൬. പാടിദേസനീയകണ്ഡം

൧. പഠമപാടിദേസനീയസിക്ഖാപദ-അത്ഥയോജനാ

ഖുദ്ദകാനം അനന്തരാ പാടിദേസനീയാ യേ ധമ്മാ സങ്ഗീതികാരേഹി ഠപിതാ, ഇദാനി തേസം ധമ്മാനം അയം വണ്ണനാ ഭവതീതി യോജനാ.

൫൫൨. പഠമപാടിദേസനീയേ താവ അത്ഥോ ഏവം വേദിതബ്ബോതി യോജനാ. പടിആഗമനകാലേതി പിണ്ഡായ ചരണട്ഠാനതോ പക്കമിത്വാ, പടിനിവത്തിത്വാ വാ ആഗമനകാലേ. സബ്ബേവാതി ഏത്ഥ നിഗ്ഗഹീതലോപവസേന സന്ധി ഹോതീതി ആഹ ‘‘സബ്ബമേവാ’’തി. ‘‘കമ്പമാനാ’’തി ഇമിനാ പപുബ്ബവിധധാതുയാ കമ്പനത്ഥം ദസ്സേതി. അപേഹീതി ഏത്ഥ അപപുബ്ബഇധാതു ഗത്യത്ഥോതി ആഹ ‘‘അപഗച്ഛാ’’തി.

൫൫൩. പടിദേസേതബ്ബാകാരം ദസ്സേതി അനേനാതി പടിദേസേതബ്ബാകാരദസ്സനം. ദ്വിന്നം സദ്ദാനം പരിയായഭാവം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘രഥികാതി രച്ഛാ’’തി. രഥസ്സ ഹിതാ രഥികാ. ണ്യപച്ചയേ കതേ ‘‘രച്ഛാ’’തി (മോഗ്ഗല്ലാനേ ൪.൭൨ സുത്തേ) വുച്ചതി. രച്ഛന്തരേന അനിബ്ബിദ്ധാ രച്ഛാ ബ്യൂഹോ നാമാതി ആഹ ‘‘അനിബ്ബിജ്ഝിത്വാ’’തിആദി. ബ്യൂഹേതി സമ്പിണ്ഡേതി ജനേ അഞ്ഞത്ഥ ഗന്തുമപദാനവസേനാതി ബ്യൂഹോ. സിങ്ഘാടകം നാമ മഗ്ഗസന്ധീതി ആഹ ‘‘മഗ്ഗസമോധാനട്ഠാന’’ന്തി. സിങ്ഘതി മഗ്ഗസമോധാനം കരോതി ഏത്ഥാതി സിങ്ഘാടകം. ഏതേസൂതി രഥികാദീസു. ഏസേവ നയോതി ദുക്കടപാടിദേസനീയേ അതിദിസതി. ഹീതി സച്ചം. ‘‘വചനതോ’’തി പദം ‘‘വേദിതബ്ബോ’’തി പദേ ഞാപകഹേതു. ദദമാനായ ഭിക്ഖുനിയാ വസേനാതി യോജനാ. ഏത്ഥാതി സിക്ഖാപദേ. തസ്മാതി യസ്മാ അപമാണം, തസ്മാ.

ഇദന്തി വചനം വുത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. സമ്ഭിന്നേ ഏകരസേ കാലികത്തയേതി യോജനാ.

൫൫൬. ‘‘ദാപേതീ’’തി ഹേതുത്ഥകിരിയായ കാരിതകത്തുകാരിതകമ്മാനി ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘അഞ്ഞാതികായ അഞ്ഞേന കേനചീ’’തി. അഞ്ഞേനാതി അത്തനാ അഞ്ഞേന. ‘‘തായ ഏവ വാ ഭിക്ഖുനിയാ അഞ്ഞേന വാ കേനചീ’’തി പദാനി ‘‘പടിഗ്ഗഹാപേത്വാ’’തിപദേ കാരിതകമ്മാനീതി. പഠമം.

൨. ദുതിയപാടിദേസനീയസിക്ഖാപദം

൫൫൮. ദുതിയേ പുരിമസിക്ഖാപദേന ആപത്തി അന്തരഘരത്താതി അധിപ്പായോ. ഇമിനാ സിക്ഖാപദേന ആപത്തി ഭവേയ്യ വോസാസമാനത്താതി അധിപ്പായോ. ദേന്തിയാ പന നേവ ഇമിനാ, ന പുരിമേന ആപത്തി അഞ്ഞസ്സ ഭത്തത്താതി അധിപ്പായോതി. ദുതിയം.

൩. തതിയപാടിദേസനീയസിക്ഖാപദം

൫൬൨. തതിയേ ‘‘ഉഭതോ’’തി ഏത്ഥ കരണത്ഥേ തോതി ആഹ ‘‘ദ്വീഹീ’’തി. ‘‘ഉഭതോപസന്ന’’ന്തി ബ്യാസോപി സമാസോപി യുത്തോയേവ, സമാസേ തോപച്ചയസ്സ അലോപോ ഹോതി. ‘‘ഉഭതോ’’തിപദസ്സ സരൂപം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘ഉപാസകേനപി ഉപാസികായപീ’’തി. കസ്മാ ഉഭതോ പസന്നം ഹോതീതി ആഹ ‘‘തസ്മിം കിരാ’’തിആദി. യസ്മാ തസ്മിം കുലേ…പേ… സോതാപന്നായേവ ഹോന്തി കിര, തസ്മാ ‘‘ഉഭതോപസന്ന’’ന്തി വുത്തം ഹോതി. ‘‘സചേപീ’’തി ഏത്ഥ പിസദ്ദേന അസീതികോടിധനതോ അധികമ്പി സമ്പിണ്ഡേതി. ഹായനസ്സ കാരണം ദസ്സേതി ‘‘യസ്മാ’’തിആദിനാ.

