൩. മഘദേവസുത്തവണ്ണനാ

൩൦൮. പുബ്ബേ മഘദേവോ നാമ രാജാതി അതീതകാലേ ഇമസ്മിംയേവ കപ്പേ അനേകവസ്സസഹസ്സായുകേസു മനുസ്സേസു പടിപാടിയാ ഉപ്പന്നാനം ചതുരാസീതിസഹസ്സാനം ചക്കവത്തിരാജൂനം ആദിപുരിസോ മഘദേവോതി ഏവംനാമോ രാജാ.

ധമ്മോതി രാജധമ്മോതി ലോകികാ വദന്തി. മഹാബോധിനിധാനപാരമിതാസങ്ഖാതോ പന ധമ്മോ അത്ഥീതി ധമ്മികോ. ധമ്മേനാതി ഞായേന. തദാ ബ്രഹ്മവിഹാരാദിഭാവനാധമ്മസ്സ രഞ്ഞോ അനധിഗതത്താ തസ്സപി വാ അനഭിജ്ഝാദീഹി സമാനയോഗക്ഖമത്താ വുത്തം ‘‘ദസകുസലകമ്മപഥേ ഠിതോ’’തി. ധമ്മന്തി ധമ്മതോ അനപേതം. തഥാ ഹി ച സോ പക്ഖപാതാഭാവതോ ‘‘സമോ’’തി വുച്ചതീതി ആഹ ‘‘സമം ചരതീ’’തി. പകതിനിയാമേനേവാതി പവേണിയാ ആഗതനിയാമേനേവ. യസ്മാ നിഗമജനപദേസു യേഭുയ്യേന ഗഹപതീനം സങ്ഗഹോ, തസ്മാ അട്ഠകഥായം ‘‘ഗഹപതികാന’’ന്ത്വേവ വുത്തം. പാളിയം പന അഞ്ഞമേവ നാഗരചാരിത്തം, അഞ്ഞം നേഗമജനപദചാരിത്തന്തി തേ വിസും ഗഹിതാ ‘‘നേഗമേസു ചേവ ജനപദേസു ചാ’’തി. പച്ചുഗ്ഗമനനിഗ്ഗമനവസേന ഉപോസഥസ്സ പടിഹരണം പാടിഹാരിയോ, സോ ഏവ പാടിഹാരികോ, പക്ഖോ. ഇമേ ദിവസാതി ഇമേ ചത്താരോ ദിവസാ.

൩൦൯. ദേവോതി മച്ചു അഭിഭവനട്ഠേന. യഥാ ഹി ദേവോ പകതിസത്തേ അഭിഭവതി, ഏവം മച്ചു സത്തേ അഭിഭവതി. ‘‘അഹം അസുകം മദ്ദിതും ആഗമിസ്സാമി, ത്വം തസ്സ കേസേ ഗഹേത്വാ മാ വിസ്സജ്ജേഹീ’’തി മച്ചുദേവസ്സ ആണാകരാ ദൂതാ വിയാതി ദൂതാതി വുച്ചന്തി. അലങ്കതപടിയത്തായാതി ഇദം അത്തനോ ദിബ്ബാനുഭാവം ആവികത്വാ ഠിതായാതി ദസ്സേതും വുത്തം. ദേവതാബ്യാകരണസദിസമേവ ഹോതി ന ചിരേനേവ മരണസമ്ഭവതോ. വിസുദ്ധിദേവാനന്തി ഖീണാസവബ്രഹ്മാനം. തേ ഹി ചരിമഭവേ ബോധിസത്താനം ജിണ്ണാദികേ ദസ്സേന്തി.

ദുഖിതഞ്ച ബ്യാധിതന്തി ബ്യാധിഭാവേന സഞ്ജാതദുക്ഖന്തി അത്ഥോ. അന്തിമഭവികബോധിസത്താനം വിസുദ്ധിദേവേഹി ഉപട്ഠാപിതഭാവം ഉപാദായ തദഞ്ഞേസം തേഹി അനുപട്ഠാപിതാനമ്പി പണ്ഡിതാനം തഥാ വോഹരിതബ്ബതാ പരിയായസിദ്ധാതി ആഹ ‘‘ഇമിനാ പരിയായേനാ’’തി.

