോധിപക്ഖിയധമ്മേസൂ’’തി. അഥ വാ അധിസീലസിക്ഖാദയോ അധിപ്പേതാതി ആഹ ‘‘തീസു വാ സിക്ഖാസൂ’’തി. പുബ്ബഭാഗപടിപദന്തി അരഹത്തഞാണസ്സ പുബ്ബഭാഗേ പവത്തം സീലസമഥവിപസ്സനാസങ്ഖാതം പടിപദം. പുബ്ബഭാഗേതി അരഹത്തഞാണസ്സ പുബ്ബഭാഗേ. ഏത്ഥാതി ‘‘അധിചേതസോ…പേ… സിക്ഖതോ’’തി വചനേ. ‘‘താദിനോ’’തിപദം ‘‘മുനിനോ’’തിപദേന യോജേതബ്ബന്തി ആഹ ‘‘താദിസസ്സ ഖീണാസവമുനിനോ’’തി. ഏത്ഥാതി ‘‘സോകാ ന ഭവന്തി താദിനോ’’തി വചനേ. രാഗാദയോ ഉപസമേതീതി ഉപസന്തോതി ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘രാഗാദീന’’ന്തി. സതി അസ്സത്ഥീതി സതിമാതി കത്വാ മന്തുസദ്ദോ നിച്ചയോഗത്ഥോതി ആഹ ‘‘സതിയാ അവിരഹിതസ്സാ’’തി.

ന കസീയതി ന വിലേഖീയതീതി അകാസോ, സോയേവ ആകാസോ. അന്തരേന ഛിദ്ദേന ഇക്ഖിതബ്ബോതി അന്തലിക്ഖോ. ആകാസോ ഹി ചതുബ്ബിധോ അജടാകാസോ, കസിണുഗ്ഘാടിമാകാസോ, പരിച്ഛിന്നാകാസോ, രൂപപരിച്ഛേദാകാസോതി. തത്ഥ അജടാകാസോവ ഇധാധിപ്പേതോ ‘‘അന്തലിക്ഖേ’’തി വിസേസിതത്താ. തേനാഹ ‘‘ന കസിണുഗ്ഘാടിമേ, ന പന രൂപപരിച്ഛേദേ’’തി. പരിച്ഛിന്നാകാസോപി രൂപപരിച്ഛേദാകാസേന സങ്ഗഹിതോ. ‘‘മ’’ന്തി പദം ‘‘അവമഞ്ഞന്തീ’’തി പദേ കമ്മം. ഏത്തകമേവാതി ഏതപ്പമാണം ‘‘അധിചേതസോ’’തിആദിസങ്ഖാതം വചനമേവ, ന അഞ്ഞം ബുദ്ധവചനന്തി അത്ഥോ. അയന്തി ചൂളപന്ഥകോ ഥേരോ. ഹന്ദാതി വസ്സഗ്ഗത്ഥേ നിപാതോ. മമ ആനുഭാവം ദസ്സേമി, തുമ്ഹേ പസ്സഥ ഗണ്ഹഥാതി അധിപ്പായോ. വുട്ഠായാതി തതോ ചതുത്ഥജ്ഝാനതോ വുട്ഠഹിത്വാ. അന്തരാപി ധായതീതി ഏത്ഥ പിസദ്ദസ്സ അട്ഠാനത്ഥം ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘അന്തരധായതിപീ’’തി. ഏസേവ നയോ ‘‘സേയ്യമ്പി കപ്പേതീ’’തി ഏത്ഥപി. ഥേരോതി ചൂളപന്ഥകോ ഥേരോ. ഇദം പദം അന്തരന്തരാ യുത്തട്ഠാനേസു സമ്ബന്ധിത്വാ ‘‘തഞ്ചേവ ഭണതീ’’തിഇമിനാ സമ്ബന്ധിതബ്ബം. ഭാതുഥേരസ്സാതി ജേട്ഠകഭാതുഭൂതസ്സ മഹാപന്ഥകഥേരസ്സ.

പദ്മന്തി ഗാഥായം തയോ പാദാ ഇന്ദവജിരാ, ചതുത്ഥപാദോ ഉപേന്ദവജിരോ. തസ്മാ പദ്മന്തി ഏത്ഥ മകാരേ പരേ ദുകാരുകാരസ്സ ലോപം കത്വാ പരക്ഖരം നേത്വാ ‘‘പദ്മ’’ന്തി ദ്വിഭാവേന ലിഖിതബ്ബം. അവീതഗന്ധന്തി ഏത്ഥ വീതി ദീഘുച്ചാരണമേവ യുത്തം. പങ്കേ ദവതി ഗച്ഛതീതി പദുമം. കോകം ദുഗ്ഗന്ധസ്സ ആദാനം നുദതി അപനേതീതി കോകനുദം. സുന്ദരോ ഗന്ധോ ഇമസ്സാതി സുഗന്ധം. അയം പനേത്ഥ യോജനാ – യഥാ കോകനുദസങ്ഖാതം സുഗന്ധം പാതോ പഗേവ ബാലാതപേന ഫുല്ലം വികസിതം അവീതഗന്ധം ഹുത്വാ വിരോചമാനം പദുമം സിയാ, തഥാ അങ്ഗീരസം അങ്ഗിതോ സരീരതോ നിച്ഛരണപഭസ്സരരസം ഹുത്വാ വിരോചമാനഭൂതം അന്തലിക്ഖേ തപന്തം ആദിച്ചം ഇവ തേധാതുകേ തപന്തം സമ്മാസമ്ബുദ്ധം പസ്സാതി.

പഗുണന്തി വാചുഗ്ഗതം. തതോതി അസക്കുണേയ്യതോ. നന്തി ചൂളപന്ഥകം. ഥേരോതി മഹാപന്ഥകോ ഥേരോ നിക്കഡ്ഢാപേസീതി സമ്ബന്ധോ. സോതി ചൂളപന്ഥകോ. അഥാതി തസ്മിം കാലേ. ഭഗവാ ആഹാതി യോജനാ. ബുദ്ധചക്ഖുനാതി ആസയാനുസയഇന്ദ്രിയപരോപരിയത്തഞാണസങ്ഖാതേന സബ്ബഞ്ഞുബുദ്ധാനം ചക്ഖുനാ. തന്തി ചൂളപന്ഥകം. തസ്സാതി ചൂളപന്ഥകസ്സ. അഥാതി തസ്മിം ആരോചനകാലേ. അസ്സാതി ചൂളപന്ഥകസ്സ, ദത്വാതി സമ്ബന്ധോ. രജം മലം ഹരതി അപനേതീതി രജോഹരണം, പിലോതികഖണ്ഡം. സോതി ചൂളപന്ഥകോ. തസ്സാതി പിലോതികഖണ്ഡസ്സ, ‘‘അന്ത’’ന്തിപദേ അവയവിസമ്ബന്ധോ. പരിസുദ്ധമ്പീതി പിസദ്ദോ അപരിസുദ്ധേ പിലോതികഖണ്ഡേ കാ നാമ കഥാതി ദസ്സേതി. സംവേഗന്തി സന്താസം ഭയന്തി അത്ഥോ. അഥാതി തസ്മിം ആരമ്ഭകാലേ. അസ്സാതി ചൂളപന്ഥകസ്സ. ‘‘ത’’ന്തിപദം ‘‘മമായനഭാവ’’ന്തിപദേന സമ്ബന്ധം കത്വാ യോജനാ കാതബ്ബാതി. ദുതിയം.