൮. ഉദ്ദേസവിഭങ്ഗസുത്തവണ്ണനാ

൩൧൩. ദേസേതബ്ബസ്സ അത്ഥസ്സ ഉദ്ദിസനം ഉദ്ദേസോ, വിഭജനം വിഭങ്ഗോതി ആഹ – ‘‘മാതികഞ്ച വിഭജനഞ്ചാ’’തി തുലേയ്യാതിആദീനി ചത്താരിപി പദാനി പഞ്ഞാവേവചനാനി. അഥ വാ തുലേയ്യാതി തുലനഭൂതായ പഞ്ഞായ തസ്സ ധമ്മസ്സ പഗ്ഗഹാദിവിധിനാ പരിതുലേയ്യ. തീരേയ്യാതി തീരണഭൂതായ പഞ്ഞായ തത്ഥ ഞാണകിരിയാസമാപനവസേന തീരേയ്യ. പരിഗ്ഗണ്ഹേയ്യാതി തഥാസമാപന്നോ ആനിസംസേ അസ്സാദആദീനവേ ച വിചിനേയ്യ. പരിച്ഛിന്ദേയ്യാതി പരിച്ഛിന്ദഭൂതേന ഞാണേന അത്ഥം പരിച്ഛിന്ദിത്വാ ജാനേയ്യ. ആരമ്മണേസൂതി രൂപാദിപുഥുത്താരമ്മണേസു. നികന്തിവസേനാതി നികാമനവസേന അപേക്ഖാവസേന. തിട്ഠമാനന്തി പവത്തമാനം. ഗോചരജ്ഝത്തേതി ഝാനാരമ്മണഭൂതേ. തഞ്ഹി ഭാവനാചിത്തേനാഭിഭുയ്യ അവിസ്സജ്ജിത്വാ ഗയ്ഹമാനം അജ്ഝത്തം വിയ ഹോതീതി ‘‘ഗോചരജ്ഝത്ത’’ന്തി വുച്ചതി. ഭാവനം ആരദ്ധസ്സ ഭിക്ഖുനോ യദി ഭാവനാരമ്മണേ നികന്തി ഉപ്പജ്ജേയ്യ, തായ നികന്തിയാ ഉപരി ഭാവനം വിസ്സജ്ജേത്വാ ചിത്തസംകോചവസേന സണ്ഠിതം നാമ, തദഭാവേന അസണ്ഠിതം നാമ ഹോതീതി, ‘‘അജ്ഝത്തം അസണ്ഠിത’’ന്തി വുത്തന്തി ദസ്സേന്തോ, ‘‘ഗോചരജ്ഝത്തേ നികന്തിവസേന അസണ്ഠിത’’ന്തി ആഹ. തഥാ ഹി വക്ഖതി – ‘‘നികന്തിവസേന ഹി അതിട്ഠമാനം ഹാനഭാഗിയം ന ഹോതി, വിസേസഭാഗിയമേവ ഹോതീ’’തി. അഗ്ഗഹേത്വാതി രൂപാദീസു കിഞ്ചി തണ്ഹാദിഗ്ഗാഹവസേന അഗ്ഗഹേത്വാ. തഥാ അഗ്ഗഹണേനേവ ഹി തണ്ഹാപരിതാസാദിവസേന ന പരിതസ്സേയ്യ. അവസേസസ്സ ച ദുക്ഖസ്സാതി സോകാദിദുക്ഖസ്സ. അവസേസസ്സ ച ദുക്ഖസ്സാതി വാ ജാതിജരാമരണസീസേന വിപാകദുക്ഖസ്സ ഗഹിതത്താ കിലേസദുക്ഖസ്സ ചേവ സംസാരദുക്ഖസ്സ ചാതി അത്ഥോ.

൩൧൬. രൂപമേവ കിലേസുപ്പത്തിയാ കാരണഭാവതോ രൂപനിമിത്തം. രാഗാദിവസേന തം അനുധാവതീതി രൂപനിമിത്താനുസാരീ.

൩൧൮. നികന്തിവസേന അസണ്ഠിതന്തി അപേക്ഖാവസേന സണ്ഠിതം നികന്തിം പഹായ പവത്തമാനം ഉപരി വിസേസാവഹതോതി. തേനാഹ ‘‘നികന്തിവസേന ഹീ’’തിആദി.

