൪. സാമഗാമസുത്തവണ്ണനാ

൪൧. ദ്വേധികജാതാതി ജാതദ്വേധികാ സഞ്ജാതഭേദാ. ദ്വേജ്ഝജാതാതി ദുവിധഭാവം പത്താ. ഭണ്ഡന്തി പരിഭാസന്തി ഏതേനാതി ഭണ്ഡനം, വിരുദ്ധചിത്തതാ. തന്തി ഭണ്ഡനം. ധമ്മവിനയന്തി പാവചനം. വിതുജ്ജന്താ മുഖസത്തീഹി. സഹിതം മേതി മയ്ഹം വചനം സഹിതം സിലിട്ഠം പുബ്ബാപരസമ്ബന്ധം അത്ഥയുത്തം. തേനാഹ ‘‘അത്ഥസംഹിത’’ന്തി. അധിചിണ്ണന്തി ആചിണ്ണം. വിപരാവത്തന്തി വിരോധദസ്സനവസേന പരാവത്തിതം, പരാവത്തം ദൂസിതന്തി അത്ഥോ. തേനാഹ – ‘‘ചിരകാലവസേന…പേ… നിവത്ത’’ന്തി. പരിയേസമാനോ ചര, തത്ഥ തത്ഥ ഗന്ത്വാ സിക്ഖാഹീതി അത്ഥോ. സചേ സക്കോസി, ഇദാനിമേവ മയാ വേഠിതദോസം നിബ്ബേഠേഹി. മരണമേവാതി അഞ്ഞമഞ്ഞഘാതവസേന മരണമേവ.

നാടപുത്തസ്സ ഇമേതി നാടപുത്തിയാ. തേ പന തസ്സ സിസ്സാതി ആഹ ‘‘അന്തേവാസികേസൂ’’തി. പുരിമപടിപത്തിതോ പടിനിവത്തനം പടിവാനം, തം രൂപം സഭാവോ ഏതേസന്തി പടിവാനരൂപാ. തേനാഹ ‘‘നിവത്തനസഭാവാ’’തി. കഥനം അത്ഥസ്സ ആചിക്ഖനം. പവേദനം തസ്സ ഹേതുദാഹരണാനി ആഹരിത്വാ ബോധനം. ന ഉപസമായ സംവത്തതീതി അനുപസമസംവത്തനം, തദേവ അനുപസമസംവത്തനികം, തസ്മിം. സമുസ്സിതം ഹുത്വാ പതിട്ഠാഹേതുഭാവതോ ഥൂപം പതിട്ഠാതി ആഹ – ‘‘ഭിന്നഥൂപേതി ഭിന്നപതിട്ഠേ’’തി. ഥൂപോതി വാ ധമ്മസ്സ നിയ്യാനഭാവോ വേദിതബ്ബോ, അഞ്ഞധമ്മേ അഭിഭുയ്യ സമുസ്സിതട്ഠേന. സോ നിഗണ്ഠസ്സ സമയേ കേഹിചി അഭിന്നസമ്മതോപി ഭിന്നോ വിനട്ഠോയേവ സബ്ബേന സബ്ബം അഭാവതോതി ഭിന്നഥൂപോ. സോ ഏവ നിയ്യാനഭാവോ വട്ടദുക്ഖതോ മുച്ചിതുകാമാനം പടിസരണം, തം ഏത്ഥ നത്ഥീതി അപ്പടിസരണോ, തസ്മിം ഭിന്നഥൂപേ അപ്പടിസരണേതി ഏവമേത്ഥ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ.

