൭. മഹാസളായതനികസുത്തവണ്ണനാ

൪൨൮. മഹന്താനി സളായതനാനി അധികിച്ച പവത്തത്താ മഹാസളായതനികം, മഹന്തതാ ച തേസം മഹന്തം ലോകസന്നിവാസം അഭിബ്യാപേത്വാ ഠിതത്താ അയോനിസോ ഗയ്ഹമാനാനം മഹതോ അനത്ഥായ സംവത്തനതോ, യോനിസോ ഗയ്ഹമാനാനം മഹതോ അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ സംവത്തനതോ ച ദട്ഠബ്ബാ. ജോതകന്തി ബോധകം.

൪൨൯. സിഖാപ്പത്തായ വിപസ്സനായ ജാനനമ്പി യഥാഭൂതജാനനമേവ മഗ്ഗേന ജാനനസ്സ ആസന്നകാരണഭാവതോതി ആഹ – ‘‘സഹവിപസ്സനേന മഗ്ഗേന അജാനന്തോ’’തി. വുഡ്ഢിം ഗച്ഛന്തീതി പച്ചയസമോധാനേന ഭവയോനിഗതിഠിതിസത്താവാസപാളിയാ അപരാപരം പരിവുദ്ധിം ഗച്ഛന്തി. ഏവംഭൂതാ പഗുണഭാവമാപാദിതാ സമഥവിപസ്സനാധമ്മാ വിയ സുട്ഠുതരം വസീഭാവം പാപിതാ ഝാനാഭിഞ്ഞാ വിയ ച വസീഭൂതാ ഹുത്വാ ഉപരൂപരി ബ്രൂഹേന്തീതി ആഹ – ‘‘വസീഭാവം ഗച്ഛന്തീ’’തി. തഥാ ഹി തേ കദാചി ഭവപത്ഥനായ അനുപ്പാദിതായപി അപ്പഹീനഭാവേനേവസ്സാ തിട്ഠന്തി. അകുസലാ ധമ്മാവ യേഭുയ്യേന ദസ്സനായതനേന വിനാസദസ്സനതോ പവത്തന്തി പരിവഡ്ഢന്തി ച. പഞ്ചദ്വാരികദരഥാതി പഞ്ചദ്വാരികജവനസഹഗതാ അകുസലദരഥാ. ഏവം മനോദ്വാരികദരഥാ വേദിതബ്ബാ. സന്താപാതി ദരഥേഹി ബലവന്തോ സമ്പയുത്തധമ്മാനം നിസ്സയസ്സ ച സന്താപനകരാ. പരിളാഹാതി തതോപി ബലവതരാ തേസംയേവ പരിദഹനകരാ.

൪൩൦. പഞ്ചദ്വാരികസുഖം, ന കായപ്പസാദസന്നിസ്സിതസുഖമേവ. മനോദ്വാരികസുഖന്തി മനോദ്വാരികചിത്തസന്നിസ്സിതസുഖം, ന യം കിഞ്ചി ചേതസികസുഖം തസ്സ കായികസുഖഗ്ഗഹണേനേവ ഗഹിതത്താ. പഞ്ചദ്വാരികജവനേന സമാപജ്ജനം വാ വുട്ഠാനം വാ നത്ഥീതി ഇദം മനോദ്വാരികജവനേന തസ്സ സമ്ഭവം ദസ്സേതും, മഗ്ഗസ്സ വസേന വുത്തം, ന പന തപ്പസങ്ഗസങ്കാനിവത്തനത്ഥം. വിഞ്ഞത്തിമത്തമ്പി ജനേതും അസമത്ഥം സമാപജ്ജനസ്സ കഥം പച്ചയോ ഹോതി, ബുദ്ധാനം പന ഭഗവന്താനം ഹോതീതി ചേ? തഥാപി തസ്സ ആസന്നട്ഠാനേ പഞ്ചദ്വാരികചിത്തപ്പവത്തിയാ അസമ്ഭവോ ഏവ താദിസസ്സ പുബ്ബാഭോഗസ്സ തസ്മിം കാലേ അസമ്ഭവതോ. ഏതേനേവ യാ കേസഞ്ചി അരിയധമ്മേ അകോവിദാനം ഘടസഭാവാദീസു ബുദ്ധിതുല്യകാരിതാപത്തിചോദനാ; സാ പടിക്ഖിത്താതി ദട്ഠബ്ബാ തംതംപുരിമാഭോഗവസേന തേന തേന പഞ്ചദ്വാരികാഭിനിയതമനോവിഞ്ഞാണസ്സ പരതോ പവത്തമാനമനോവിഞ്ഞാണേന തസ്മിം തസ്മിം അത്ഥേ വണ്ണസണ്ഠാനാദിവിസേസസ്സ വിനിച്ഛിനിതബ്ബതോ. ഉപ്പന്നമത്തകമേവ ഹോതീതി പഞ്ചദ്വാരികജവനം താദിസം കിഞ്ചി അത്ഥനിച്ഛയകിച്ചം കാതും ന സക്കോതി, കേവലം ഉപ്പന്നമത്തമേവ ഹോതി. അയന്തി ‘‘ആദീനവാനുപസ്സിനോ’’തിആദിനാ വുത്താ.

