൮. വാസേട്ഠസുത്തവണ്ണനാ

൪൫൪. ജാതിം സോധേതുകാമാ ഹോന്തീതി സഹവാസീനം ബ്രാഹ്മണാനം കിരിയാ പരാധേന വാ അസാരുപ്പത്തേന വാ ജാതിയാ ഉപക്കിലേസം ആസങ്കായ തം സോധേതുകാമാ ഹോന്തി. മന്തേ സോധേതുകാമാ ഹോന്തീതി മന്തവചനേ ആചരിയമതിചോദനായ അഞ്ഞേന വാക്യേന കേനചി കാരണേന സംസയേ ഉപ്പന്നേ തം സോധേതുകാമാ ഹോന്തി. അന്തരാതി വേമജ്ഝേ, അഞ്ഞത്ഥേവാ അന്തരാസദ്ദോതി തസ്സ അഞ്ഞാ കഥാതി വചനം അവഗന്തബ്ബം. ഖന്തീമേത്താനുദ്ദയാദിഗുണസമ്പന്നോ ഏവ ‘‘സീലവാതി ഗുണവാ’’തിആഹ. തേഹി സീലസ്സ വിസ്സജ്ജനകാലേപി ‘‘സീലവാ’’തി വുച്ചതി. സമ്പന്നസീലത്താ വാ തേഹി സമന്നാഗതോ ഏവ ഹോതീതി ആഹ ‘‘സീലവാതി ഗുണവാ’’തി. ആചാരസമ്പന്നോതി സാധു ആചാരവത്തോ.

൪൫൫. സിക്ഖിതാതി തേവിജ്ജാനം സിക്ഖിതാ തുമ്ഹേ, ന ദാനി തുമ്ഹേഹി കിഞ്ചി കത്തബ്ബം അത്ഥീതി അത്ഥോ. പടിഞ്ഞാതാതി പടിജാനിത്വാ ഠിതാ.

വേദത്തയസങ്ഖാതാ തിസ്സോ വിജ്ജാ അജ്ഝയന്തീതി തേവിജ്ജാ. തേനാഹ ‘‘തിവേദാന’’ന്തി. തയോ വേദേ അണന്തി അജ്ഝയന്തീതി ബ്രാഹ്മണാ, തേസം. യം ഏകം പദമ്പി അക്ഖാതം, തം അത്ഥതോ ബ്യഞ്ജനതോ ച കേവലിനോ അധിയിനോ അപ്പപയോഗേന. നിട്ഠാഗതമ്ഹാതി നിപ്ഫത്തിം ഗതാ അമ്ഹാ തേവിജ്ജായ സകസമയസ്സ കഥനേ.

മനോകമ്മതോ ഹി വത്തസമ്പദാതികാരണൂപചാരേനായമത്ഥോ വുത്തോതി ആഹ – ‘‘തേന സമന്നാഗതോ ഹി ആചാരസമ്പന്നോ ഹോതീ’’തി.

ഖയാതീതന്തി വഡ്ഢിപക്ഖേ ഠിതന്തി അത്ഥോ. സുക്കപക്ഖപാടിപദതോ പട്ഠായ ഹി ചന്ദോ വഡ്ഢതീതി വുച്ചതി, ന ഖീയതീതി. വന്ദമാനാ ജനാ നമക്കാരം കരോന്തി.

അത്ഥദസ്സനേനാതി വിവരണേന ദസ്സനപരിണായകട്ഠേന ലോകസ്സ ചക്ഖു ഹുത്വാ സമുപ്പന്നം.

