൯. സുഭസുത്തവണ്ണനാ

൪൬൨. തുദിസഞ്ഞാതോ ഗാമോ നിഗമോ ഏതസ്സാതി തോദേയ്യോ, തസ്സ അത്തജോ തോദേയ്യപുത്തോതി ആഹ ‘‘തുദിഗാമാ’’തിആദി. ആരാധകോതി സംരാധകോ. ധമ്മനിസന്തി യസ്മാ സമ്പാദനേന പരിപൂരണേന ഇച്ഛിതാ, തസ്മാ വുത്തം ‘‘സമ്പാദകോ പരിപൂരകോ’’തി. ഞായതി നിച്ഛയേന ഗമേതി നിബ്ബാനം, തം വാ ഞായതി പടിവിജ്ഝീയതി ഏതേനാതി ഞായോ, തതോ ഏതസ്സ സമ്പാദകഹേതുഭാവതോ ഞായോ ധമ്മോ അരിയമഗ്ഗോ തം ഞായം ധമ്മം. തേനാഹ ‘‘കാരണധമ്മ’’ന്തി. അനവജ്ജന്തി അവജ്ജപടിപക്ഖം.

൪൬൩. വട്ടചാരകതോ നിയ്യാതീതി നിയ്യാനികം ഈകാരസ്സ രസ്സത്തം യ-കാരസ്സ ച ക-കാരം കത്വാ. നിയ്യാനേ വാ നിയുത്തം, നിയ്യാനം സീലന്തി വാ നിയ്യാനികം, തപ്പടിപക്ഖതോ അനിയ്യാനികം. സാ പന അത്ഥതോ അകുസലകിരിയാതി ആഹ ‘‘അകുസലപടിപദ’’ന്തി.

ബഹുഭാവവാചകോ ഇധ മഹാസദ്ദോ ‘‘മഹാജനോ’’തിആദീസുവിയാതി ആഹ ‘‘മഹന്തേഹി ബഹൂഹീ’’തി. അത്ഥോതി പയോജനം. മഹന്താനീതി ബഹുലാനി. കിച്ചാനീതി കാതബ്ബാനി. അധികരണാനീതി അധികാരജീവികാരൂപാനി. ഘരാവാസകമ്മമേവ പഞ്ചബലികരണദസഅത്ഥട്ഠാനഭാവതോ ലോകയാത്രായ ച സമ്പവത്തിട്ഠാനഭാവതോ ജീവിതവുത്തിയാ വാ ഹേതുഭാവതോ ഘരാവാസകമ്മട്ഠാനം.

‘‘അപ്പകേനപി മേധാവീ, പാഭതേന വിചക്ഖണോ;

സമുട്ഠാപേതി അത്താനം, അണും അഗ്ഗിംവ സന്ധമ’’ന്തി. (ജാ. ൧.൧.൪);

ഗാഥായ വുത്തനയേന ചൂളന്തേവാസികസ്സ വിയ.

൪൬൪. അയോനിസോ പവത്തിതം വാണിജ്ജകമ്മം വിയ അപായഭൂതം കസികമ്മം നിദസ്സനഭാവേ ഠപേത്വാ അയോനിസോമനസികരണവസേന പവത്തം ഘരാവാസകിച്ചം സന്ധായാഹ – ‘‘യഥാ കസി…പേ… ഏവം ഘരാവാസകമ്മട്ഠാനമ്പീ’’തി. ബ്രാഹ്മണഭത്തോ അഹോസീതി സോ കിര ബഹൂ ബ്രാഹ്മണേ ധനം ദത്വാ യഞ്ഞം കാരേസി. ഉപരീതി ‘‘ഉപരി ഉപട്ഠാതീതി വദേഹീ’’തി ബ്രാഹ്മണേഹി അത്തനോ സമയേന ആചിക്ഖാപിതോപി യഥാ ഉപട്ഠിതമേവ കഥേത്വാ കാലം കത്വാ നിരയേ നിബ്ബത്തോ, അഥ ബ്രാഹ്മണാ – ‘‘ഇമിനാ അമ്ഹാകം യഞ്ഞേ ദോസോ ദിന്നോ’’തി കുജ്ഝിത്വാ തസ്സ കളേവരം സുസാനം നേതും നാദംസു. അഥസ്സ ഞാതകേഹി സഹസ്സേ ദിന്നേ തം സഹസ്സം ഗഹേത്വാ ഗേഹതോ നീഹരിതും അദംസു. കസ്സപസമ്മാസമ്ബുദ്ധകാലേ ഛത്തിംസ ഇത്ഥിയോ ‘‘ഏകാ വത്ഥം അദാസി, ഏകാ ഗന്ധം, ഏകാ സുമനമാല’’ന്തിആദിനാ തം തം ദാനമയം പുഞ്ഞം കത്വാ ആയുപരിയോസാനേ താവതിംസഭവനേ സക്കസ്സ ദേവരഞ്ഞോ പരിചാരികാ ഹുത്വാ നിബ്ബത്തിംസു സഹസ്സഅച്ഛരാപരിവാരികാ, സക്കസ്സ ദേവരഞ്ഞോ വേജയന്തരഥം പേസേത്വാ പക്കോസാപിതേന ഗുത്തിലാചരിയഭൂതേന മഹാബോധിസത്തേന പുച്ഛിതാ തം തം അത്തനാ കതം പുഞ്ഞം ബ്യാകരിംസു. തം സന്ധായ വുത്തം ‘‘സകലായ ഗുത്തിലവിമാനകഥായ ദീപേതബ്ബ’’ന്തി. വണിജ്ജകമ്മട്ഠാനം വിപജ്ജമാനന്തി ഏത്ഥ തസ്സ വിപജ്ജമാനാകാരോ ഹേട്ഠാ വുത്തോ. ഏവം പബ്ബജ്ജകമ്മട്ഠാനമ്പി വിപജ്ജമാനം അപ്പഫലം ഹോതീതി ആനേത്വാ സമ്ബന്ധോ. സീലേസു അപരിപൂരകാരിനോതിആദി തസ്സ വിപജ്ജനാകാരദസ്സനം. ഝാനാദിസുഖന്തി ഏത്ഥ ആദി-സദ്ദേന അഭിഞ്ഞാവിപസ്സനാദിസുഖസ്സ വിയ സബ്രഹ്മചാരീഹി സദ്ധിം സീലസമ്പദാദിസുഖസ്സ സങ്ഗഹോ ദട്ഠബ്ബോ. അരഹത്തമ്പി പാപുണാതി പഗേവ സേക്ഖപുഥുജ്ജനസമ്പത്തിയോതി അധിപ്പായോ.