൪൩൧. കുസലചിത്ത…പേ… ഭൂതസ്സാതി വുട്ഠാനഗാമിനിവിപസ്സനാസഹഗതകുസലചിത്തസ്സ സമ്പയുത്തചേതോസുഖസമങ്ഗീഭൂതസ്സ. പുബ്ബസുദ്ധികാതി മഗ്ഗുപ്പത്തിതോ, വിപസ്സനാരമ്ഭതോപി വാ പുബ്ബേവ സുദ്ധാ. തേനാഹ – ‘‘ആദിതോ പട്ഠായ പരിസുദ്ധാവ ഹോന്തീ’’തി. സബ്ബത്ഥകകാരാപകങ്ഗാനീതി സീലവിസോധനസ്സ ചിത്തസമാധാനസ്സ വിപസ്സനാഭിയോഗസ്സ മഗ്ഗേന പഹാതബ്ബകിലേസപഹാനസ്സാതി സബ്ബസ്സപി മഗ്ഗസമ്ഭാരകിച്ചസ്സ കാരാപകങ്ഗാനി. അട്ഠങ്ഗികോ വാതി പഠമജ്ഝാനികോ വാ അട്ഠങ്ഗികോ, ദുതിയജ്ഝാനികോ വാ സത്തങ്ഗികോ ഹോതി.

ഇമമേവ സുത്തപദേസം ഗഹേത്വാതി, ‘‘യാ തഥാഭൂതസ്സ ദിട്ഠീ’’തിആദിനാ സമ്മാദിട്ഠിആദീനം പഞ്ചന്നംയേവ തസ്മിം ഠാനേ ഗഹിതത്താ ലോകുത്തരമഗ്ഗോ പഞ്ചങ്ഗികോതി വദതി. സോതി തഥാ വദന്തോ വിതണ്ഡവാദീ. അനന്തരവചനേനേവാതി, ‘‘യാ തഥാഭൂതസ്സ ദിട്ഠീ’’തിആദിവചനസ്സ, ‘‘ഏവമസ്സായ’’ന്തിആദിനാ അനന്തരവചനേന. പടിസേധിതബ്ബോതി പടിക്ഖിപിതബ്ബോ. ‘‘അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ’’തി ഹി ഇദം വചനം അരിയമഗ്ഗസ്സ പഞ്ചങ്ഗികഭാവം ഉജുകമേവ പടിക്ഖിപതി. യദി ഏവം ‘‘യാ തഥാഭൂതസ്സ ദിട്ഠീ’’തിആദിനാ തത്ഥ പഞ്ചന്നം ഏവ അങ്ഗാനം ഗഹണം കിമത്ഥിയന്തി ആഹ ‘‘ഉത്തരി ചാ’’തിആദി. സമ്മാവാചം ഭാവേതി അരിയമഗ്ഗസമങ്ഗീ. തേനാഹ ‘‘മിച്ഛാവാചം പജഹതീ’’തി. യസ്മിഞ്ഹി ഖണേ സമ്മാവാചാ ഭാവനാപാരിപൂരിം ഗച്ഛതി, തസ്മിംയേവ മിച്ഛാവാചാ പജഹീയതീതി. സഹേവ വിരതിയാ പൂരേന്തി സമുച്ഛേദവിരതിയാ വിനാ ദുക്ഖപരിഞ്ഞാദീനം അസമ്ഭവതോ. ആദിതോ പട്ഠായ പരിസുദ്ധാനേവ വട്ടന്തി പരിസുദ്ധേ സീലേ പതിട്ഠിതസ്സേവ ഭാവനായ ഇജ്ഝനതോ. യഥാവുത്തമത്ഥം ഗന്ഥന്തരേനപി സമത്ഥേതും, ‘‘സുഭദ്ദസുത്തേപി ചാ’’തിആദി വുത്തം. അനേകേസു സുത്തസതേസു അട്ഠങ്ഗികോവ മഗ്ഗോ ആഗതോ, ന പഞ്ചങ്ഗികോതി അധിപ്പായോ.

സമ്മാസതി മഗ്ഗക്ഖണേ കായാനുപസ്സനാദിചതുകിച്ചസാധികാ ഹോതീതി തം ചതുബ്ബിധം കത്വാ ദസ്സേന്തോ, ‘‘മഗ്ഗസമ്പയുത്താവ ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ’’തി ആഹ. ന ചതുമഗ്ഗസമ്പയുത്തതാവസേന. ഏസ നയോ സമ്മപ്പധാനാദീസുപി. അഞ്ഞമഞ്ഞാനതിവത്തമാനാ യുഗനദ്ധാ യുത്താ വിയ അരിയമഗ്ഗയുഗനദ്ധാ അഞ്ഞമഞ്ഞം പടിബദ്ധാതി യുഗനദ്ധാ. തേനാഹ – ‘‘ഏകക്ഖണികയുഗനന്ധാ’’തി അരിയമഗ്ഗക്ഖണേ ഏവ ഹി സമഥവിപസ്സനാ ഏകക്ഖണികാ ഹുത്വാ സമധുരം വത്തന്തി. തേനേവാഹ ‘‘ഏതേ ഹീ’’തിആദി. അഞ്ഞസ്മിം ഖണേ സമാപത്തി, അഞ്ഞസ്മിം വിപസ്സനാതി ഇദം തേസം തത്ഥ തത്ഥ കിച്ചതോ അധികഭാവം സന്ധായ വുത്തം, ന അഞ്ഞഥാ. ന ഹി പഞ്ഞാരഹിതാ സമാപത്തി, സമാധിരഹിതാ ച വിപസ്സനാ അത്ഥി. അരിയമഗ്ഗേ പന ഏകക്ഖണികാ സമധുരതായ ഏകരസഭാവേനാതി അത്ഥോ. ഫലവിമുത്തീതി അരഹത്തഫലവിമുത്തി. സേസം ഹേട്ഠാ വുത്തനയത്താ സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

മഹാസളായതനികസുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ സമത്താ.