൪൫൬. തിട്ഠതു താവ ബ്രാഹ്മണചിന്താതി – ‘‘കിം ജാതിയാ ബ്രാഹ്മണോ ഹോതി ഉദാഹു ഭവതി കമ്മുനാ’’തി അയം ബ്രാഹ്മണവിചാരോ താവ തിട്ഠതു. ജാതിദസ്സനത്ഥം തിണരുക്ഖകീടപടങ്ഗതോ പട്ഠായ ലോകേ ജാതിവിഭങ്ഗം വിത്ഥാരതോ കഥേസ്സാമീതി തേസം ചിത്തസമ്പഹംസനത്ഥം ദേസേതബ്ബമത്ഥം പടിജാനാതി. തത്ഥ അഞ്ഞമഞ്ഞാ ഹി ജാതിയോതി ഇദം കാരണവചനം, യസ്മാ ഇമാ ജാതിയോ നാമ അഞ്ഞമഞ്ഞം വിസിട്ഠാ, തസ്മാ ജാതിവിഭങ്ഗം ബ്യാകരിസ്സാമീതി.

യസ്മാ ഇധ ഉപാദിന്നകജാതി ബ്യാകാതബ്ബഭാവേന ആഗതാ, തസ്സാ പന നിദസ്സനഭാവേന ഇതരാ, തസ്മാ ‘‘ജാതിവിഭങ്ഗം പാണാന’’ന്തി പാളിയം വുത്തം. തേസം തേസം പാണാനം ജാതിയോതി അത്ഥോ. ഏവന്തി നിദസ്സനം കഥേത്വാ നിദസ്സിതബ്ബേ കഥിയമാനേ. തസ്സാതി വാസേട്ഠസ്സ. കാമം ‘‘തേസം വോഹം ബ്യക്ഖിസ്സ’’ന്തി ഉഭോപി മാണവേ നിസ്സായ ദേസനാ ആഗതാ, തഥാപി തത്ഥ തത്ഥ ‘‘ഏവം, വാസേട്ഠ, ജാനാഹീ’’തിആദിനാ വാസേട്ഠമേവ ആലപന്തോ ഭഗവാ തമേവ ഇമിനാ നിയാമേന പമുഖം അകാസി. തേന വുത്തം ‘‘തസ്സാതി വാസേട്ഠസ്സാ’’തി. ജാതിഭേദോ ജാതിവിസേസോ, ജാതിയാ ഭേദോ പാകടോ ഭവിസ്സതി നിദസ്സനേന വിഭൂതഭാവം ആപാദിതേന പടിഞ്ഞാതസ്സ അത്ഥസ്സ വിഭൂതഭാവാപത്തിതോ. ആമ ന വട്ടതീതി കമ്മനാനതായ ഏവ ഉപാദിന്നനാനതായ പടിക്ഖേപപദമേതം, ന ബീജനാനതായ അനുപാദിന്നനാനതായ പടിക്ഖേപപദന്തി ദസ്സേതും ‘‘കമ്മം ഹീ’’തിആദി വുത്തം. തസ്സത്ഥോ – തംതംയോനിഖിപനമത്തം കമ്മസ്സ സാമത്ഥിയം, തംതംയോനിനിയതാ പന യേ വണ്ണവിസേസാ, തേ തംതംയോനിസിദ്ധിയാവ സിദ്ധാ ഹോന്തീതി തം പന യോനിഖിപനകമ്മം തംതംയോനിവിസിട്ഠ-വിസേസാഭിഭൂതായ പയോഗനിപ്ഫത്തിയാ, അസംമുച്ഛിതായ ഏവ വാ പച്ചയഭൂതായ ഭവപത്ഥനായ അഭിസങ്ഖതമേവാതി വിഞ്ഞാതബ്ബപച്ചയവിസേസേന വിനാ ഫലവിസേസാഭാവതോ ഏതം സമീഹിതകമ്മം പത്ഥനാദീഹി ച ഭിന്നസത്തിതം വിസിട്ഠസാമത്ഥിയം വാ ആപജ്ജിത്വാ ചക്ഖുന്ദ്രിയാദിവിസിട്ഠഫലനിബ്ബത്തകം ജായതി, ഏവം യോനിഖിപനതംയോനിനിയതവിസേസാവഹതാ ഹോതീതി. ഥേരേന ഹി ബീജനാനതാ വിയ കമ്മനാനതാപി ഉപാദിന്നകനാനതായ സിയാ നു ഖോ പച്ചയോതി ചോദനം പടിക്ഖിപിത്വാ പച്ചയവിസേസവിസിട്ഠാ കമ്മനാനതാ പന പച്ചയോതി നിച്ഛിതന്തി ദട്ഠബ്ബം.

