൭. ധമ്മദേസനാസിക്ഖാപദം

൬൦. സത്തമേ മഹാദ്വാരേതി ബഹി ഠിതേ മഹാദ്വാരേ. ആഗമ്മ, പവിസിത്വാ വാ വസനട്ഠാനത്താ ഓവരകോ ആവസഥോ നാമാതി ആഹ ‘‘ഓവരകദ്വാരേ’’തി. സുനിഗ്ഗതേനാതി സുട്ഠു ബഹി നിക്ഖമിത്വാ ഗതേന സദ്ദേന. ‘‘അഞ്ഞാതു’’ന്തി പദസ്സ ‘‘ന ഞാതു’’ന്തി അത്ഥം പടിക്ഖിപന്തോ ആഹ ‘‘ആജാനിതു’’ന്തി. ഇമിനാ നകാരവികാരോ അഇതി നിപാതോ ന ഹോതി, ആഇതി ഉപസഗ്ഗോതി പന ദസ്സേതി. ‘‘വിഞ്ഞുനാ പുരിസേനാ’’തി ഏത്തകമേവ അവത്വാ ‘‘പുരിസവിഗ്ഗഹേനാ’’തി വദന്തോ മനുസ്സപുരിസവിഗ്ഗഹം ഗഹേത്വാ ഠിതേന യക്ഖേന പേതേന തിരച്ഛാനഗതേന സദ്ധിം ഠിതായ മാതുഗാമസ്സ ദേസേതും ന വട്ടതീതി ദസ്സേതി. ന യക്ഖേനാതി യക്ഖേന സദ്ധിം ഠിതായ മാതുഗാമസ്സ ദേസേതും ന വട്ടതീതി യോജനാ. ഏസ നയോ ‘‘ന പേതേന, ന തിരച്ഛാനഗതേനാ’’തി ഏത്ഥാപി.

൬൬. ഛപ്പഞ്ചവാചാഹീതി ഏത്ഥ ‘‘പഞ്ചാ’’തി വാചാസിലിട്ഠവസേന വുത്തം കസ്സചി പയോജനസ്സാഭാവാ. തത്ഥാതി ‘‘ഛപ്പഞ്ചവാചാഹീ’’തി പദേ. ഏകോ ഗാഥാപാദോ ഏകാ വാചാതി വദന്തോ ചുണ്ണിയേ വിഭത്യന്തം ഏകം പദം ഏകാ വാചാ നാമാതി ദസ്സേതി, അത്ഥജോതകപദം വാ വാക്യപദം വാ ന ഗഹേതബ്ബം. ‘‘ഏകം പദം പാളിതോ, പഞ്ച അട്ഠകഥാതോ’’തി ഇമിനാ ‘‘ദ്വേ പദാനി പാളിതോ, ചത്താരി അട്ഠകഥാതോ’’തിആദിനയോപി ഗഹേതബ്ബോ. ഛപദാനതിക്കമോയേവ ഹി പമാണം. തസ്മിന്തി ഏത്ഥ സതി വിഭത്തിവിപല്ലാസേ ലിങ്ഗസ്സാപി വിപല്ലാസോ ഹോതി ‘‘തസ്മി’’ന്തി പുല്ലിങ്ഗേന വുത്തത്താ. സതി ച വിഭത്തിവിപല്ലാസേ ‘‘തസ്സാ’’തി ഇത്ഥിലിങ്ഗഭാവേന പവത്താ. ‘‘മാതുഗാമസ്സാ’’തി നിയതപുല്ലിങ്ഗാപേക്ഖനസ്സ അസമ്ഭവതോ അത്ഥവസേന ‘‘ഏകിസ്സാ’’തി ഇത്ഥിലിങ്ഗഭാവേന വുത്തം. ഇമിനാ ഭേദലിങ്ഗനിസ്സിതോ വിസേസനവിസേസ്യോപി അത്ഥീതി ദസ്സേതി. തുമ്ഹാകന്തി നിദ്ധാരണസമുദായോ. ‘‘സുണാഥാ’’തി അവത്വാ ആഭോഗോപി വട്ടതീതി ആഹ ‘‘പഠമ’’ന്തിആദി. പഠമന്തി ച പഠമമേവ. തേന വുത്തം ‘‘ന പച്ഛാ’’തി. പുട്ഠോ ഹുത്വാ ഭിക്ഖു കഥേതീതി യോജനാതി. സത്തമം.