൧൦. സങ്ഗാരവസുത്തവണ്ണനാ

൪൭൩. അഭിപ്പസന്നാതി അഭിസമേച്ച പസന്നാ. തേനാഹ – ‘‘അവേച്ചപ്പസാദവസേന പസന്നാ’’തി. ബ്രാഹ്മണീ വിഗതമലമച്ഛേരതായ ‘‘തുയ്ഹം ദേയ്യധമ്മം രുച്ചനകട്ഠാനേ ദേഹീ’’തി ആഹ. മഗ്ഗേനേവ ഹിസ്സാ മച്ഛരിയസ്സ പഹീനത്താ ബുദ്ധപക്ഖബ്രാഹ്മണപക്ഖവസേന ഉഭതോപക്ഖികാ.

കിംസൂതി കിന്തി പുച്ഛാവചനം. ഛേത്വാ അനാദിയിത്വാ വിനാസേത്വാ. സുഖം സേതീതി ചിത്തസന്താപാഭാവേന സുഖേന സുപതി. ന സോചതീതി തതോ ഏവ സോകം നാമ വിനാസേതി. കോധന്തി കുജ്ഝനലക്ഖണം കോധം. ഛേത്വാ സമുച്ഛിന്ദിത്വാ. സുഖം സേതീതി കോധപരിളാഹേന അപരിഡയ്ഹമാനത്താ സുഖം സുപതി. കോധവിനാസേന വിനട്ഠദോമനസ്സത്താ ന സോചതി. വിസമൂലസ്സാതി ദുക്ഖവിപാകസ്സ. മധുരഗ്ഗസ്സാതി അക്കോസകസ്സ പച്ചക്കോസനേന, പഹാരകസ്സ പടിപ്പഹരണേന യം സുഖം ഉപ്പജ്ജതി, തം സന്ധായേവ ‘‘മധുരഗ്ഗോ’’തി വുത്തോ. ഇമസ്മിഞ്ഹി ഠാനേ പരിയോസാനം ‘‘അഗ്ഗ’’ന്തി വുത്തം. അരിയാതി ബുദ്ധാദയോ അരിയാ.

പഞ്ഹം കഥേസീതി ബ്രാഹ്മണോ കിര ചിന്തേസി – ‘‘സമണോ ഗോതമോ ലോകപൂജിതോ, ന സക്കാ യം വാ തം വാ വത്വാ സന്തജ്ജേതും, ഏകം സണ്ഹപഞ്ഹം പുച്ഛിസ്സാമീ’’തി. സോ ഏകം പുച്ഛാഗാഥം അഭിസങ്ഖരിത്വാ ‘‘സചേ അസുകസ്സ നാമ വധം രോചേമീതി വക്ഖതി, യേ തുയ്ഹം ന രുച്ചന്തി, തേ മാരേതുകാമോസി, ലോകവധായ ഉപ്പന്നോ കിം തുയ്ഹം സമണഭാവേനാതി നിഗ്ഗഹേസ്സാമി. സചേ ന കസ്സചി വധം രോചേമീതി വക്ഖതി, അഥ നം ത്വം രാഗാദീനമ്പി വധം ന ഇച്ഛസി, തസ്മാ സമണോ ഹുത്വാ ആഹിണ്ഡസീതി നിഗ്ഗണ്ഹിസ്സാമീതി ഇമം ഉഭതോകോടികം പഞ്ഹം പുട്ഠോ സമണോ ഗോതമോ നേവ ഗിലിതും ന ഉഗ്ഗിലിതും സക്ഖിസ്സതീ’’തി ഏവം ചിന്തേത്വാ ഇമം പയ്ഹം പുച്ഛി. തസ്സ ഭഗവാ അജ്ഝാസയാനുരൂപം കഥേസി. സോ പഞ്ഹബ്യാകരണേന ആരാധിതചിത്തോ പബ്ബജ്ജം യാചി. സത്ഥാ തം പബ്ബാജേസി, സോ പബ്ബജ്ജാകിച്ചം മത്ഥകം പാപേസി. തേന വുത്തം ‘‘പബ്ബജിത്വാ അരഹത്തം പത്തോ’’തി.

