൯. അരണവിഭങ്ഗസുത്തവണ്ണനാ

൩൨൩. ഗേഹസ്സിതവസേനാതി കിലേസനിസ്സിതവസേന അനുരോധവസേന. നേവ ഉക്ഖിപേയ്യാതി ന അനുഗ്ഗണ്ഹേയ്യ. ന അവക്ഖിപേയ്യാതി ഗേഹസ്സിതവസേന വിരോധവസേന ന നിഗ്ഗണ്ഹേയ്യ. അനുരോധേന വിനാ സമ്പഹംസനവസേന യഥാഭൂതഗുണകഥനം നേവുസ്സാദനാ വജ്ജാഭാവതോ; തഥാ വിരോധേന വിനാ വിവേചനവസേന യഥാഭൂതദോസകഥനം ന അപസാദനം. സഭാവമേവാതി യഥാഭൂതസഭാവമേവ കസ്സചി പുഗ്ഗലസ്സ അനാദേസകരണവസേന കഥേയ്യ, സേയ്യഥാപി ആയസ്മാ സുഭൂതിത്ഥേരോ. വിനിച്ഛിതസുഖന്തി, ‘‘അജ്ഝത്തം അനവജ്ജ’’ന്തിആദിനാ വിസേസതോ വിനിച്ഛിതസുഖായ ഹോതി. പരമ്മുഖാ അവണ്ണന്തി സ്വായം രഹോവാദോ പേസുഞ്ഞൂപസംഹാരവസേന പവത്തോ ഇധാധിപ്പേതോതി ആഹ ‘‘പിസുണവാചന്തി അത്ഥോ’’തി. ഖീണാതീതി ഖീണോ, യോ ഭാസതി, യഞ്ച ഉദ്ദിസ്സ ഭാസതി, ദ്വേപി ഹിംസതി വിബാധതീതി അത്ഥോ, തം ഖീണവാദം. സ്വായം യസ്മാ കിലേസേഹി ആകിണ്ണോ സംകിലിട്ഠോ ഏവ ച ഹോതി, തസ്മാ വുത്തം – ‘‘ആകിണ്ണം സംകിലിട്ഠം വാച’’ന്തി. തേന അവസിട്ഠം തിവിധമ്പി വചീദുച്ചരിതമാഹ. അധിട്ഠഹിത്വാതി, ‘‘ഇദമേവ സച്ച’’ന്തി അജ്ഝോസായ. ആദായാതി പഗ്ഗയ്ഹ. വോഹരേയ്യാതി സമുദാചരേയ്യ. ലോകസമഞ്ഞന്തി ലോകസങ്കേതം.

൩൨൪. ആരമ്മണതോ സമ്പയോഗതോ കാമേഹി പടിസംഹിതത്താ കാമപടിസന്ധി, കാമസുഖം. തേനാഹ ‘‘കാമൂപസംഹിതേന സുഖേനാ’’തി. സദുക്ഖോതി വിപാകദുക്ഖേന സംകിലേസദുക്ഖേന സദുക്ഖോ. തഥാ സപരിളാഹോതി വിപാകപരിളാഹേന ചേവ കിലേസപരിളാഹേന ച സപരിളാഹോ.

൩൨൬. വട്ടതോ നിസ്സരിതും അദത്വാ തത്ഥേവ സീദാപനതോ മിച്ഛാപടിപദാഭാവേന സത്തേ സംയോജേതീതി സംയോജനം, വിസേസതോ ഭവസംയോജനം തണ്ഹാതി ആഹ ‘‘തണ്ഹായേതം നാമ’’ന്തി. ന തണ്ഹായേവ മാനാദയോപി സംയോജനത്തം സാധേന്തി നാമ സബ്ബസോ സംയോജനതോ സുട്ഠു ബന്ധനതോ. തേന വുത്തം – ‘‘അവിജ്ജാനീവരണാനം, ഭിക്ഖവേ, സത്താനം തണ്ഹാസംയോജനാന’’ന്തി (സം. നി. ൨.൧൨൫-൧൨൬).

ഇമം ചതുക്കന്തി, ‘‘യേ കാമപടിസന്ധിസുഖിനോ സോമനസ്സാനുയോഗം അനുയുത്താ, യേ അത്തകിലമഥാനുയോഗം അനുയുത്താ’’തി ഏവമാഗതം ഇമം ചതുക്കം നിസ്സായ. ‘‘ഏതദഗ്ഗേ ഠപിതോ’’തി, വത്വാ തം നിസ്സായ ഠപിതഭാവം വിത്ഥാരതോ ദസ്സേതും, ‘‘ഭഗവതോ ഹീ’’തിആദി വുത്തം. ഉസ്സാദനാഅപസാദനാ പഞ്ഞായന്തി തഥാഗതേന വിനേതബ്ബപുഗ്ഗലവസേന ധമ്മദേസനായ പവത്തേതബ്ബതോ. അയം പുഗ്ഗലോ…പേ… ആചാരസമ്പന്നോതി വാ നത്ഥി പരേസം അനുദ്ദേസകവസേന ധമ്മദേസനായ പവത്തനതോ.

