൮. നഗരവിന്ദേയ്യസുത്തവണ്ണനാ

൪൩൫. സമവിസമം ചരന്തീതി കായസമാദിം സമഞ്ഞേവ, കായവിസമാദിം വിസമഞ്ഞേവ ചരന്തി കരോന്തി പടിപജ്ജന്തി. തം പന സമവിസമം അഞ്ഞമഞ്ഞം വിരുദ്ധത്താ വിസദിസത്താ ന ഏകസ്മിം കാലേ സമ്ഭവതീതി ആഹ – ‘‘കാലേന സമം കാലേന വിസമ’’ന്തി. സമചരിയമ്പി ഹി ഏതന്തി പുബ്ബേ സമചരിയായ ജോതിതത്താ വുത്തം.

൪൩൭. ആകരോന്തി അധിപ്പേതമത്ഥം ഞാപേന്തി പബോധേന്തീതി ആകാരാ, ഞാപകകാരണന്തി ആഹ – ‘‘കേ ആകാരാതി കാനി കാരണാനീ’’തി. അനുബുദ്ധിയോതി അനുമാനഞാണാനി. തഞ്ഹി യഥാദിട്ഠമത്ഥം ദിട്ഠഭാവേന അന്വേതി അനുഗച്ഛതീതി ‘‘അന്വയാ’’തി വുച്ചതി. ഹരിതതിണചമ്പകവനാദിവസേനാതി ഹരിതകമ്ബലാദിസദിസതിണാദിവസേന വിത്ഥാരിതകനകപടാദിസദിവികസിതചമ്പകവനാദിവസേന. ആദിസദ്ദേന ചേത്ഥ കീചകവേണുസദ്ദമധുരസഫലാഫലവസേന സദ്ദരസാനം അത്ഥിഭാവോ വേദിതബ്ബോതി. ചമ്പകവസേനേവ പന ഫസ്സഗന്ധാനമ്പി അത്ഥിഭാവോ വുത്തോതി. തേനാഹ – ‘‘രൂപാദയോ പഞ്ച കാമഗുണാ അത്ഥീ’’തി. ‘‘ഇത്ഥിരൂപാദീനി സന്ധായേതം കഥിത’’ന്തി വത്വാ ഇന്ദ്രിയബദ്ധാ വാ ഹോന്തു രൂപാദയോ അനിന്ദ്രിയബദ്ധാ വാ, സബ്ബേപി ചേതേ കിലേസുപ്പത്തിനിമിത്തതായ കാമഗുണാ ഏവാതി ചോദനം സന്ധായ വിസഭാഗിത്ഥിഗതാ രൂപാദയോ സവിസേസം കിലേസുപ്പത്തിനിമിത്തന്തി ദസ്സേന്തോ, ‘‘താനി ഹീ’’തിആദിമാഹ.

തത്ഥ താനീതി രൂപാദീനി. ഹി-സദ്ദോ ഹേതുഅത്ഥോ. തേന യഥാവുത്തമത്ഥം സമത്ഥേതി, ‘‘യസ്മാ പുരിസസ്സ ചിത്തം പരിയാദായ തിട്ഠന്തി, തസ്മാ ഇത്ഥിരൂപാദീനി സന്ധായ ഏതം കഥിത’’ന്തി. പുരിസസ്സ ചിത്തന്തി പുരിസസ്സ ചതുഭൂമകം കുസലചിത്തം പരിയാദായ ഗഹേത്വാ അന്തോമുട്ഠിഗതം വിയ കത്വാ. ‘‘ഹത്ഥികായം പരിയാദിയിത്വാ’’തിആദീസു (സം. നി. ൧.൧൨൬) ഹി ഗഹണം പരിയാദാനം നാമ, ‘‘അനിച്ചസഞ്ഞാ ഭാവിതാ ബഹുലീകതാ സബ്ബം കാമരാഗം പരിയാദിയതീ’’തിആദീസു (സം. നി. ൩.൧൦൨) ഖേപനം പരിയാദാനം, ഇധ ഉഭയമ്പി വട്ടതി. ഇദാനി യഥാവുത്തമത്ഥം സുത്തേനേവ സാധേതും, ‘‘യഥാഹാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ ‘‘നാഹം, ഭിക്ഖവേ’’തിആദീസു ന-കാരോ പടിസേധത്ഥോ. അഹന്തി ഭഗവാ അത്താനം നിദ്ദിസതി. ഭിക്ഖവേതി ഭിക്ഖൂ ആലപതി. അഞ്ഞന്തി ഇദാനി വത്തബ്ബം ഇത്ഥിരൂപതോ അഞ്ഞം. ഏകരൂപമ്പീതി ഏകമ്പി രൂപം. സമനുപസ്സാമീതി ഞാണസ്സ സമനുപസ്സനാ അധിപ്പേതാ, ഹേട്ഠാ ന-കാരം ആനേത്വാ സമ്ബന്ധിതബ്ബം. അയഞ്ഹേത്ഥ അത്ഥോ – ‘‘അഹം, ഭിക്ഖവേ, സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണേന സബ്ബസോ ഓലോകേന്തോ അഞ്ഞം ഏകരൂപമ്പി ന സമനുപസ്സാമീ’’തി. യം ഏവം പുരിസസ്സ ചിത്തം പരിയാദായ തിട്ഠതീതി യം രൂപം രൂപഗരുകസ്സ പുരിസസ്സ സബ്ബമ്പി കുസലചിത്തം പവത്തിതും അപ്പദാനവസേന പരിയാദിയിത്വാ ഗഹേത്വാ ഖേപേത്വാ ച തിട്ഠതി. യഥയിദം ഇത്ഥിരൂപന്തി ഇത്ഥിയാ രൂപകായം. രൂപസദ്ദോ ഖന്ധാദിഅനേകത്ഥവാചകോ, ഇധ പന ഇത്ഥിയാ ചതുസമുട്ഠാനേ രൂപായതനേ വണ്ണധാതുയം ദട്ഠബ്ബോ. ‘‘ഇത്ഥിരൂപം, ഭിക്ഖവേ, പുരിസസ്സ ചിത്തം പരിയാദായ തിട്ഠതീ’’തി ഇദം പുരിമസ്സേവ ദള്ഹീകരണത്ഥം വുത്തം. പുരിമം ‘‘യഥയിദം, ഭിക്ഖവേ, ഇത്ഥിരൂപ’’ന്തി ഇദം ഓപമ്മവസേന വുത്തം, ഇദം പരിയാദാനഭാവേ നിദസ്സനന്തി ദട്ഠബ്ബം. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

നഗരവിന്ദേയ്യസുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ സമത്താ.