അവഭൂതാതി അധോഭൂതാ. അധോഭാവോ സത്താനം അവഡ്ഢി അവമങ്ഗലന്തി ആഹ – ‘‘അവഡ്ഢിഭൂതാ അവമങ്ഗലഭൂതായേവാ’’തി. പരിഭൂതാതി പരിഭവപ്പത്താ. വിജ്ജമാനാനന്തി പാളിയം അനാദരേ സാമിവചനന്തി തദത്ഥം ദസ്സേന്തോ ‘‘വിജ്ജമാനേസൂ’’തിആഹ. പകട്ഠം, പവഡ്ഢം വാ ഞാണന്തി പഞ്ഞാണന്തി ഭഗവതോ ഞാണം വിസേസേത്വാ വുത്തം.

൪൭൪. അഭിജാനിത്വാതി അഭിവിസിട്ഠേന ഞാണേന ജാനിത്വാ. വോസിതവോസാനാതി കതകരണീയതായ സബ്ബസോ പരിസോസിതനിട്ഠാ. പാരമിസങ്ഖാതന്തി പരമുക്കംസഭാവതോ പാരമീതി സങ്ഖാതം. തേനാഹ ‘‘സബ്ബധമ്മാനം പാരഭൂത’’ന്തി. ബ്രഹ്മചരിയസ്സാതി സാസനബ്രഹ്മചരിയസ്സ ആദിഭൂതം. തേനാഹ ‘‘ഉപ്പാദകാ ജനകാ’’തി. ‘‘ഇദമേവം ഭവിസ്സതി ഇദമേവ’’ന്തി തക്കനം തക്കോ, സോ ഏതസ്സ അത്ഥീതി തക്കീ. യസ്മാ സോ തം തം വത്ഥും തഥാ തഥാ തക്കിത്വാ ഗണ്ഹതി, തസ്മാ വുത്തം ‘‘തക്കഗാഹീ’’തി. വീമംസനസീലോ വീമംസീ പച്ചക്ഖഭൂതമത്ഥം വീമംസനഭൂതായ പഞ്ഞായ കേവലം വീമംസനതോ. തേനാഹ ‘‘പഞ്ഞാചാരം ചരാപേത്വാ ഏവംവാദീ’’തി. യഥാവുത്തതക്കീവീമംസീഭാവേന തക്കപരിയാഹതം വീമംസാനുചരിതം സയംപടിഭാനം ഏവമേതന്തി വത്വാ.

൪൮൫. അട്ഠിതപധാനവതന്തി അഞ്ഞത്ഥ കിസ്മിഞ്ചി പുഗ്ഗലേ അട്ഠിതപധാനവതം അനഞ്ഞസാധാരണം ഭോതോ ഗോതമസ്സ പധാനം അഹോസി. സപ്പുരിസപധാനവതം അഹോസി സപ്പുരിസപധാനവതാധിഗതാനം ഏതാദിസാനം അരഹതം അച്ഛരിയപുഗ്ഗലാനംയേവ ആവേണികപധാനവതം അഹോസി. അജാനന്തോവ പകാസേതീതി അയം പുച്ഛിതമത്ഥം സയം പച്ചക്ഖതോ അജാനന്തോ ഏവ കേവലം സദ്ദം ഉപ്പാദേത്വാവ പകാസേസീതി സഞ്ഞായ ആഹ. അജാനനഭാവേ സന്തേതി ഇമേ അധിദേവാതി പച്ചക്ഖതോ ജാനനേ അസതി. പണ്ഡിതേന മനുസ്സേനാതി ലോകവോഹാരകുസലേന മനുസ്സേന, ത്വം പന ലോകവോഹാരേപി അകുസലോ. വചനത്ഥഞ്ഹി അജാനന്തോ യം കിഞ്ചി വദതി. ഉച്ചേന സമ്മതന്തി ഉച്ചം സുപാകടം സബ്ബസോ തരുണദാരകേഹിപി സമ്മതം. ഞാതമേതം യദിദം അത്ഥി ദേവാതി. തേനാഹ ‘‘സുസുദാരകാപീ’’തിആദി. ദേവാതി ഉപപത്തിദേവാ. അധിദേവാ നാമ സമ്മുതിദേവേഹി അധികദേവാതി കത്വാ, തദഞ്ഞേ ച മനുസ്സേ അധികഭാവേ കിമേവ വത്തബ്ബം. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

പപഞ്ചസൂദനിയാ മജ്ഝിമനികായട്ഠകഥായ

സങ്ഗാരവസുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ സമത്താ.

നിട്ഠിതാ ച ബ്രാഹ്മണവഗ്ഗവണ്ണനാ.

മജ്ഝിമപണ്ണാസടീകാ സമത്താ.