൩൨൯. പരമ്മുഖാ അവണ്ണന്തി നിന്ദിയസ്സ ദോസസ്സ നിന്ദനം. ന ഹി കദാചി നിന്ദിയോ പസംസിയോ ഹോതി, തം പന കാലം ഞത്വാവ കഥേതബ്ബന്തി ആഹ, ‘‘യുത്തപത്തകാലം ഞത്വാവാ’’തി. ഖീണവാദേപി ഏസേവ നയോ തസ്സ രഹോവാദേന സമാനയോഗക്ഖമത്താ.

൩൩൦. ഘാതീയതീതി വധീയതി. സദ്ദോപി ഭിജ്ജതി നസ്സതി, ഭേദോ ഹോതീതി അത്ഥോ. ഗേലഞ്ഞപ്പത്തോതി ഖേദം പരിസ്സമം പത്തോ. അപലിബുദ്ധന്തി ദോസേഹി അനനുപതിതം.

൩൩൧. അഭിനിവിസ്സ വോഹരതീതി ഏവമേതം, ന ഇതോ അഞ്ഞഥാതി തം ജനപദനിരുത്തിം അഭിനിവിസിത്വാ സമുദാചരതി. അതിധാവനന്തി സമഞ്ഞം നാമേതം ലോകസങ്കേതസിദ്ധാ പഞ്ഞത്തീതി പഞ്ഞത്തിമത്തേ അട്ഠത്വാ പരമത്ഥതോ ഥാമസാ പരാമസ്സ വോഹരണം.

൩൩൨. അപരാമസന്തോതി അനഭിനിവിസന്തോ സമഞ്ഞാമത്തതോവ വോഹരതി.

൩൩൩. മരിയാദഭാജനീയന്തി യഥാവുത്തസമ്മാപടിപദായ മിച്ഛാപടിപദായ ച അഞ്ഞമഞ്ഞം സങ്കരഭാവവിഭാജനം. രണന്തി സത്താ ഏതേഹി കന്ദന്തി അകന്ദന്താപി കന്ദനകാരണഭാവതോതി രണാ; രാഗദോസമോഹാ, ദസപി വാ കിലേസാ, സബ്ബേപി വാ ഏകന്താകുസലാ, തേഹി നാനപ്പകാരദുക്ഖനിബ്ബത്തകേഹി അഭിഭൂതാ സത്താ കന്ദന്തി; സഹ രണേഹീതി സരണോ. രണസദ്ദോ വാ രാഗാദിരേണൂസു നിരുള്ഹോ. തേനാഹ ‘‘സരജോ സകിലേസോ’’തി. പാളിയം പന ‘‘സദുക്ഖോ ഏസോ ധമ്മോ’’തിആദിനാ ആഗതത്താ കാമസുഖാനുയോഗാദയോപി ‘‘സരണോ’’തി വുത്താതി ദുക്ഖാദീനം രണഭാവോ തന്നിബ്ബത്തകസഭാവാനം അകുസലാനം സരണതാ ച വേദിതബ്ബാ. അരണോതിആദീനം പദാനം വുത്തവിപരിയായേന അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

വത്ഥും സോധേതീതി നിരോധസമാപജ്ജനേന മഹപ്ഫലഭാവകരണേന ദക്ഖിണേയ്യവത്ഥുഭൂതം അത്താനം വിസോധേതി; നിരോധസമാപത്തിയാ വത്ഥുവിസോധനം നിരോധം സമാപജ്ജിത്വാ വുട്ഠിതാനം പച്ചേകബുദ്ധാനം മഹാകസ്സപത്ഥേരാദീനം ദിന്നദക്ഖിണാവിസുദ്ധിയാ ദീപേതബ്ബം. തേനാഹ ‘‘തഥാ ഹീ’’തിആദി. തഥേവാതി ഇമിനാ ‘‘പിണ്ഡായ ചരന്തോ’’തിആദിം ഉപസംഹരതി. മേത്താഭാവനായ മുദുഭൂതചിത്തബഹുമാനപുബ്ബകം ദേന്തീതി, ‘‘സുഭൂതിത്ഥേരോ ദക്ഖിണം വിസോധേതീ’’തി വുത്തം. തേന ദായകതോപി ദക്ഖിണാവിസുദ്ധിം ദസ്സേതി. വത്ഥുസോധനം പന പടിഭാഗതോ. ഏവം പന കാതും സക്കാതി സാവകാനമ്പി കിമേവം ലഹുവുട്ഠാനാധിട്ഠാനം സാവകേസു ചിണ്ണവസീഭാവോ സമ്ഭവതീതി പുച്ഛതി. ഇതരോ അഗ്ഗസാവകമഹാസാവകേസു കിം വത്തബ്ബം, പകതിസാവകേസുപി വസിപ്പത്തേസു ലബ്ഭതീതി തേ ദസ്സേന്തോ, ‘‘ആമ സക്കാ’’തിആദിമാഹ. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

അരണവിഭങ്ഗസുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ സമത്താ.