ആചരിയപ്പമാണന്തി ആചരിയമുട്ഠി ഹുത്വാ പമാണഭൂതം. നാനാനീഹാരേനാതി നാനാകാരേന. ‘‘വിവാദോ ന ഉപ്പജ്ജീ’’തി വത്വാ തസ്സ അനുപ്പത്തികാരണം ദസ്സേന്തോ, ‘‘സത്ഥാ ഹി…പേ… അവിവാദകാരണം കത്വാവ പരിനിബ്ബായീ’’തി വത്വാ തം വിവരിതും ‘‘ഭഗവതാ ഹീ’’തിആദി വുത്തം. പതിട്ഠാ ച അവസ്സയോ ച, ‘‘അയം ധമ്മോ അയം വിനയോ ഇദം സത്ഥുസാസന’’ന്തി വിനിച്ഛയനേ മഹാപദേസാ, പഞ്ഹബ്യാകരണാനി ച, യസ്മാ തേസു പതിട്ഠായ തേ അവസ്സായ ധമ്മവിനയധരാ ച നിച്ഛയം ഗച്ഛന്തി. തഥാ ഹി സുത്തന്തമഹാപദേസതോ വിനയേ കേനചി പുച്ഛിതോ അത്ഥോ ചതുന്നം പഞ്ഹബ്യാകരണാനം വസേന സുവിനിച്ഛിതരൂപോ, തസ്മാ ധമ്മവിനയോ ഇധ സത്ഥു കിച്ചം കാതും സക്കോതീതി ആഹ – ‘‘തേനേവാ’’തിആദി, തസ്മാ ഉളാരായ ദേസനായ ഭാജനന്തി അധിപ്പായോ.

൪൨. പടിപവിട്ഠം കത്വാ ആഹരിതബ്ബതോ, സച്ചം കാരിതബ്ബതോ പാഭതം മൂലന്തി ആഹ – ‘‘കഥാപാഭത’’ന്തി, ധമ്മകഥായ മൂലകാരണന്തി അത്ഥോ. യേസം വസേന വിവാദോ ഉപ്പന്നോ, തേയേവ അധമ്മവാദിനോ, തേസം താവ സോ അഹിതായ ദുക്ഖായ സംവത്തതു, തതോ അഞ്ഞേസം ദേവമനുസ്സാനം കഥന്തി, ചോദനാ പരമ്പരായ സംകിലേസവത്ഥുഭാവതോതി പരിഹാരോ. തേനാഹ – ‘‘കോസമ്ബകക്ഖന്ധകേ വിയാ’’തിആദി.

൪൩. അഭിഞ്ഞാ ദേസിതാതി അഭിവിസിട്ഠായ പഞ്ഞായ ജാനിത്വാ ബോധിതാ. പതിസ്സയമാനരൂപാതി അപദിസ്സ പതിസ്സയമാനാ ഗരുകവസേന നിസ്സയമാനസഭാവാ. തേനാഹ – ‘‘ഉപനിസ്സായ വിഹരന്തീ’’തി, ഗരുതരം നിസ്സയം കത്വാ വിഹരന്തീതി അത്ഥോ. പരിവാരേ പഞ്ഞത്താനീതി, ‘‘ആജീവഹേതു ആജീവകാരണാ’’തി, ഏവം നിദ്ധാരേത്വാ പരിവാരപാളിയം (പരി. ൩൩൬) ആസങ്കരവസേന ഠപിതാനി. ‘‘ഏവഞ്ച പന, ഭിക്ഖവേ, ഇമം സിക്ഖാപദം ഉദ്ദിസേയ്യാ’’തി (പാരാ. ൩൯, ൪൨, ൪൩) വിഭങ്ഗപാഠവസേനേവ ഹി താനി ഭഗവതാ പഞ്ഞത്താനി. താനി ഠപേത്വാ സേസാനി സബ്ബസിക്ഖാപദാനി അധിപാതിമോക്ഖം നാമാതി, ഇദം ഗോബലീബദ്ദഞായേന വുത്തന്തി ദട്ഠബ്ബം തേസമ്പി അധിപാതിമോക്ഖഭാവതോ.

തത്രായം നയോതി തസ്മിം സുപ്പജഹനായ അപ്പമത്തകഭാവേ അയം വക്ഖമാനോ. താനീതി പണീതഭോജനാനി. യോ കോചീതി ഭിക്ഖു വാ ഭിക്ഖുനീ വാ. ദുക്കടവത്ഥുകന്തി യം കിഞ്ചി ദുക്കടാപത്തിവത്ഥുകം. തേനാതി സുപ്പജഹനഭാവേന മൂലാപത്തിവീതിക്കമസ്സ അണുമത്തതായ.