ചാഗസീസേനാതി പധാനഭൂതേന ചാഗേന ദാനേന തം അവസ്സയം കത്വാ. ഏത്ഥ തേ ന കോചി അഫാസുകഭാവോതി. ഉജുകം കത്വാ അവിരുദ്ധം കത്വാ, സമ്പയോജേത്വാതി അത്ഥോ. തപചരിയന്തി അഗ്ഗിപരിചരണം, തപചരിയഞ്ച ബ്രഹ്മചരിയഗ്ഗഹണാ ദുട്ഠുല്ലഭാവതോ.

൪൬൬. അജാനനഭാവന്തി അസബ്ബഞ്ഞുഭാവം. ഭഗവതോ പന സബ്ബഞ്ഞുഭാവോ സദേവകേ ലോകേ ജലതലേ പക്ഖിത്തതേലം വിയ പത്ഥരിത്വാ ഠിതോ, ന മേ ഇദം പതിരൂപം, തതോ പരിവത്തിസ്സാമീതി ‘‘ബ്രാഹ്മണോ, ഭോ, ഗോതമാ’’തിആദിമാഹ. പച്ചാഹരിതും പടിപക്ഖേന അപഹരിതും. സേതപോക്ഖരസദിസോതി പുണ്ഡരീകപത്തസദിസവണ്ണോ. സുവട്ടിതാതി വട്ടഭാവയുത്തട്ഠാനേ സുവട്ടാ. നാമകംയേവാതി നാമമത്തമേവ വചനമത്തമേവ. തഥാഭൂതാനം ഭാവസ്സപി അഭാവേന നിഹീനം നാമ ഹോതി, നാമ-സദ്ദോ നിഹീനപരിയായോ. തേനാഹ – ‘‘ലാമകംയേവാ’’തി.

൪൬൭. കതമാ വാചാ തേസം സേയ്യോതി തേസം ചങ്കിയാദീനം ബ്രാഹ്മണമഹാസാലാനം വുച്ചമാനവിഭാഗാസു വാചാസു കതമാ വാചാ സേയ്യോതി. ‘‘സേയ്യാ’’തി ലിങ്ഗവിപല്ലാസേന വുത്തം. സമ്മുതിയാതി അവിലങ്ഘിതസാധുമരിയാദായ ലോകസമ്മുതിയാ. തേനാഹ ‘‘ലോകവോഹാരേനാ’’തി. മന്താതി മന്താസങ്ഖാതായ പഞ്ഞായ മന്തേത്വാ ജാനിത്വാ. തേനാഹ ‘‘തുലയിത്വാ’’തി. അത്ഥസംഹിതന്തി ഹേതുസഞ്ഹിതം. തം പന ഏകംസതോ യുത്തിയുത്തം ഹോതീതി ആഹ – ‘‘കാരണനിസ്സിത’’ന്തി. ആവുതോതിആദീസു ആദിതോ അഭിമുഖം ഞാണഗതിയാ വിബന്ധനേന ആവുതോ, ആവരിയേന വിസേസതോ ഞാണഗതിയാ നിബന്ധനേന നിവുതോ, ഏവം ഓഫുടോ പലിഗുണ്ഠിതോ. പരിയോനദ്ധോതി സമന്തതോ ഓനദ്ധോ ഛാദിതോ. തേനാഹ ‘‘പലിവേഠിതോ’’തി.