നാനാവണ്ണാതി നാനപ്പകാരവണ്ണാ. താലനാളികേരാദീനം ലോകേ അഭിഞ്ഞാതതിണജാതിഭാവതോ വിസേസേന ഗയ്ഹതി അഭിഞ്ഞാതസോതനയേന. ജാതിയാ ബ്രാഹ്മണോവാതി അട്ഠാനപയുത്തോ ഏവ-സദ്ദോ, ജാതിയാവ ബ്രാഹ്മണോ ഭവേയ്യാതി യോജനാ. ന ച ഗയ്ഹതീതി തിണരുക്ഖാദീസു വിയ ബ്രാഹ്മണേസു ജാതിനിയതസ്സ ലിങ്ഗസ്സ അനുപലബ്ഭനതോ, പിവനഭുഞ്ജനകഥനഹസനാദികിരിയായ ബ്രാഹ്മണഭാവേന ഏകന്തികലിങ്ഗനിയതായ മന്തജ്ഝേനാദിം വിനാ അനുപലബ്ഭനതോ ച. വചീഭേദേനേവാതി ആഹച്ചവചനേനേവ.

കീടേ പടങ്ഗേതിആദീസു ജാതിനാനതാ ലബ്ഭതി അഞ്ഞമഞ്ഞലിങ്ഗവിസിട്ഠതാദസ്സനാ. കുന്ഥാ കീടകാ, ഖജ്ജഖാദകാ കിപില്ലികാ. ഉപ്പതിത്വാതി ഉഡ്ഡേത്വാ ഉഡ്ഡേത്വാ. പടഭാവം ഗച്ഛന്തീതി വാ പടങ്ഗാ, ന ഖുദ്ദകപാണകാ കീടാ നാമ. തേസമ്പി കീടകാനം.

കാളകാദയോതി കലന്ദകാദയോ.

ഉദരംയേവ നേസം പാദാ ഉദരേനേവ സമ്പജ്ജനതോ.

സഞ്ഞാപുബ്ബകോ വിധി അനിച്ചോതി ദസ്സേന്തോ ‘‘ഉദകേ’’തി ആഹ യഥാ ‘‘വീരസ്സ ഭാവോ വീരിയ’’ന്തി.

പത്തസമുദായേ പക്ഖസദ്ദോതി ‘‘പത്തേഹി യന്തീ’’തി വുത്തം. ന ഹി അവയവബ്യതിരേകേന സമുദായോ അത്ഥി.

സങ്ഖേപേന വുത്തോ ‘‘ജാതിവസേന നാനാ’’തിആദിനാ. ഏത്ഥ പദത്ഥേ ദുബ്ബിഞ്ഞേയ്യം നത്ഥീതി സമ്ബന്ധമത്തം ദസ്സേതും ‘‘തത്രായം യോജനാ’’തിആദി വുത്തം. ‘‘ന ഹി ബ്രാഹ്മണാനം ഏദിസം സീസം ഹോതി, ഖത്തിയാനം ഏദിസന്തി നിയമോ അത്ഥി യഥാ ഹത്ഥിഅസ്സമിഗാദീന’’ന്തി ഇദമേവ വാക്യം സബ്ബത്ഥ നേതബ്ബം. തം സംങ്ഖിപിത്വാ ദസ്സേന്തോ ‘‘ഇമിനാ നയേന സബ്ബം യോജേതബ്ബ’’ന്തി ആഹ.

തസ്സാതി യഥാവുത്തനിഗമനവചനസ്സ അയം യോജനാ ഇദാനി വുച്ചമാനാ യോജനാ വേദിതബ്ബാ.

൪൫൭. വോകാരന്തി വോകരണം, യേന വിസിട്ഠതായ ന വോകരീയതി ജാതിഭേദോതി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘നാനത്ത’’ന്തി.