ദിസമ്പതീതി വിഭത്തിഅലോപേന നിദ്ദേസോ, ദിസാസീസേന ദേസാ വുത്താതി ദേസാനം അധിപതിരാജാതി അത്ഥോ. ഉത്തമങ്ഗേ സിരസി രുഹന്തീതി ഉത്തമങ്ഗരുഹാ, കേസാ. തേ പനേത്ഥ യസ്മാ പലിതത്താ അവിസേസതോ സബ്ബപച്ഛിമവയസന്ദസ്സകാ ഹോന്തി, തസ്മാ ‘‘വയോഹരാ’’തി വുത്താ.

പുരിസയുഗോ യസ്മാ തസ്മിം വംസേ സഞ്ജാതപുരിസട്ഠിതിയാ പരിച്ഛിന്നോ, തസ്മാ ആഹ ‘‘വംസസമ്ഭവേ പുരിസേ’’തി. രാജഗേഹതോ ആഹടഭിക്ഖായ യാപേന്തോതി ഇമിനാ കുമാരകപബ്ബജ്ജായ ഉപഗതഭാവം ദസ്സേതി.

പരിഹരിയമാനോവാതി അഞ്ഞേന അഞ്ഞേന പരിഹരിയമാനോ വിയ വേലായ വേലായ തേന മഹതാ പരിജനേന ഉപട്ഠിയമാനോ കുമാരകീളം കീളീതി അത്ഥോ. കേചി പന ‘‘പരിഹരിയമാനോ ഏവാ’’തി അവധാരണവസേന അത്ഥം വദന്തി, തഥാ സതി ചതുരാസീതിവസ്സസഹസ്സാനി ഥഞ്ഞപായീ തരുണദാരകോ അഹോസീതി ആപജ്ജതീതി തദയുത്തം. കുമാരകാലം വത്വാ തദനന്തരം ഓപരജ്ജവചനതോ വിരുദ്ധഞ്ചേതം. (പഞ്ചമങ്ഗലവചനേന ഉന്നങ്ഗലമങ്ഗലഉക്കന്തനമങ്ഗലകമ്മഹായമങ്ഗലദുസ്സമങ്ഗലാനി സമുപഗതാനി ഏവ അഹേസുന്തി ദട്ഠബ്ബം).

൩൧൧. സവംസവസേന ആഗതാ പുത്തനത്തുആദയോ പുത്താ ച പപുത്താ ച ഏതിസ്സാതി പുത്തപപുത്തകാ പരമ്പരാ. നിഹതന്തി നിഹിതം ഠപിതം, പവത്തിതന്തി അത്ഥോ. നിഹതന്തി വാ സതതം പതിട്ഠിതഭാവേന വളഞ്ജിതന്തി അത്ഥോ. തേനാഹ ‘‘കല്യാണവത്ത’’ന്തി. അതിരേകതരാ ദ്വേ ഗുണാതി മഹാസത്തസ്സ മഘദേവകാലതോ അതിരേകതരാ ദ്വേ ഗുണാ ഇതരരാജൂഹി പന അതിരേകതരാ അനേകസതസഹസ്സപ്പഭേദാ ഏവ ഗുണാ അഹേസുന്തി.

൩൧൨. തേത്തിംസ സഹപുഞ്ഞകാരിനോ ഏത്ഥ നിബ്ബത്താതി തംസഹചരിതട്ഠാനം തേത്തിംസം, തദേവ താവതിംസം, തംനിവാസോ ഏതേസന്തി താവതിംസാ. നിവാസഭാവോ ച തേസം തത്ഥ നിബ്ബത്തനപുബ്ബകോതി ആഹ – ‘‘ദേവാനം താവതിംസാനന്തി താവതിംസഭവനേ നിബ്ബത്തദേവാന’’ന്തി. രഞ്ഞോതി നിമിമഹാരാജസ്സ. ഓവാദേ ഠത്വാതി ‘‘സീലം അരക്ഖന്തോ മമ സന്തികം മാ ആഗച്ഛതൂ’’തി നിഗ്ഗണ്ഹനവസേനപി, ‘‘ഏകന്തതോ മമ വിജിതേ വസന്തേന സീലം രക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി ഏവം പവത്തിതഓവാദവസേനപി ഓവാദേ ഠത്വാ.