പുബ്ബഭാഗമഗ്ഗന്തി ലോകിയമഗ്ഗം. തത്രാതി തസ്മിം പുബ്ബഭാഗമഗ്ഗം നിസ്സായ വിവാദുപ്പാദേ. ഓഭാസഞാണന്തി ഓഭാസസ്സ ഉപ്പത്തിഹേതുഭൂതം ഞാണം. തത്ഥ പന സോ മഗ്ഗസഞ്ഞിഭാവേന മഗ്ഗോ ച ചതുബ്ബിധോതി സുതത്താ, ‘‘പട്ഠമമഗ്ഗോ നാമാ’’തിആദിമാഹ. ഏവന്തി ഏവം അസന്ദിദ്ധം അപരിസങ്കിതം പരിച്ചത്തം കത്വാ കമ്മട്ഠാനം കഥേതും ന സക്കോതി.

ചേതിയം ന ദിട്ഠന്തി തസ്സ കതം ഥൂപം വദതി. നിന്ദിയേ പുഥുജ്ജനഭാവേ ഠിതം പാസംസം അരിയഭാവം ആരോപേത്വാ തം മിച്ഛാലദ്ധിം അഭിനിവിസ്സ പഗ്ഗയ്ഹ വോഹരണതോ സഗ്ഗോപി മഗ്ഗോപി വാരിതോയേവാതി. വുത്തഞ്ഹേതം –

‘‘യോ നിന്ദിയം പസംസതി, തം വാ നിന്ദതി യോ പസംസിയോ;

വിചിനാതി മുഖേന സോ കലിം, കലിനാ തേന സുഖം ന വിന്ദതീ’’തി. (സു. നി. ൬൬൩; സം. നി. ൧.൧൮൦-൧൮൧; അ. നി. ൪.൩; നേത്തി. ൯൨);

‘‘ഖണേനേവ അരഹത്തം പാപുണിതും സമത്ഥകമ്മട്ഠാനകഥം ആചിക്ഖിസ്സാമീ’’തി ഹി ഇമിനാ തത്ഥ കോഹഞ്ഞമ്പി ദിസ്സതി; ഇതരേസു പന വത്തബ്ബമേവ നത്ഥി. ഉപ്പാടേത്വാതി ഉദ്ധരിത്വാ. ‘‘അഥ തേ ഭിക്ഖൂ’’തിആദി സേസം നാമ. ‘‘അമതം തേ പരിഭുഞ്ജന്തി, യേ കായഗതാസതിം പരിഭുഞ്ജന്തീ’’തി (അ. നി. ൧.൬൦൦) വചനം ദുഗ്ഗഹിതം ഗണ്ഹാപേത്വാ, ‘‘ഏത്താവതാ വോ അമതം പരിഭുത്തം നാമ ഭവിസ്സതീ’’തി ആഹ.

൪൪. ഏവന്തി ആകാരലക്ഖണമേതം, ന ആകാരനിയമനം. തേന ഇമിനാവ കാരണേന ച യോ വിവാദോ ഉപ്പജ്ജേയ്യാതി വുത്തം ഹോതി. ഗരുസ്മിം ഗരൂതി പവത്തം ചിത്തം ഗരുവിസയത്താ തംസഹചരിതത്താ ഗരു, തസ്സ ഭാവോ ഗാരവം, ഗരുകരണം, തം ഏത്ഥ നത്ഥീതി അഗാരവോ. തേനാഹ ‘‘ഗാരവവിരഹിതോ’’തി. ഗരുസ്സ ഗാരവവസേന പതിസ്സയനം പതിസ്സോതി വുച്ചതി നീചവുത്തിതാ, തപ്പടിപക്ഖതോ അപ്പതിസ്സോതി ആഹ – ‘‘അപ്പതിസ്സയോ അനീചവുത്തീ’’തി. ഏത്ഥ യഥായം പുഗ്ഗലോ സത്ഥരി അഗാരവോ നാമ ഹോതി, തം ദസ്സേതും, ‘‘ഏത്ഥ പനാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ തീസുകാലേസു ഉപട്ഠാനം ന യാതീതിആദി സമുദായകിത്തനഅനവസേസദസ്സനം, അവയവതോ പന അഗാരവസിദ്ധി യഥാ തം സാമഞ്ഞതോ സിക്ഖാപദസമാദാനം തബ്ബിസേസോ ഭേദോ. ഏസ നയോ സേസേസുപി.