൫൬൯. ‘‘ഘരതോ നീഹരിത്വാ’’തി ഏത്ഥ ‘‘നീഹരിത്വാ’’തി പദസ്സ കമ്മം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘ആസനസാലം വാ വിഹാരം വാ’’തി. ‘‘ആനേത്വാ’’തിഇമിനാ നീപുബ്ബഹരധാതുയാ അത്ഥം ദസ്സേതി. ദ്വാരേതി അത്തനോ ഗേഹദ്വാരേതി. തതിയം.

൪. ചതുത്ഥപാടിദേസനീയസിക്ഖാപദം

൫൭൦. ചതുത്ഥേ അവരുദ്ധസദ്ദോ പരിരുദ്ധസദ്ദസ്സ പരിയായോതി ആഹ ‘‘പരിരുദ്ധാ ഹോന്തീ’’തി. ആരഞ്ഞകസ്സ സേനാസനസ്സ പരിസമന്തതോ രുദ്ധാ ആവുതാ ഹോന്തീതി അത്ഥോ.

൫൭൩. ‘‘പഞ്ചന്ന’’ന്തി നിദ്ധാരണേ സാമിവചനഭാവഞ്ച ‘‘യംകിഞ്ചീ’’തി നിദ്ധാരണീയേന സമ്ബന്ധിതബ്ബഭാവഞ്ച ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘പഞ്ചസു സഹധമ്മികേസു യം കിഞ്ചീ’’തി. ‘‘പേസേത്വാ ഖാദനീയം ഭോജനീയം ആഹരിസ്സാമീ’’തിഇമിനാ പടിസംവിദിതാകാരദസ്സനം. ‘‘ആരാമ’’ന്തി സാമഞ്ഞതോ വുത്തേപി ആരഞ്ഞകസേനാസനസ്സ ആരാമോ ഏവ അധിപ്പേതോതി ആഹ ‘‘ആരഞ്ഞകസേനാസനാരാമഞ്ചാ’’തി. തസ്സാതി ആരഞ്ഞകസേനാസനാരാമസ്സ. ‘‘കസ്മാ’’തി പുച്ഛായ ‘‘പടിമോചനത്ഥ’’ന്തി വിസജ്ജനായ സമേതും സമ്പദാനത്ഥേ നിസ്സക്കവചനം കാതബ്ബം. കിമത്ഥന്തി ഹി അത്ഥോ. പടിമോചനത്ഥന്തി തദത്ഥേ പച്ചത്തവചനം. പടിമോചനസങ്ഖാതായ അത്ഥായാതി ഹി അത്ഥോ. അത്ഥസദ്ദോ ച പയോജനവാചകോ. പയോജനായാതി ഹി അത്ഥോ. അഥ വാ ‘‘പടിമോചനത്ഥ’’ന്തി വിസജ്ജനായം. ‘‘കസ്മാ’’തി പുച്ഛായ സമേതും നിസ്സക്കത്ഥേ പച്ചത്തവചനം കാതബ്ബം. പടിമോചനസങ്ഖാതാ അത്ഥാതി ഹി അത്ഥോ. അത്ഥസദ്ദോ ച കാരണവാചകോ. കാരണാതി ഹി അത്ഥോ. ഏവഞ്ഹി പുച്ഛാവിസജ്ജനാനം പുബ്ബാപരസമസങ്ഖാതോ വിചയോ ഹാരോ പരിപുണ്ണോ ഹോതീതി ദട്ഠബ്ബം. അമ്ഹാകന്തി ഖാദനീയഭോജനീയപടിഹരന്താനം അമ്ഹാകം. അമ്ഹേതി ചോരസങ്ഖാതേ അമ്ഹേ.

‘‘തസ്സാ’’തി പദസ്സത്ഥം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘ഏതിസ്സാ യാഗുയാ’’തി. അഞ്ഞാനിപീതി പടിസംവിദിതകുലതോ അഞ്ഞാനിപി കുലാനി. തേനാതി പടിസംവിദിതകുലേന. കുരുന്ദിവാദേ യാഗുയാ പടിസംവിദിതം കത്വാ യാഗും അഗ്ഗഹേത്വാ പൂവാദീനി ആഹരന്തി, വട്ടതീതി അധിപ്പായോ.

൫൭൫. ഏകസ്സാതി ഭിക്ഖുസ്സ. തസ്സാതി പടിസംവിദിതഭിക്ഖുസ്സ, ചതുന്നം വാ പഞ്ചന്നം വാ ഭിക്ഖൂനം അത്ഥായാതി യോജനാ. അഞ്ഞേസമ്പീതി ചതുപഞ്ചഭിക്ഖുതോ അഞ്ഞേസമ്പി. അധികമേവാതി പരിഭുത്തതോ അതിരേകമേവ. യം പനാതി ഖാദനീയഭോജനീയം പന, യമ്പി ഖാദനീയഭോജനീയം വനതോ ആഹരിത്വാ ദേന്തീതി യോജനാ. ‘‘തത്ഥജാതക’’ന്തി ഏത്ഥ തസദ്ദസ്സ വിസയം ദസ്സേതും വുത്തം ‘‘ആരാമേ’’തി. അഞ്ഞേന ദിന്നന്തി സമ്ബന്ധോ. നന്തി മൂലഖാദനീയാദിം. പടിസംവിദിതന്തി പടികച്ചേവ സുട്ഠു ജാനാപിതന്തി അത്ഥോതി. ചതുത്ഥം.

ഇതി സമന്തപാസാദികായ വിനയസംവണ്ണനായ

പാടിദേസനീയവണ്ണനായ

യോജനാ സമത്താ.