൧൧. സച്ചവിഭങ്ഗസുത്തവണ്ണനാ

൩൭൧. ആചിക്ഖനാതി – ‘‘ഇദം ദുക്ഖം അരിയസച്ചം, അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ അരിയസച്ച’’ന്തി ആദിതോ കഥനം. ദേസനാതി തസ്സേവ അത്ഥസ്സ അതിസജ്ജനം പബോധനം. പഞ്ഞാപനാതി പകാരേഹി ഞാപനാ, സാ പന യസ്മാ ഇത്ഥമിദന്തി വേനേയ്യാനം പച്ചക്ഖതോ ദസ്സനാ, തേസം വാ സന്താനേ പതിട്ഠാപനാ ഹോതി, തസ്മാ ആഹ – ‘‘ദുക്ഖസച്ചാദീനം ഠപനാ’’തി. പട്ഠപനാതി പതിട്ഠാപനാ. യസ്മാ പട്ഠപിയമാനസഭാവാ ദേസനാ ഭാജനം ഉപഗച്ഛന്തീ വിയ ഹോതി, തസ്മാ വുത്തം – ‘‘പഞ്ഞാപനാ’’തി, ജാനാപനാതി അത്ഥോ. വിവടകരണാതി ദേസിയമാനസ്സ അത്ഥസ്സ വിവടഭാവകരണം. വിഭാഗകിരിയാതി യഥാവുത്തസ്സ അത്ഥവിഭാഗസ്സ വിത്ഥാരകരണം. പാകടഭാവകരണന്തി അഗമ്ഭീരഭാവാപാദനം. അപരോ നയോ – ചതുസച്ചസഞ്ഞിതസ്സ അത്ഥസ്സ പച്ചേകം സരൂപതോ ദസ്സനവസേന ഇദന്തി ആദിതോ സിക്ഖാപനം കഥനം ആചിക്ഖനാ, ഏവം പരസന്താനേ പബോധനവസേന പവത്താപനാ ദേസനാ, ഏവം വിനേയ്യാനം ചിത്തപരിതോസജനനേന തേസം ബുദ്ധിപരിപാചനം ‘‘പഞ്ഞാപനാ’’തി വുച്ചതി. ഏവം പഞ്ഞാപേന്തീ ച സാ ദേസിയമാനം അത്ഥം വേനേയ്യസന്താനേ പകാരതോ ഠപേതി പതിട്ഠപേതീതി ‘‘പട്ഠപനാ’’തി വുച്ചതി. പകാരതോ ഠപേന്തീ പന സംഖിത്തസ്സ വിത്ഥാരതോ പടിവുത്തസ്സ പുനാഭിധാനതോ ‘‘വിവരണാ’’തി, തസ്സേവത്ഥസ്സ വിഭാഗകരണതോ ‘‘വിഭജനാ’’തി, വുത്തസ്സ വിത്ഥാരേനാഭിധാനതോ വിഭത്തസ്സ ഹേതുദാഹരണദസ്സനതോ, ‘‘ഉത്താനീകമ്മ’’ന്തി വുച്ചതി. തേനാഹ – ‘‘പാകടഭാവകരണ’’ന്തി, ഹേതൂപമാവസേനത്ഥസ്സ പാകടഭാവകരണതോതി അത്ഥോ.

അനുഗ്ഗാഹകാതി അനുഗ്ഗണ്ഹനകാമാ. സ്വായമനുഗ്ഗഹോ സങ്ഗഹവത്ഥുവസേന പാകടോ ഹോതീതി ആഹ ‘‘ആമിസസങ്ഗഹേനാ’’തിആദി. ജനേതാ ജനേത്തീതി ആഹ ‘‘ജനികാ മാതാ’’തി. വുദ്ധിം പരിസം ആപാദേതീതി ആപാദേതാ. തേനാഹ ‘‘പോസേതാ’’തി. ഇദാനി ദ്വിന്നം മഹാഥേരാനം യഥാക്കമം സബ്രഹ്മചാരീനം ഭഗവതാ വുത്തേഹി ജനികപോസികമാതുട്ഠാനിയേഹി സങ്ഗാഹകതം വിത്ഥാരതോ ദസ്സേതും, ‘‘ജനികമാതാ ഹീ’’തിആദി വുത്തം. പരതോഘോസേന വിനാപി ഉപരിമഗ്ഗാധിഗമോ ഹോതീതി ‘‘പച്ചത്തപുരിസകാരേനാ’’തി വുത്തം. പഠമമഗ്ഗോ ഏവ ഹി സാവകാനം ഏകന്തതോ ഘോസാപേക്ഖോതി. പത്തേസുപീതി പി-സദ്ദേന പഗേവ അപ്പത്തേസൂതി ദസ്സേതി. ഭവസ്സ അപ്പമത്തകതാ നാമ ഇത്തരകാലതായാതി ആഹ ‘‘അച്ഛരാസങ്ഘാതമത്തമ്പീ’’തി. ജനേതാതി ജനകോ, ഥേരോ പന അരിയായ ജനയിതാ. ആപാദേതാതി വഡ്ഢേതാ പരിബ്രൂഹേതാ. പുരിമസ്മിം സച്ചദ്വയേ സമ്മസനഗ്ഗഹണം ലോകിയത്താ തസ്സ, ഇതരസ്മിം തസ്സ അഗ്ഗഹണം ലോകുത്തരത്താ.

കാമേഹി നിക്ഖന്തോ സങ്കപ്പോ നേക്ഖമ്മസങ്കപ്പോ. സ്വായമസ്സ തതോ നിക്ഖമനത്ഥോ തേസം പടിപക്ഖഭാവതോ തേഹി വിസംസഗ്ഗതോ വിരജ്ജനതോ സമുച്ഛിന്ദനതോ സബ്ബസോ വിവിത്തഭാവതോ ച ഹോതീതി ദസ്സേതും, ‘‘കാമപച്ചനീകട്ഠേനാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ കാമപദഘാതന്തി യഥാ കാമോ പദം പതിട്ഠം ന ലഭതി, ഏവം ഹനനം, കാമസമുച്ഛേദന്തി അത്ഥോ. കാമേഹി സബ്ബസോ വിവിത്തത്താ കാമവിവിത്തോ, അരിയമഗ്ഗോ, തസ്സ അന്തോ, അരിയഫലം, തസ്മിം കാമവിവിത്തന്തേ. ഏസേവ നയോതി ഇമിനാ ‘‘ബ്യാപാദപച്ചനീകട്ഠേനാ’’തിആദിയോജനം അതിദിസതി. സബ്ബേ ചേതേ നേക്ഖമ്മസങ്കപ്പാദയോ നാനാചിത്തേസു ലബ്ഭന്തീതി യോജനാ. യദി ഏകചിത്തേ ലബ്ഭന്തി, കഥം തിവിധമിച്ഛാസങ്കപ്പാനം സമുഗ്ഘാതോതി ആഹ ‘‘തത്ര ഹീ’’തിആദി. ന നാനാ ലബ്ഭതീതി ഇമിനാ തിവിധകിച്ചകാരിതം സമ്മാസങ്കപ്പസ്സ ദസ്സേതി. കിച്ചവസേന ഹി തസ്സ നാമസ്സ ലാഭോ. സമ്മാവാചാദീനമ്പി മഗ്ഗക്ഖണേ ഏകചിത്തേ ലബ്ഭമാനാനമ്പി ചതുകിച്ചകാരിതായ ചതുബ്ബിധനാമാദിതാ വേദിതബ്ബാ. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

സച്ചവിഭങ്ഗസുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ സമത്താ.