സക്കച്ചം ന ഗച്ഛതീതി ആദരവസേന ന ഗച്ഛതി. സങ്ഘേ കതോയേവ ഹോതി സങ്ഘപരിയാപന്നത്താ തസ്സ, യഥാ സങ്ഘം ഉദ്ദിസ്സ ദിന്നം ഏകേന ഭിക്ഖുനാ പടിഗ്ഗഹിതം സങ്ഘസ്സ ദിന്നമേവ ഹോതി. അപരിപൂരയമാനോവ സിക്ഖായ അഗാരവോ. തേനാഹ ഭഗവാ – ‘‘സിക്ഖായ ന പരിപൂരകാരീ’’തി (മ. നി. ൨.൧൩൫). അത്തനോ പരിസായ ഉപ്പന്നം വിവാദമൂലം വിസേസതോ അത്തനാ വൂപസമേതബ്ബതോ അത്തനോ ച അനത്ഥാവഹതോ ‘‘അജ്ഝത്ത’’ന്ത്വേവ വുത്തം. ഏസ നയോ ബഹിദ്ധാതി ഏത്ഥാപി.

൪൬. ഛഠാനാനീതി ഛമൂലാനി. യഥാ സമനവസേന സമഥാനം വിവാദാദീസു അധികത്തുഭാവോ, ഏവം വിവാദാദീനം തേഹി അധികത്തബ്ബതാപീതി ആഹ – ‘‘വൂപസമനത്ഥായ…പേ… അധികരണാനീ’’തി. തേന അധികരണസദ്ദസ്സ കമ്മത്ഥതം ആഹ. സമഥാ വാ സമനവസേന അധികരീയന്തി ഏത്ഥാതി അധികരണാനി, വിവാദാദയോ.

വിവാദോ ഉപ്പന്നമത്തോവ ഹുത്വാ പരതോ കക്ഖളത്ഥായ സംവത്തനതോ യം വത്ഥും നിസ്സായ പഠമം ഉപ്പന്നോ വിവാദാനുസാരേന മൂലകം വിയ അനുബന്ധരോഗോ തമേവ തദഞ്ഞം വാ വത്ഥും കത്വാ പവഡ്ഢന്തോ വിവാദാധികരണം പത്വാ ഉപരി വഡ്ഢതി നാമ, അനുവാദാപത്തികിച്ചാധികരണം പത്വാ വിവാദസ്സ ച വഡ്ഢനം പാകടമേവ. തേന വുത്തം – ‘‘ചത്താരി അധികരണാനി പത്വാ ഉപരി വഡ്ഢന്തോ സോ വിവാദോ’’തി. ഉപ്പന്നാനം ഉപ്പന്നാനന്തി (ദീ. നി. ടീ. ൩.൩൩൧) ഉട്ഠിതാനം ഉട്ഠിതാനം. സമഥത്ഥന്തി സമനത്ഥം.

അട്ഠാരസഹി വത്ഥൂഹീതി ലക്ഖണവചനമേതം യഥാ ‘‘യദി മേ ബ്യാധീ ദാഹേയ്യും. ദാതബ്ബമിദമോസധ’’ന്തി (സം. നി. ടീ. ൨.൩.൩൯-൪൨; കങ്ഖാ. അഭി. ടീ. അധികരണസമഥവണ്ണനാ), തസ്മാ തേസു അഞ്ഞതരേന വിവദന്താ, ‘‘അട്ഠാരസഹി വത്ഥൂഹി വിവദന്തീ’’തി വുച്ചന്തി. ഉപവദനാതി അക്കോസോ. ചോദനാതി അനുയോഗോ.