൩൨൦. അഗ്ഗഹേത്വാ അപരിതസ്സനാതി പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധേ, ‘‘ഏതം മമാ’’തിആദിനാ തണ്ഹാദിഗ്ഗാഹവസേന ഉപാദിയിത്വാ തണ്ഹാപരിതാസാദിവസേന പരിതസ്സനാ, വുത്തവിപരിയായേന അഗ്ഗഹേത്വാ അപരിതസ്സനാ വേദിതബ്ബാ. കഥം പനേസാ അനുപാദാപരിതസ്സനാ ഹോതീതി മഹാഥേരസ്സ അധിപ്പായം വിവരിതും ചോദനം സമുട്ഠപേതി? ഉപാദാതബ്ബസ്സ അഭാവതോതി തസ്സ അനുപാദാപരിതസ്സനാഭാവേ കാരണവചനം. യദി ഹീതിആദി തസ്സ സമത്ഥനം. ഉപാദാപരിതസ്സനാവ അസ്സ തഥാ ഉപാദാതബ്ബസ്സ തഥേവ ഉപാദിന്നത്താ. ഏവന്തി നിച്ചാദിആകാരേന. ഉപാദിന്നാപീതി ഗഹിതപരാമട്ഠാപി. അനുപാദിന്നാവ ഹോന്തി അയോനിസോ ഗഹിതത്താ, വിഞ്ഞൂസു നിസ്സായ ജാനിതബ്ബത്താ ച. ദിട്ഠിവസേനാതി മിച്ഛാദിട്ഠിയാ ഗഹണാകാരവസേന, തസ്സ പന അയഥാഭൂതഗാഹിതായ പരമത്ഥതോ ച അഭാവതോ. അത്ഥതോതി പരമത്ഥതോ. അനുപാദാപരിതസ്സനായേവ നാമ ഹോതി ഉപാദാതബ്ബാകാരസ്സ അഭാവേന തം അനുപാദിയിത്വാ ഏവ പരിതസ്സനാതി കത്വാ.

പരിവത്തതീതി ന തദേവ രൂപം അഞ്ഞഥാ പവത്തം പരിവത്തതി, അഥ ഖോ പകതിജഹനേന സഭാവവിഗമേന നസ്സതി ഭിജ്ജതി. വിപരിണതന്തി അഞ്ഞഥത്തം ഗതം വിനട്ഠം. കമ്മവിഞ്ഞാണന്തി അഭിസങ്ഖാരവിഞ്ഞാണം. ‘‘രൂപം അത്താ’’തിആദി മിച്ഛാഗാഹവസേന വിഞ്ഞാണസ്സ രൂപഭേദേന വുത്തസ്സ ഭേദാനുപരിവത്തി ഹോതി. വിപരിണാമം അനുഗന്ത്വാ വിപരിവത്തനതം ആരബ്ഭ പവത്തം വിപരിണാമാനുപരിവത്തം; തതോ സമുപ്പന്നാ പരിതസ്സനാ വിപരിണാമാനുപരിവത്തജാ പരിതസ്സനാതി ദസ്സേന്തോ ആഹ – ‘‘വിപരിണാമസ്സ…പേ… പരിതസ്സനാ’’തി. അകുസലധമ്മസമുപ്പാദാ ചാതി, ‘‘യം അഹു വത മേ, തം വത മേ നത്ഥീ’’തിആദിനാ പവത്താ അകുസലചിത്തുപ്പാദധമ്മാ. ഖേപേത്വാതി പവത്തിതും അപ്പദാനവസേന അനുപ്പത്തിനിമിത്തതായ ഖേപേത്വാ. ഭയതാസേനാതി ഭായനവസേനപി ചിത്തുത്രാസേന. തണ്ഹാതാസേനാതി തസ്സനേന. സവിഘാതോതി ചിത്തവിഘാതനവിഘാതേന സവിഘാതോ. തതോ ഏവ ചേതോദുക്ഖേന സദുക്ഖോ. മണികരണ്ഡകസഞ്ഞായാതി രിത്തകരണ്ഡംയേവ മണിപരിപുണ്ണകരണ്ഡോതി ഉപ്പന്നസഞ്ഞായ. അഗ്ഗഹേത്വാ പരിതസ്സനാതി ഗഹേതബ്ബസ്സ അഭാവേന ഗഹണമ്പി അവിജ്ജമാനപക്ഖിയമേവാതി അഗ്ഗഹേത്വാ പരിതസ്സനാ നാമ ഹോതി.

൩൨൧. കമ്മവിഞ്ഞാണമേവ നത്ഥി സതി കമ്മവിഞ്ഞാണേ രൂപഭേദാനുപരിവത്തി സിയാതി കമ്മവിഞ്ഞാണാഭാവദസ്സനമുഖേന ഖീണാസവസ്സ സബ്ബസോ കിലേസാഭാവം ദസ്സേതി. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

ഉദ്ദേസവിഭങ്ഗസുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ സമത്താ.