ഗോരക്ഖാദിഉപജീവനേന ആജീവവിപന്നോ, ഹിംസാദിനാ സീലവിപന്നോ, നിക്ഖിത്തവത്തതാദിനാ ആചാരവിപന്നോതി. സാമഞ്ഞജോതനാ വിസേസേ നിവിട്ഠാ ഹോതീതി ആഹ ‘‘ഗോരക്ഖന്തി ഖേത്തരക്ഖ’’ന്തി. ‘‘ഗോതി ഹി പഥവിയാ നാമ’’ന്തി. തേഹി തേഹി ഉപായേഹി സിക്ഖിതബ്ബട്ഠേന സിപ്പം, തത്ഥ കോസല്ലം. പരേസം ഈസനട്ഠേന ഹിംസനട്ഠേന ഇസ്സോ, സോ അസ്സ അത്ഥീതി ഇസ്സോ യോധാജീവികോ, ഇസ്സസ്സ കമ്മം പഹരണം, ഉസും സത്തിഞ്ച നിസ്സായ പവത്താ ജീവികാ ഇസ്സത്തം. തേനാഹ ‘‘ആവുധജീവിക’’ന്തി. യം നിസ്സായ അസ്സ ജീവികാ, തദേവ ദസ്സേതും ‘‘ഉസുഞ്ച സത്തിഞ്ചാ’’തി വുത്തം.

ബ്രഹ്മം വുച്ചതി വേദോ, തം അണതി ജാനാതീതി ബ്രാഹ്മണോ, ജാനനഞ്ച പോരാണേഹി ബ്രാഹ്മണേഹി വിഹിതനിയാമേന ബ്രാഹ്മണേഹി കതോപസമേന അനുട്ഠാനതപേന യഥാ ‘‘ആജീവസീലാചാരവിപന്നോ നത്ഥീ’’തി ബ്രാഹ്മണധമ്മികേഹി ലോകിയപണ്ഡിതേഹി ച സമ്പടിച്ഛിതോ, തഥാ പടിപജ്ജനമേവാതി ആഹ ‘‘ഏവം ബ്രാഹ്മണസമയേന…പേ… സാധേത്വാ’’തി. ഏവം സന്തേതി ഏവം ആജീവസീലാചാരവിപന്നസ്സ അബ്രാഹ്മണഭാവേ സതി ന ജാതിയാ ബ്രാഹ്മണോ ഹോതി, ഗുണേഹി പന ആജീവസീലാചാരസമ്പത്തിസങ്ഖാതേഹി ബ്രാഹ്മണോ ഹോതി, തസ്മാ ഗുണാനംയേവ ബ്രാഹ്മണഭാവകരണതോ ചതുവണ്ണവിഭാഗേ യത്ഥ കത്ഥചി കുലേ ജാതോ യോ സീലാദിഗുണസമ്പന്നതായ ഗുണവാ, സോ വുത്തലക്ഖണേന നിപ്പരിയായതോ ബാഹിതപാപതായ ബ്രാഹ്മണോതി അയമേത്ഥ ബ്രാഹ്മണഭാവേ ഞായോതി, ഏവം ഞായം അത്ഥതോ ആപന്നം കത്വാ. നന്തി തമേവ യഥാവുത്തം ഞായം. യോ ബ്രാഹ്മണസ്സ സംവണ്ണിതായാതി മാതുയാ ഉഭതോസുജാതതാദികുലവണ്ണേന സംവണ്ണിതായ പസത്ഥായ യഥാരൂപായ ബ്രാഹ്മണസ്സ മാതാ ഭവിതും യുത്താ, തഥാരൂപായ മാതരിസമ്ഭൂതോ. ഏതേന ചതുന്നം യോനീനം യത്ഥ കത്ഥചി വിസേസനിട്ഠാ കതാ. തേനാഹ ‘‘തത്രാപി വിസേസേനാ’’തി. ഏവം സാമഞ്ഞതോ വിസേസനിട്ഠാവസേന ‘‘യോനിജം മത്തിസമ്ഭവ’’ന്തി പദസ്സ അത്ഥം വത്വാ ഇദാനി സാമഞ്ഞജോതനം അനാദിയിത്വാ വിസേസജോതനാവസേനേവ അത്ഥം വത്തും ‘‘യാചായ’’ന്തിആദി വുത്തം. പരിസുദ്ധഉപ്പത്തിമഗ്ഗസങ്ഖാതാ യോനി വുത്താതി അനുപക്കുട്ഠഭാവേന പരിസുദ്ധഉപ്പത്തിമഗ്ഗസങ്ഖാതാ യാ ചായം യോനി വുത്താതി സമ്ബന്ധോ. തതോപി ജാതസമ്ഭൂതത്താതി തതോ യോനിതോ ജാതത്താ മാതാപേത്തിസമ്പത്തിതോ സമ്ഭൂതത്താ.