അധികരണസ്സ സമ്മുഖാവ വിനയനതോ സമ്മുഖാവിനയോ. സന്നിപതിതപരിസായ ധമ്മവാദീനം യേഭുയ്യതായ യേഭുയ്യസികകമ്മസ്സ കരണം യേഭുയ്യസികാ. കാരകസങ്ഘസ്സ സാമഗ്ഗിവസേന സമ്മുഖീഭാവോ, ന യഥാ തഥാ കാരകപുഗ്ഗലാനം സമ്മുഖതാമത്തം. ഭൂതതാതി തച്ഛതാ. സച്ചപരിയായോ ഹി ഇധ ധമ്മ-സദ്ദോ ‘‘ധമ്മവാദീ’’തിആദീസു (ദീ. നി. ൧.൯) വിയ. വിനേതി ഏതേനാതി വിനയോ, തസ്സ തസ്സ അധികരണസ്സ വൂപസമായ ഭഗവതാ വുത്തവിധി, തസ്സ വിനയസ്സ സമ്മുഖതാ വിനയസമ്മുഖതാ. വിവാദവത്ഥുസങ്ഖാതേ അത്ഥേ പച്ചത്ഥികാ അത്ഥപച്ചത്ഥികാ, തേസം അത്ഥപച്ചത്ഥികാനം. സങ്ഘസമ്മുഖതാ പരിഹായതി സമ്മതപുഗ്ഗലേഹേവ വൂപസമനതോ.

നന്തി വിവാദാധികരണം. ‘‘ന ഛന്ദാഗതിം ഗച്ഛതീ’’തിആദിനാ (പരി. ൩൮൩) വുത്തം പഞ്ചങ്ഗസമന്നാഗതം. ഗുള്ഹകാദീസു അലജ്ജുസ്സന്നായ പരിസായ ഗുള്ഹകോ സലാകഗ്ഗാഹോ കാതബ്ബോ; ലജ്ജുസ്സന്നായ വിവടകോ, ബാലുസ്സന്നായ സകണ്ണജപ്പകോ. യസ്സാ കിരിയായ ധമ്മവാദിനോ ബഹുതരാ, സാ യേഭുയ്യസികാതി ആഹ – ‘‘ധമ്മവാദീനം യേഭുയ്യതായാ’’തിആദി.

ഏവം വിനിച്ഛിതന്തി ആപത്തിം ദസ്സേത്വാ രോപനവസേന വിനിച്ഛിതം, പടികമ്മം പന ആപത്താധികരണസമഥേ പരതോ ആഗമിസ്സതി. ന സമണസാരുപ്പം അസ്സാമണകം, സമണേഹി അകാതബ്ബം, തസ്മിം. അജ്ഝാചാരേ വീതിക്കമേസതി. പടിചരതോതി പടിച്ഛാദേന്തസ്സ. പാപുസ്സന്നതായ പാപിയോ, പുഗ്ഗലോ, തസ്സ കാതബ്ബകമ്മം തസ്സപാപിയസികം.

സമ്മുഖാവിനയേനേവ വൂപസമോ നത്ഥി പടിഞ്ഞായ, തഥാരൂപായ ഖന്തിയാ വാ വിനാ അവൂപസമനതോ. ഏത്ഥാതി ആപത്തിദേസനായം. പടിഞ്ഞാതേ ആപന്നഭാവാദികേ കരണകിരിയാ, ‘‘ആയതിം സംവരേയ്യാസീ’’തി, പരിവാസദാനാദിവസേന ച പവത്തം വചീകമ്മം പടിഞ്ഞാതകരണം.

യഥാനുരൂപന്തി ‘‘ദ്വീഹി ചതൂഹി തിഹി ഏകേനാ’’തി ഏവം വുത്തനയേന യഥാനുരൂപം. ഏത്ഥാതി ഇമസ്മിം സുത്തേ, ഏതസ്മിം വാ സമഥവിചാരേ. വിനിച്ഛയനയോതി വിനിച്ഛയേ നയമത്തം. തേനാഹ ‘‘വിത്ഥാരോ പനാ’’തിആദി.