൪൬൮. സചേ ഏതം കാരണമത്ഥീതി ‘‘നിസ്സട്ഠതിണകട്ഠുപാദാനോ അഗ്ഗി ജലതീ’’തി ഏതം കാരണം സചേ അത്ഥി യദി സിയാ, സോ അപരോ തിണകട്ഠുപാദാനോ അഗ്ഗി യദി ഭവേയ്യ. സദോസോ സാദീനവോ സപരിക്കിലേസോ. പരിസുദ്ധോതി ഉപക്കിലേസാഭാവേന സബ്ബസോ സുദ്ധോ. ജാതി ആദീനം അഭാവേനാതി ജാതിപച്ചയാനം കമ്മകിലേസാനം നിഗ്ഗമേന.

൪൬൯. ന നിച്ചലാ തിട്ഠന്തീതി തത്ഥ പക്ഖിപിതബ്ബസ്സ ലബ്ഭമാനത്താ യഥാപഞ്ഞത്തം ഹുത്വാ നിച്ചലാ അകമ്പിയാ ന തിട്ഠന്തി. തം ദോസം തം ഊനതാദോസം.

അഞ്ഞസ്മിം അസതീതി അത്ഥഭഞ്ജകമുസാവാദേ അസതി. സോ ഹി അത്തനോ സന്തകസ്സ അദാതുകാമതാദിവസേന പവത്തസ്സ അകമ്മപഥപ്പത്തസ്സ മുസാവാദഭാവസ്സ വിപരീതോ അഞ്ഞോ ഇധ അധിപ്പേതോ. തഥാ ഹി ഇതരോ യേഭുയ്യേന വളഞ്ജിതബ്ബതോ വോഹരിതബ്ബതോ വളഞ്ജകമുസാവാദോതി ആഹ. ന കദാചി മുസാവാദീതി ദ്വേ കഥാ ന കഥേന്തി. ബാഹിരകാനം അനവജ്ജതപസമ്മതായപി നിസ്സിതോതി വത്തും ആഹ ‘‘സീലവാ തപനിസ്സിതകോ ഹോതി’’തി. വിവടമുഖാ മന്തജ്ഝേനമണ്ഡിതാ സബ്ബസോ സജ്ഝായാ ഹോന്തി, ന ഇതരേതി ആഹ ‘‘പബ്ബജിതാ നിച്ചം സജ്ഝായന്തീ’’തി.

൪൭൦. ചിരം നിക്ഖന്തോതി നിഗ്ഗതോ ഹുത്വാ ചിരകാലേ. ന സബ്ബസോ പച്ചക്ഖാ ഹോന്തി സതിസമ്മോഹതോ മഗ്ഗാനഞ്ച അഞ്ഞഥാ കരണതോ. ചിരായിതത്തന്തി ‘‘അയം മഗ്ഗോ’’തി കഥനസ്സ ചിരായനം. വിത്ഥായിതത്തന്തി അസപ്പടിഭാനം. തം പന സഉപമാഹ ദസ്സേതും ‘‘യഥാ’’തിആദി വുത്തം.

ബലസമ്പന്നോതി കായബലേന സമന്നാഗതോ. പമാണകതം കമ്മം നാമ പമാണകരാനം രാഗാദികിലേസാനം അവിക്ഖമ്ഭിതത്താ ‘‘പമാണകതം കമ്മം നാമ കാമാവചര’’ന്തി ആഹ, തേസം പന വിക്ഖമ്ഭിതത്താ വുത്തം ‘‘അപ്പമാണകതം കമ്മം നാമ രൂപാരൂപാവചര’’ന്തി. തത്ഥാപി വിസേസതോ അപ്പമഞ്ഞാഭാവനാ സമ്ഭവതീതി ആഹ ‘‘തേസുപീ’’തിആദി. നിരീഹകത്താ യഥാ അപ്പമാണസമഞ്ഞാ ലബ്ഭതി, തം ദസ്സേതും ‘‘പമാണം…പേ… വുച്ചതീ’’തി ആഹ. ന ഓഹീയതി ന തിട്ഠതീതി കതൂപചിതമ്പി കാമാവചരകമ്മം യഥാധിഗതേ മഹഗ്ഗതജ്ഝാനേ അപരിഹീനേ തം അഭിഭവിത്വാ ആസീദേത്വാ പസ്സേ ഓഹീയകം കത്വാ പടിസന്ധിം ദാതും സമത്ഥഭാവേന ന തിട്ഠതി. ലഗ്ഗിതുന്തി ആവരിതും. ഠാതുന്തി പതിട്ഠാതും. ഫരിത്വാതി പടിപ്ഫരിത്വാ. പരിയാദിയിത്വാതി തസ്സ സാമത്ഥിയം ഖേപേത്വാ. കമ്മസ്സ പരിയാദിയനം നാമ വിപാകുപ്പാദബന്ധനമേവാതി ആഹ – ‘‘തസ്സ വിപാകം പടിബാഹിത്വാ’’തി. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

സുഭസുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ സമത്താ.