അഥ നന്തി മഹാജുതികം മഹാവിപ്ഫാരം മഹാനുഭാവം നിമിരാജാനം. ‘‘സക്കോഹമസ്മി ദേവിന്ദോ, തവ സന്തികമാഗതോ’’തി അത്തനോ സക്കഭാവം പവേദേത്വാ ‘‘കങ്ഖം തേ പടിവിനോദേസ്സാമീ’’തി ആഹ. തേനാഹ ‘‘സബ്ബഭൂതാനമിസ്സരാ’’തിആദി.

സീലം ഉപാദായ ഓമകതായ ‘‘കി’’ന്തി ഹീളേന്തോ വദതി. ഗുണവിസിട്ഠതായാതി ലാഭയസാദീനഞ്ചേവ പിയമനാപതാദീനഞ്ച ആസവക്ഖയപരിയോസാനാനം നിമിത്തഭാവേന ഉത്തമഗുണതായ. തദാ സക്കോ അനുരുദ്ധത്ഥേരോ, സോ അത്തനോ പുരിമജാതിയം പച്ചക്ഖസിദ്ധംവ ദാനതോ സീലം മഹന്തം വിഭാവേന്തോ ‘‘അഹഞ്ഹീ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ അത്തനാ വസിയമാനം കാമാവചരദേവലോകം സന്ധായ ‘‘പേത്തിവിസയതോ’’തി വുത്തം. തസ്സ ഹി കപ്പസതസഹസ്സം വിവട്ടജ്ഝാസയസ്സ പൂരിതപാരമിസ്സ ദേവലോകോ പേതലോകോ വിയ ഉപട്ഠാസി. തേനേവാഹ ‘‘അച്ഛരാഗണസങ്ഘുട്ഠം, പിസാചഗണസേവിത’’ന്തി (സം. നി. ൧.൪൬).

ഖത്തിയേതി ഖത്തിയജാതിയം. വിസുജ്ഝതീതി ബ്രഹ്മലോകൂപപത്തിം സന്ധായ വദതി കാമസംകിലേസവിസുജ്ഝനതോ. കായാതി ച ബ്രഹ്മകായമാഹ.

ഇമസ്സ മമ അദിട്ഠപുബ്ബരൂപം ദിസ്വാ ‘‘അഹുദേവ ഭയ’’ന്തി ചിന്തേത്വാ ആഹ ‘‘അവികമ്പമാനോ’’തി. ഭായന്തോ ഹി ചിത്തസ്സ അഞ്ഞഥത്തേന കായസ്സ ച ഛമ്ഭിതത്തേന വികമ്പതി നാമ. തേനാഹ ‘‘അഭായമാനോ’’തി. സുഖം കഥേതും ഹോതീതി പുഞ്ഞഫലം കഥേതും സുഖം ഹോതി.

൩൧൩. മനം ആഗമ്മ യുത്തായേവ ഹോന്തീതി മാതലിസ്സ സക്കസ്സേവ ചിത്തം ജാനിത്വാ യുത്താ വിയ ഹോന്തി, രഥേ യുത്തആജാനീയകിച്ചം കരോന്തി ദേവപുത്താ. ഏവം താദിസേ കാലേ തഥാ പടിപജ്ജന്തി, യഥാ ഏരാവണോ ദേവപുത്തോ ഹത്ഥികിച്ചം. നദ്ധിതോ പട്ഠായാതി രഥപഞ്ജരപരിയന്തേന അക്ഖസ്സ സമ്ബന്ധട്ഠാനം നദ്ധീ, തതോ പട്ഠായ. അക്ഖോ ബജ്ഝതി ഏത്ഥാതി അക്ഖബദ്ധോ, അക്ഖേന രഥസ്സ ബദ്ധട്ഠാനം. യഥാ ദേവലോകതോ യാവ ചന്ദമണ്ഡലസ്സ ഗമനവീഥി, താവ അത്തനോ ആനുഭാവേന ഹേട്ഠാമുഖമേവ രഥം പേസേസി, ഏവം ചന്ദമണ്ഡലസ്സ ഗമനവീഥിതോ യാവ രഞ്ഞോ പാസാദോ, താവ തഥേവ പേസേസി. ദ്വേ മഗ്ഗേ ദസ്സേത്വാതി പതോദലട്ഠിയാ ആകാസം വിലിഖന്തോ വിയ അത്തനോ ആനുഭാവേന നിരയഗാമീ ദേവലോകഗാമീ ചാതി ദ്വേ മഗ്ഗേ ദസ്സേത്വാ. കതമേനാതിആദി ദേസനാമത്തം, യഥാ തേന രഥേന ഗച്ഛന്തസ്സ നിരയോ ദേവലോകോ ച പാകടാ ഹോന്തി, തഥാ കരണം അധിപ്പേതം.