വിസിട്ഠത്താതി സമുദായഭൂതാ മനുസ്സാ രാഗാദിനാ വിസിട്ഠത്താ. രാഗാദിനാ സഹ കിഞ്ചനേനാതി സകിഞ്ചനോ. തഥേവ രാഗാദിസങ്ഖാതേന പലിബോധനട്ഠേന സഹ പലിബോധേനാതി സപലിബോധോ. സബ്ബഗഹണപടിനിസ്സഗ്ഗേനാതി ഉപാദാനസങ്ഖാതസ്സ സബ്ബസ്സ ഗഹണസ്സ പടിനിസ്സജ്ജനേന. യസ്മാ ബാഹിതപാപോ അത്തനോ സന്താനതോ ബഹികതപാപോ, തസ്മാ തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണന്തി അത്ഥോ വത്തബ്ബോ. ഏവരൂപോ ഏതിസ്സാ കഥായ ഉപദേസോ നാനപ്പകാരതോ വിഭത്തോ, തസ്മാ തത്ഥ തത്ഥ വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബോ.

൪൫൮. ഗഹിതദണ്ഡേസൂതി പരേസം ദണ്ഡേന വിഹേഠനം അനിധായ ആദിന്നദണ്ഡേസു.

൪൫൯. കിഞ്ചി ഗഹണന്തി തണ്ഹാഗാഹാദീസു കിഞ്ചി ഗാഹം.

യേന കാമഭവേന മാനുസകേഹി പഞ്ചഹി കാമഗുണേഹി യുഞ്ജതി, തം മാനുസകം യോഗം. ‘‘മാനുസകം യോഗ’’ന്തി ഏത്ഥ ച ഏകദേസം ഗഹേത്വാ വുത്തം, ഏസ നയോ ‘‘ദിബ്ബയോഗ’’ന്തി ഏത്ഥാപി. സബ്ബയോഗവിസംയുത്തന്തി പദദ്വയേന വുത്തേഹി സബ്ബകിലേസയോഗേഹി വിപ്പയുത്തം.

രതിന്തി അഭിരതിം ആസത്തിം. കുസലഭാവനായാതി കായഭാവനാദി കുസലധമ്മഭാവനായ ഉക്കണ്ഠിതം. വീരിയവന്തന്തി വീരിയസബ്ഭാവേന വീരം നിദ്ദിസതി, വീരഭാവോ ഹി വീരിയന്തി.

സുന്ദരം ഠാനന്തി നിബ്ബാനം. സുന്ദരായ പടിപത്തിയാ അരിയപടിപത്തിയാ.

നിബ്ബത്തിന്തി പരിയോസാനം. അതീതേതി അതീതകോട്ഠാസേ. കിഞ്ചനകാരകോതി പലിബോധഹേതുഭൂതോ.

അസേക്ഖേ സീലക്ഖന്ധാദികേ മഹന്തേ ഗുണേ. പഞ്ചന്നം മാരാനം വിജിതത്താ വിജിതവിജയം.