൪൭. സങ്ഖേപതോവ വുത്തോ, ന സമഥക്ഖന്ധകേ വിയ വിത്ഥാരതോ. തഥാതി ഇമിനാ ‘‘ധമ്മാ’’തി പദം ആകഡ്ഢതി, ഏത്ഥ ഇതി-സദ്ദോ ആദിഅത്ഥോ, ഏവമാദിനാ ഇമിനാ പകാരേനാതി വാതി വുത്തം ഹോതി. ബോധിപക്ഖിയധമ്മാനം ഏകന്താനവജ്ജഭാവതോ നത്ഥി അധമ്മഭാവോ, ഭഗവതോ ദേസിതാകാരം ഹാപേത്വാ വഡ്ഢേത്വാ വാ കഥനം യഥാധമ്മം അകതന്തി കത്വാ അധമ്മഭാവോതി ദസ്സേന്തോ ആഹ – ‘‘തയോ സതിപട്ഠാനാ’’തിആദി.

നിയ്യാനികന്തി സപാടിഹീരം അപ്പടിവാനം ഹുത്വാ പവത്തതി. തഥേവാതി ഇമിനാ ‘‘ഏവം അമ്ഹാക’’ന്തിആദിനാ വുത്തമത്ഥം ആകഡ്ഢതി. ഭൂതേന…പേ… കാതബ്ബകമ്മം ധമ്മോ നാമ യഥാധമ്മം കരണതോ, വുത്തവിപരിയായതോ ഇതോ പരം അധമ്മോ. അയം വിനയോ നാമ രാഗാദീനം സംവരണതോ പഹാനതോ പടിസങ്ഖാനതോ ച. അയം അവിനയോ നാമ രാഗാദീനം അവിനയനതോ. അയം വിനയോ നാമ യഥാവിനയകരണതോ, വുത്തവിപരിയായേന ഇതരോ അവിനയോ. വത്ഥുസമ്പത്തിആദിനാ ഏവ സബ്ബേസം വിനയകമ്മാനം അകുപ്പതാതി ആഹ – ‘‘വത്ഥുസമ്പത്തി…പേ… അയം വിനയോ നാമാ’’തി, തപ്പടിപക്ഖതോ അവിനയോ വേദിതബ്ബോ. തേനാഹ ‘‘വത്ഥുവിപത്തീ’’തിആദി.

സമ്മാപടിപത്തിയാ നയനട്ഠേന യഥാവുത്തോ ധമ്മോ ഏവ നേത്തി, തതോ ഏവ സത്തസ്സ വിയ രജ്ജു അസിഥിലപവത്തിഹേതുതായ ധമ്മരജ്ജൂതി അത്ഥോ വുത്തോ. സുത്തന്തപരിയായേന താവ ദസ കുസലകമ്മപഥാ ധമ്മോതി ഏവം വുത്താ. സാ ഏവ വാ ഹോതു ധമ്മനേത്തി, യോ ഇധ ഇമിസ്സാ വണ്ണനായ, ‘‘ഛത്തിംസ ബോധിപക്ഖിയധമ്മാ’’തിആദിനാ ധമ്മേന ച വിനയേന ച വുത്തോ, സോ ഏവ വാ ധമ്മനേത്തി ഹോതൂതി ആനേത്വാ യോജനാ. തായ ധമ്മനേത്തിയാ സമേതി തായ യഥാവുത്തായ ധമ്മനേത്തിയാ സംസന്ദതി, ഏകലക്ഖണമേവ ഹോതീതി അത്ഥോ. ഏവം വിവാദവത്ഥുഭൂതോ ധമ്മോ ചേ ‘‘ധമ്മോ’’തി, അധമ്മോ ചേ ‘‘അധമ്മോ’’തി, വിനയോ ചേ ‘‘വിനയോ’’തി, അവിനയോ ചേ ‘‘അവിനയോ’’തി നിച്ഛിനന്തേന ഏകച്ചാനം വിവാദാധികരണമേവ ദസ്സിതം തസ്സ വൂപസമധമ്മാനം അപരിയോസാപിതത്താ.

