൩. കിന്തിസുത്തവണ്ണനാ

൩൪. ഭവോതി പരിത്തോ. അഭവോതി മഹന്തോ. വുദ്ധിഅത്ഥോ ഹി അയം അ-കാരോ, ‘‘സംവരാസംവരോ, ഫലാഫല’’ന്തിആദീസു വിയ, തസ്മാ ഭവാഭവഹേതൂതി ഖുദ്ദകസ്സ മഹന്തസ്സ വാ ഭവസ്സ ഹേതു, തം പച്ചാസീസമാനോതി അത്ഥോ. തേനാഹ – ‘‘തസ്മിം തസ്മിം ഭവേ സുഖം വേദിസ്സാമീ’’തിആദി.

൩൫. ലോകുത്തരബോധിപക്ഖിയധമ്മേ ഉദ്ദിസ്സ പുഥുജ്ജനാനം വിവാദോ സമ്ഭവതീതി ആഹ – ‘‘ലോകിയലോകുത്തരാവ കഥിതാ’’തി. ലോകിയാപി ഹി ബോധിപക്ഖിയധമ്മാ ലോകുത്തരധമ്മാധിഗമസ്സ ആസന്നകാരണത്താ വിസേസകാരണന്തി യാവ അഞ്ഞേഹി ലോകിയധമ്മേഹി അഭിവിസിട്ഠോതി കത്വാ, ‘‘ഇമേസു സത്തതിംസബോധിപക്ഖിയധമ്മേസൂ’’തി അവിസേസേന വുത്തം. അത്ഥതോ നാനം ഹോതീതി അത്ഥതോ ഭേദോ ഹോതി ബോധിപക്ഖിയധമ്മാനം സമധിഗതത്താ. ന ഹി കായാദയോ ഭാവേതബ്ബാ, സതിയേവ പന ഭാവേതബ്ബാതി. ബ്യഞ്ജനതോ നാനം ഭേദം. ഇമിനാപി കാരണേനാതി ഇമായപി യുത്തിയാ. ഇദാനി തം യുത്തിം ദസ്സേന്തോ – ‘‘അത്ഥഞ്ച ബ്യഞ്ജനഞ്ചാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ സമാനേത്വാതി സുത്തന്തരതോ സമാനേത്വാ, സുത്തന്തരപദേഹി ച സമാനേത്വാ. അഞ്ഞഥാതി അഞ്ഞതോ, ഭൂതതോ അപഗതം കത്വാതി അത്ഥോ. മിച്ഛാ രോപിതഭാവോതി അയാഥാവതോ ഠപിതഭാവോ. അത്ഥഞ്ച ബ്യഞ്ജനഞ്ച വിഞ്ഞാപനകാരണമേവാതി അവിപരീതത്ഥസ്സ സദ്ദസ്സ ച ബുജ്ഝനഹേതുതായ.

൩൭. ഇധ ധമ്മവിനയട്ഠാനേ സതിയേവ സതിപട്ഠാനന്തി ഗഹിതാ, അത്ഥതോ സമേതി നാമ യാഥാവതോ അത്ഥസ്സ ഗഹിതത്താ. അസഭാവനിരുത്തിഭാവതോ ബ്യഞ്ജനതോ നാനത്തന്തി തം ലിങ്ഗഭേദേന വചനഭേദേന ച ദസ്സേന്തോ, ‘‘സതിപട്ഠാനോതി വാ സതിപട്ഠാനാതി വാ മിച്ഛാ രോപേഥാ’’തി ആഹ. അപ്പമത്തകന്തി അണുമത്തം സല്ലഹുകം, ന ഗരുതരം അധനിതം കത്വാ വത്തബ്ബമ്പി ധനിതം ഘോസവന്തം കത്വാ രോപിതേ വുത്തദോസാഭാവതോതി തേനാഹ – ‘‘നിബ്ബുതിം പത്തും സക്കാ ഹോതീ’’തി.

ബ്യഞ്ജനസ്സ മിച്ഛാരോപനം ന വിസേസന്തരായകരം ഹോതീതി ഞാപനത്ഥം, ചതുസു മഗ്ഗേസു പഞ്ഹം കഥേത്വാവ പരിനിബ്ബുതോ. സുത്തന്തബ്യഞ്ജനം സന്ധായേതം വുത്തം – ‘‘അപ്പമത്തകം ഖോ പനാ’’തി.