൪൬൦. ഇദം അജാനന്താതി ‘‘ജാതിയാ ബ്രാഹ്മണോ’’തി ഇദം ലോകസമഞ്ഞാമത്തന്തി അജാനന്താ. യേ ബ്രാഹ്മണേസു നാമഗോത്തം നാമ തതിയം ദിട്ഠാഭിനിവേസം ജനേന്തി, സാവ നേസം ദിട്ഠി. കതം അഭിസങ്ഖതന്തി പരികപ്പനവസേനേവ കതം ഠപിതം തദുപചിതം, ന ഹേതുപച്ചയസമായോഗേന. സമുച്ചാതി സമ്മുതിയാ. കാ പന സാ സമ്മുതീതി ആഹ ‘‘സമഞ്ഞായാ’’തി, ലോകസമഞ്ഞാതേനാതി അത്ഥോ. സമ്മാ പന പരമത്ഥതോ അജാനന്താനം നാമഗോത്തം ഏവം കപ്പേതീതി ആഹ ‘‘നോ ചേ’’തിആദി. തം പന അസന്തമ്പി പരമത്ഥതോ സന്തതായേവ അഭിനിവിസന്തി, തേസമയം ദോസോതി ദസ്സേതും ‘‘ഏവം പകപ്പിത’’ന്തിആദി വുത്തം. തേനാഹ ഭഗവാ – ‘‘ജനപദനിരുത്തിം നാഭിനിവേസേയ്യാ’’തി (മ. നി. ൩.൩൩൧). അജാനന്താ നോതി ഏത്ഥ നോ-സദ്ദോ അവധാരണത്ഥോ – ‘‘ന നോ സമം അത്ഥി തഥാഗതേനാ’’തിആദീസു (ഖു. പാ. ൬.൩) വിയാതി ആഹ ‘‘അജാനന്താവ ഏവം വദന്തീ’’തി.

നിപ്പരിയായന്തി ഭാവനപുംസകനിദ്ദേസോ, നിപ്പരിയായേന ഉജുകമേവാതി അത്ഥോ, ന പുബ്ബേ വിയ ‘‘യോ ഹി കോചീ’’തി പരിയായവസേന. ‘‘ന ജച്ചാ’’തി ഗാഥായ പുബ്ബദ്ധേന ജാതിവാദം പടിക്ഖിപന്തോ പച്ഛിമദ്ധേന കമ്മവാദം പതിട്ഠപേന്തോ. തത്ഥാതി തിസ്സം ഗാഥായം. ഉപഡ്ഢഗാഥായ വിത്ഥാരണത്ഥന്തി ഉപഡ്ഢഗാഥായ അത്ഥം വിത്ഥാരേതും ‘‘കസ്സകോ കമ്മുനാ’’തി വുത്തം. തത്ഥ പുരിമായ ചതൂഹി പാദേഹി, പച്ഛിമേ ദ്വീഹി ദ്വിന്നമ്പി സാധാരണതോ അത്ഥോ വിത്ഥാരിതോ. തത്ഥ കസികമ്മാദീതി ആദി-സദ്ദേന സിപ്പകമ്മവാണിജാദി സങ്ഗഹോ.

പടിച്ചസമുപ്പാദപധാനവചനവിഞ്ഞേയ്യോ പച്ചയോ പടിച്ചസമുപ്പാദസദ്ദസ്സ അത്ഥോ പച്ചയുപ്പന്നാപേക്ഖായ ഹോതീതി ആഹ – ‘‘ഇമിനാ പച്ചയേന ഏതം ഹോതീ’’തി. യം പനേത്ഥ വത്തബ്ബം, തം വിസുദ്ധിമഗ്ഗേ (വിസുദ്ധി. ൨.൫൭൦) തംസംവണ്ണനായഞ്ച (വിസുദ്ധി. മഹാടീ. ൨.൫൭൦) വുത്തനയേന വേദിതബ്ബം. സമ്മാനാവമാനാരഹകുലേതി സമ്മാനാരഹേ ഖത്തിയാദികുലേ, അവമാനാരഹേ ചണ്ഡാലാദികുലേ കമ്മവസേന ഉപപത്തി ഹോതി കമ്മസ്സ വിപച്ചമാനോകാസകരതായ വിനാ താദിസായ ഉച്ചനീചകുലനിബ്ബത്തിയാ അഭാവതോ. അഡ്ഢദലിദ്ദതാദി അഞ്ഞാപി ഹീനപണീതതാ.