൪൮. തം പനേതന്തി വിവാദാധികരണം പച്ചാമസതി. വാരേ അത്ഥസംവണ്ണനാവസേന പത്തേപി. ദ്വീഹീതി യസ്മിം ആവാസേ വിവാദാധികരണം ഉപ്പന്നം, തത്ഥ വാസീഹി ദ്വീഹിപി ഭിക്ഖൂഹി അതിരേകതരാ.

൪൯. ഖന്ധസാമന്തന്തി ആപത്തിക്ഖന്ധഭാവേന സമീപം. ആപത്തിസാമന്തം നാമ പുബ്ബഭാഗാ ആപജ്ജിതബ്ബആപത്തി. മേഥുനരാഗവസേന കായസംസഗ്ഗേ ദുക്കടസ്സ വത്ഥൂതി ആഹ – ‘‘പഠമപാരാജികസ്സ പുബ്ബഭാഗേ ദുക്കട’’ന്തി. സേസാനം തിണ്ണം പാരാജികാനം പുബ്ബഭാഗേ ഥുല്ലച്ചയമേവ.

൫൦. പരിക്കമിത്വാ ഉപക്കമിത്വാ. ആപത്താധികരണം ദസ്സിതം തത്ഥേവ വിസേസതോ പടിഞ്ഞായ കാരേതബ്ബതായ ഇച്ഛിതബ്ബത്താ.

൫൨. കമ്മസ്സ വത്ഥു ദസ്സിതം ന സമഥോതി അധിപ്പായോ. നനു ചായം സമഥാധികാരോതി? സച്ചം, സമഥസ്സ പന കാരണേ ദസ്സിതേ സമഥോ ദസ്സിതോവ ഹോതീതി ദസ്സേതും ‘‘ഏവരൂപസ്സ ഹീ’’തിആദി വുത്തം.

൫൩. ഇദം കമ്മന്തി ‘‘ഇദം അമ്ഹാകം ഭണ്ഡനജാതാന’’ന്തിആദിനാ വുത്തകമ്മം. തിണവത്ഥാരകസദിസത്താതി തംസദിസതായ തബ്ബോഹാരോതി ദസ്സേതി യഥാ – ‘‘ഏസ ബ്രഹ്മദത്തോ’’തി. ആകാരമത്തമേവ തിണവത്ഥാരകകമ്മം നാമ, ന പന തസ്സ സബ്ബസോ കരണവിധാനം. തേനാഹ ‘‘ഖന്ധകേ’’തിആദി. ഗിഹീനം ഹീനേന ഖുംസനവമ്ഭനം യഥാ ‘‘തിലസംഗുളികാ നത്ഥീ’’തി. ധമ്മികപടിസ്സവേസു വിസംവാദനവസേന ആപന്നാ ആപത്തി. അസ്സാതി കിച്ചാധികരണസ്സ. സമ്മുഖാവിനയേനേവ വൂപസമോ സങ്ഘസമ്മുഖതാദിനാവ വൂപസമനതോ.

൫൪. സോതാപത്തിഫലസച്ഛികിരിയവചനതോ കോസമ്ബിയസുത്തേ (മ. നി. ൧.൪൯൨) സോതാപത്തിമഗ്ഗസമ്മാദിട്ഠി കഥിതാ, ഇധ പന ‘‘ദിട്ഠിസാമഞ്ഞഗതോ വിഹരതി’’ച്ചേവ വുത്തത്താ, ‘‘ഇമസ്മിം സുത്തേ സോതാപത്തിഫലസമ്മാദിട്ഠി വുത്താതി വേദിതബ്ബാ’’തി വുത്തം. പാപകമ്മസ്സ അപ്പതാ മഹന്തതാ സാവജ്ജഭാവസ്സ മുദുതിക്ഖഭാവേന വേദിതബ്ബാതി ആഹ ‘‘അണുന്തി അപ്പസാവജ്ജം. ഥൂലന്തി മഹാസാവജ്ജ’’ന്തി. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

സാമഗാമസുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ സമത്താ.