൩൮. അഥ ചതുത്ഥവാരേ വിവാദോ കസ്മാ ജാതോ? യാവതാ നേസം വചനം അത്ഥതോ ചേവ സമേതി ബ്യഞ്ജനതോ ചാതി അധിപ്പായോ. സഞ്ഞായ വിവാദോതി കിഞ്ചാപി സമേതി അത്ഥതോ ചേവ ബ്യഞ്ജനതോ ച, സഞ്ഞാ പന നേസം അവിസുദ്ധാ, തായ സഞ്ഞായ വസേന വിവാദോ ജാതോതി ദസ്സേന്തോ ‘‘അഹ’’ന്തിആദിമാഹ. അഹം സതിപട്ഠാനന്തി വദാമി, അയം സതിപട്ഠാനോതി വദതീതി ഏവം തേസം ഞാണം ഹോതീതി ഇമമത്ഥം, ‘‘ഏസേവ നയോ’’തി ഇമിനാ അതിദിസതി.

൩൯. ന ചോദനത്ഥായ വേഗായിതബ്ബന്തി സീഘം സീഘം ന ചോദനാ കാതബ്ബാതി അത്ഥോ. തസ്മാതി യസ്മാ ഏകച്ചോ കോധനഭാവേന ഏവം പടിപ്ഫരി, തസ്മാ. അനാദാനദിട്ഠീതി ആദിയിത്വാ അനഭിനിവിസനതോ അനാദാനദിട്ഠീ അദള്ഹഗ്ഗാഹീ. പക്ഖിപന്തോ വിയാതി ഗിലിത്വാ പക്ഖിപന്തോ വിയ.

ഉപഘാതോതി ചിത്തപ്പഘാതോ ഫരസുപഘാതോ വിയ. വണഘട്ടിതസ്സ വിയാതി വണേ ഘട്ടിതസ്സ വിയ ദുക്ഖുപ്പത്തി ചിത്തദുക്ഖുപ്പത്തി. ദ്വേ വാരേ വത്വാപി വിസജ്ജേതീതി സുപ്പടിനിസ്സഗ്ഗീ ഏവം പഗേവ ചോദിതമത്തേ വിസ്സജ്ജേതി ചേതി അധിപ്പായോ. കഥനവസേന ച കായചിത്തകിലമഥോ. ഏവരൂപോതി സഹസാ അവിസ്സജ്ജേന്തേന ചോദകസ്സ വിഹേസാവാദോ ഹുത്വാപി അക്കോധനാദിസഭാവോ.

ഉപേക്ഖാതി സകേന കമ്മേന പഞ്ഞായിസ്സതീതി തസ്മിം പുഗ്ഗലേ അജ്ഝുപേക്ഖണാ. ഉപേക്ഖം അതിമഞ്ഞതി നാമ തസ്സ അനാചാരസ്സ അനജ്ഝുപേക്ഖണതോ.

൪൦. വചനസഞ്ചാരോതി പേസുഞ്ഞവസേന അഞ്ഞഥാവചനുപസംഹാരോ. ദിട്ഠിപളാസോതി യുഗഗ്ഗാഹവസേന ലദ്ധി. സാ പന ചിത്തസ്സ അനാരാധനിയഭാവോ സത്ഥുചിത്തസ്സ അനാരാധകഭാവോ. കലഹോതി അധികരണുപ്പാദവസേന പവത്തോ വിഗ്ഗഹോ ഭണ്ഡനസ്സ പുബ്ബഭാഗോ.

യേന കാരണേനാതി യേന ധമ്മേന സത്ഥുസാസനേന. തമേവ ഹി സന്ധായ വദതി – ‘‘ധമ്മോതി സാരണീയധമ്മോ അധിപ്പേതോ’’തി. ഏത്ഥാതി ‘‘ധമ്മസ്സ ചാനുധമ്മ’’ന്തി ഏത്ഥ. ധമ്മോതി സമ്ബുദ്ധസ്സ തസ്സ തഥാ പവത്തം ബ്യാകരണം യഥാ വിവാദാപന്നാ സഞ്ഞത്തിം ഗച്ഛന്തി. തേനാഹ – ‘‘തേസം ഭിക്ഖൂനം സഞ്ഞത്തികരണ’’ന്തി. തദേവ ബ്യാകരണം അനുധമ്മോതി ഭിക്ഖുനാ വുച്ചമാനോ അനുപവത്തോ ധമ്മോ. തേനാഹ – ‘‘തദേവ ബ്യാകരോതി നാമാ’’തി. കോചീതി യോ കോചി. സഹധമ്മികോ സകാരണോ. അഞ്ഞത്ഥോ അയം കിം സദ്ദോതി ആഹ ‘‘അഞ്ഞോ’’തി. അസ്സാതി വുത്തനയേന പടിപന്നഭിക്ഖുനോ, തസ്സ പടിപത്തി ന കേനചി ഗരഹണീയാ ഹോതീതി അത്ഥോ. സേസം സബ്ബം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

കിന്തിസുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ സമത്താ.