കമ്മുനാതി ചേത്ഥ യഥാ ലോകപജാസത്തസദ്ദേഹി ഏകോ ഏവത്ഥോ വുത്തോ, ഏവം സേസസദ്ദേഹിപി, അധിപ്പായവിസേസോ പന തത്ഥ അത്ഥീതി ദസ്സേതും ‘‘പുരിമപദേന ചേത്ഥാ’’തിആദി വുത്തം. നായം ലോകോ ബ്രഹ്മനിമ്മിതോ കമ്മേന ഉപ്പജ്ജനതോ. ന ഹി സന്നിഹിതകാരണാനം ഫലാനം അഞ്ഞേന ഉപ്പത്തിദിട്ഠി യുജ്ജതി. തേനാഹ ‘‘ദിട്ഠിയാ പടിസേധോ വേദിതബ്ബോ’’തി. യം പനേത്ഥ വത്തബ്ബം തം വിസുദ്ധിമഗ്ഗസംവണ്ണനാദീസുവുത്തനയേന വേദിതബ്ബം. തഥാ ലോകസ്സ പഠമുപ്പത്തി ന ബ്രഹ്മുനാതി ‘‘കമ്മുനാ ഹി താസു താസൂ’’തിആദി വുത്തം. തതിയേന ‘‘അയം ലോകോ ആദിതോ പഭുതി പഭവകമ്മുനാ വത്തതീ’’തി വുത്തമത്ഥം നിഗമേതി.വുത്തസ്സേവത്ഥസ്സ സൂചനഞ്ഹി നിഗമനം. തം പന നിയമത്ഥം ഹോതീതി ആഹ ‘‘കമ്മേനേവ ബദ്ധാ ഹുത്വാ പവത്തന്തി, ന അഞ്ഞഥാ’’തി. ചതുത്ഥേന പദേന. യായതോതി ഗച്ഛതോ. നിബ്ബത്തതോതി നിബ്ബത്തന്തസ്സ. പവത്തതോതി പവത്തന്തസ്സ.

ധുതധമ്മാ വിസേസതോ തണ്ഹായ സന്തത്തവസേന വത്തന്തീതി ആഹ ‘‘തപേനാതി ധുതങ്ഗതപേനാ’’തി. മേഥുനവിരതി വിസേസതോ ബ്രാഹ്മണാനം ബ്രഹ്മചരിയന്തി സാ ഇധ ബ്രഹ്മചരിയേനാതി അധിപ്പേതാതി ആഹ ‘‘ബ്രഹ്മചരിയേനാതി മേഥുനവിരതിയാ’’തി. ഏതേനാതി ഇമിനാ ‘‘തപേനാ’’തിആദീഹി ചതൂഹി പദേഹി വുത്തേന. സേട്ഠേനാതി ഉത്തമേന. സംകിലേസവിസുദ്ധിയാ പരിസുദ്ധേന. ബ്രഹ്മന്തി ബ്രഹ്മഭാവം സേട്ഠഭാവം. സോ പനേത്ഥ അത്ഥതോ ബ്രാഹ്മണഭാവോതി ആഹ ‘‘ബ്രാഹ്മണഭാവം ആവഹതീ’’തി.

ബ്രഹ്മാ ച സക്കോ ചാതി സക്കഗരുകാനം സക്കോ സക്കേനപി ഗരുകാതബ്ബതോ, ബ്രഹ്മഗരുകാനം ബ്രഹ്മാ ബ്രഹ്മുനാപി ഗരുകാതബ്ബതോ. വിജാനതന്തി പരമത്ഥബ്രാഹ്മണസ്സ വിസേസം ജാനന്താനം വിഞ്ഞൂനം. അവിഞ്ഞുനോ ഹി അപ്പമാണം. തേനാഹ – ‘‘പണ്ഡിതാന’’ന്തി. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

വാസേട്ഠസുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ സമത്താ.