൮. ബാഹിതികസുത്തവണ്ണനാ

൩൫൯. സാവജ്ജതായ ഉപാരമ്ഭം അരഹതീതി ഓപാരമ്ഭോ. തേനാഹ ‘‘ദോസം ആരോപനാരഹോ’’തി. ബാലാ ഉപാരമ്ഭവത്ഥുമഞ്ഞം അമൂലകമ്പി നം ആരോപേന്താ ഉഗ്ഘോസേന്തി, തസ്മാ തേ അനാമസിത്വാ ‘‘വിഞ്ഞൂഹീ’’തി ഇദം പദം ഗഹേത്വാ പഞ്ഹേന ഞാതും ഇച്ഛിതേന അത്ഥേന ഉപാരമ്ഭാദീനം ഉപരി ഉത്തരം പരിപൂരേതും നാസക്ഖിമ്ഹാ. തം കാരണന്തി തം ഉപ്പത്തികാരണം. യദി ഹി മയാ ‘‘വിഞ്ഞൂഹീ’’തി പദം പക്ഖിപിത്വാ വുത്തം ഭവേയ്യ, പഞ്ഹാ മേ പരിപുണ്ണാ ഭവേയ്യ, ന പന വുത്താ. ഇദാനി പന തം കാരണം ഉത്തരം ആയസ്മതാ ആനന്ദേന ‘‘വിഞ്ഞൂഹീ’’തി ഏവം വദന്തേന പരിപൂരിതം.

൩൬൦. കോസല്ലപടിപക്ഖതോ അകോസല്ലം വുച്ചതി അവിജ്ജാ, തംസമുട്ഠാനതോ അകോസല്ലസമ്ഭൂതോ. അവജ്ജം വുച്ചതി ഗരഹിതബ്ബം, സഹ അവജ്ജേഹീതി സാവജ്ജോ, ഗാരയ്ഹോ. രാഗാദിദോസേഹി സദോസോ. തേഹി ഏവ സബ്യാബജ്ഝോ, തതോ ഏവ സമ്പതി ആയതിഞ്ച സദുക്ഖോ. സബ്യാബജ്ഝാദികോ നിസ്സന്ദവിപാകോ.

തഥാ അത്ഥോ വുത്തോ ഭവേയ്യാതി പുച്ഛാസഭാഗേനപി അത്ഥോ വുത്തോ ഭവേയ്യ, പുച്ഛന്തസ്സ പന ന താവ ചിത്താരാധനം. തേനാഹ – ‘‘ഏവം ബ്യാകരണം പന ന ഭാരിയ’’ന്തി, ഗരുകരണം ന ഹോതി വിസാരജ്ജം ന സിയാതി അധിപ്പായോ. തേനാഹ – ‘‘അപ്പഹീനഅകുസലോപി ഹി പഹാനം വണ്ണേയ്യാ’’തി. ഏവരൂപോ പന യഥാകാരീ തഥാവാദീ ന ഹോതി, ന ഏവം ഭഗവാതി ആഹ ‘‘ഭഗവാ’’തിആദി. ഏവം ബ്യാകാസീതി ‘‘സബ്ബാകുസലധമ്മപഹീനോ ഖോ, മഹാരാജ, തഥാഗതോ’’തി ഏവം ബ്യാകാസി. സുക്കപക്ഖേപി ഏസേവ നയോതി ഇമിനാ ‘‘സബ്ബേസംയേവ കുസലാനം ധമ്മാനം ഉപസമ്പദം വണ്ണേതീ’’തി വുത്തേ യഥാ പുച്ഛാ, തഥാ അത്ഥോ വുത്തോ ഭവേയ്യ, ഏവം ബ്യാകരണം പന ന ഭാരിയം, അസമ്പാദിതകുസലധമ്മോപി ഉപസമ്പദം വണ്ണേയ്യ. ഭഗവാ പന സമ്മദേവ സമ്പാദിതകുസലത്താ യഥാകാരീ തഥാവാദീതി ദസ്സേതും ‘‘ഏവം ബ്യാകാസീ’’തി ഇമമത്ഥം ദസ്സേതി. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

ബാഹിതികസുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ സമത്താ.