വുത്തകാരണമേവ സന്ധായാഹ മഹാസത്തോ ‘‘ഉഭയേനേവ മം മാതലി നേഹീ’’തി. ദുഗ്ഗന്തി ദുഗ്ഗമം. വേത്തരണിന്തി ഏവംനാമകം നിരയം. കുഥിതന്തി പക്കുഥിതം നിപക്കതേലസദിസജാലം. ഖാരസംയുത്തന്തി ഖാരോദകസദിസം.

രഥം നിവത്തേത്വാതി നിരയാഭിമുഖതോ നിവത്തേത്വാ. ബീരണീദേവധീതായാതി ‘‘ബീരണീ’’തി ഏവംനാമികായ അച്ഛരായ. സോണദിന്നദേവപുത്തസ്സാതി ‘‘സോണദിന്നോ’’തി ഏവംനാമകസ്സ ദേവപുത്തസ്സ. ഗണദേവപുത്താനന്തി ഗണവസേന പുഞ്ഞം കത്വാ ഗണവസേനേവ നിബ്ബത്തദേവപുത്താനം.

പത്തകാലേതി ഉപകട്ഠായ വേലായ. അതിഥിന്തി പച്ചേകസമ്ബുദ്ധം. കസ്സപസ്സ ഭഗവതോ സാസനേ ഏകം ഖീണാസവത്ഥേരന്തിപി വദന്തി. മാതാവ പുത്തം സകിമാഭിനന്ദീതി യഥാ പവാസതോ ആഗതം പുത്തം മാതാ സകിം ഏകവാരം ആഗതകാലേ അഭിനന്ദതി, തഥാ നിച്ചകാലേ അഭിനന്ദി സക്കച്ചം പരിവിസി. സംയമാ സംവിഭാഗാതി സീലസംയമാ സംവിഭാഗസീലാ. ജാതകേതി നിമിജാതകേ.

ചിത്തകൂടന്തി ദേവനഗരസ്സ ദക്ഖിണദിസായ ദ്വാരകോട്ഠകം. സക്കോ ചിത്തം സന്ധാരേതും അസക്കോന്തോതി മഹാസത്തേ പവത്തം ദേവതാനം സക്കാരസമ്മാനം പടിച്ച ഉപ്പന്നം അത്തനോ ഉസൂയചിത്തം ബഹി അനാവികത്വാ അബ്ഭന്തരേയേവ ച നം ഠപേതും അസക്കോന്തോ. അഞ്ഞേസം പുഞ്ഞേന വസാഹീതി സക്കസ്സ മഹാസത്തം രോസേതുകാമതായ ആരാധനം നിദസ്സേതി. പുരാണസക്കോ ദീഘായുകോ, തം ഉപാദായ ജരാജിണ്ണം വിയ കത്വാ ‘‘ജരസക്കോ’’തി വുത്തം.

൩൧൫. സേസം സബ്ബന്തി പബ്ബജ്ജുപഗമനാ സേസം അത്തനോ വംസേ പോരാണരാജൂനം രാജചാരിത്തം. പാകതികന്തി പുന സഭാവത്തമേവ ഗതോ അഹോസി, അപബ്ബജിതഭാവവചനേനേവസ്സ ബ്രഹ്മവിഹാരഭാവനാദീനം പബ്ബജ്ജാഗുണാനം അഭാവോ ദീപിതോ ഹോതി.

൩൧൬. വീരിയം അകരോന്തോ സമുച്ഛിന്ദതി, ന താവ സമുച്ഛിന്നം, കല്യാണമിത്തസംസഗ്ഗാദിപച്ചയസമവായേ സതി സീലവതം കല്യാണവത്തം പവത്തേതും സക്കോതി. ദുസ്സീലേന സമുച്ഛിന്നം നാമ ഹോതി തസ്സ തത്ഥ നിരാസഭാവേന പടിപത്തിയാ ഏവ അസമ്ഭവതോ. സത്ത സേഖാ പവത്തേന്തി കല്യാണവത്തസ്സ അപരിനിട്ഠിതകിച്ചത്താ. ഖീണാസവേന പവത്തിതം നാമ പരിനിട്ഠിതകിച്ചത്താ. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

മഘദേവസുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ സമത്താ.