൧൦. കണ്ണകത്ഥലസുത്തവണ്ണനാ

൩൭൫. അനന്തരസുത്തേ വുത്തകരണീയേനേവാതി ‘‘പാസാദേ വാ നാടകേസു വാ ചിത്തസ്സാദം അലഭമാനോ തത്ഥ തത്ഥ വിചരിതും ആരദ്ധോ’’തി വുത്തകരണീയേന. അപ്പദുട്ഠപദോസീനഞ്ഹി ഏവം ഹോതീതി.

൩൭൬. പുച്ഛിതോതി ‘‘അഞ്ഞം ദൂതം നാലത്ഥു’’ന്തി പുച്ഛിതോ. സോതി രാജാ. താസം വന്ദനാ സചേ ഉത്തരകാലം, അത്തനോ ആഗമനകാരണം കഥേസ്സതി.

൩൭൮. ഏകാവജ്ജനേനാതി ഏകവീഥിജവനേന. തേന ഏകചിത്തം താവ തിട്ഠതു, ഏകചിത്തവീഥിയാപി സബ്ബം ജാനിതും ന സക്കാതി ദസ്സേതി. ‘‘ഇദം നാമ അതീതം ജാനിസ്സാമീ’’തി അനിയമേത്വാ ആവജ്ജതോ യം കിഞ്ചി അതീതം ജാനാതി, നിയമിതേ പന നിയമിതമേവാതി ആഹ – ‘‘ഏകേന ഹി…പേ… ഏകദേസമേവ ജാനാതീ’’തി. തേന ചിത്തേനാതി ‘‘അതീതം സബ്ബം ജാനിസ്സാമീ’’തി ഏവം പവത്തചിത്തേന. ഇതരേസൂതി അനാഗതപച്ചുപ്പന്നേസു. കാരണജാതികന്തി യുത്തിസഭാവം, യുത്തിയാ യുത്തന്തി അത്ഥോ. സമ്പരായഗുണന്തി സമ്പരായേ കതകമ്മസ്സ വിസേസം.

൩൭൯. ലോകുത്തരമിസ്സകാനി കഥിതാനി ബോധിരാജകുമാരസുത്തേ വിയ ലോകിയാ ചേവ ലോകുത്തരാ ച. യഥാലാഭവസേന ചേത്ഥ പധാനിയങ്ഗാനം ലോകുത്തരഗ്ഗഹണം വേദിതബ്ബം. പച്ചേകം ഏവ നേസഞ്ച പധാനിയങ്ഗതാ ദട്ഠബ്ബാ യഥാ ‘‘അട്ഠവിമോക്ഖാ സന്ദിസ്സന്തി ലോകുത്തരമിസ്സകാ’’തി. ലോകുത്തരാനേവാതി ചേത്ഥ യം വത്തബ്ബം, തം പരതോ ആവി ഭവിസ്സതി. പധാനനാനത്തന്തി പദഹനനാനത്തം, ഭാവനാനുയോഗവിസേസന്തി അത്ഥോ. സങ്ഖാരേ പരിമദ്ദിത്വാ പടിപക്ഖധമ്മേ ഏകദേസതോ പജഹിത്വാ ഠിതസ്സ ഭാവനാനുയോഗോ സബ്ബേന സബ്ബം അപരിമദ്ദിതസങ്ഖാരസ്സ അപ്പഹീനപടിപക്ഖസ്സ ഭാവനാനുയോഗതോ സുഖുമോ വിസദോവ ഹോതി, സച്ചാഭിസമയേന സന്താനസ്സ ആഹിതവിസേസത്താതി ആഹ – ‘‘അഞ്ഞാദിസമേവ ഹി പുഥുജ്ജനസ്സ പധാനം, അഞ്ഞാദിസം സോതാപന്നസ്സാ’’തിആദി. അയഞ്ച വിസേസോ ന കേവലം അനരിയഅരിയപുഗ്ഗലതോ ഏവ, അഥ ഖോ അരിയേസുപി സേക്ഖാദിവിസേസതോപി ലബ്ഭതി അഭിസങ്ഖാരവിസേസതോ അഭിനീഹാരതോ ച ഇജ്ഝനതോതി ദസ്സേന്തോ ‘‘അഞ്ഞാദിസം സകദാഗാമിനോ’’തിആദിമാഹ. ന പാപുണാതീതി യസ്മാ പുഥുജ്ജനോ സബ്ബഥാവ പധാനം പദഹന്തോ സോതാപത്തിമഗ്ഗം അധിഗച്ഛതി, സോതാപന്നോ ച സകദാഗാമിമഗ്ഗന്തി ഹേട്ഠിമം ഉപരിമതോ ഓളാരികം, ഉപരിമഞ്ച ഇതരതോ സുഖുമം തേന പഹാതും അസക്കുണേയ്യസ്സ പജഹനതോ, ഇതി അധിഗന്തബ്ബവിസേസേന ച അധിഗമപടിപദായ സണ്ഹസുഖുമതാ തിക്ഖവിസദതാ ച വിഞ്ഞായതീതി ആഹ – ‘‘പുഥുജ്ജനസ്സ പധാനം സോതാപന്നസ്സ പധാനം ന പാപുണാതീ’’തിആദി.

അകൂടകരണന്തി അവഞ്ചനകിരിയം. അനവച്ഛിന്ദനന്തി അതിയാനം. അവിഞ്ഛനം ന ആകഡ്ഢനം, നിയുത്തതം വിനിവേഠേത്വാ സമന്താ വിപരിവത്തിത്വാ സമധാരായ ഛഡ്ഡനം വാ. തസ്സ കാരണം തംകാരണം, തം കാരണന്തി വാ തം കിരിയം തം അധികാരം. ദന്തേഹി ഗന്തബ്ബഭൂമിന്തി ദന്തേഹി പത്തബ്ബട്ഠാനം, പത്തബ്ബവത്ഥും വാ. ചത്താരോപി അസ്സദ്ധാ നാമ ഉപരിമഉപരിമസദ്ധായ അഭാവതോ. യേന ഹി യം അപ്പത്തം, തസ്സ തം നത്ഥി. അരിയസാവകസ്സ…പേ… നത്ഥി പഠമമഗ്ഗേനേവ മായാസാഠേയ്യാനം പഹാതബ്ബത്താ. തേനേവാതി സമ്മദേവ വിരുദ്ധപക്ഖാനം സദ്ധാദീനം ഇധാധിപ്പേതത്താ. യദി ഏവം കഥം മിസ്സകകഥാതി ആഹ ‘‘അസ്സഖളുങ്കസുത്തന്തേ പനാ’’തിആദി. ചത്താരോവ ഹോന്തി പുഥുജ്ജനാദിവസേന.

ഓപമ്മസംസന്ദനേ അദന്തഹത്ഥിആദയോ വിയാതിആദിനാ കണ്ഹപക്ഖേ, യഥാ പന ദന്തഹത്ഥിആദയോതിആദിനാ സുക്കപക്ഖേ ച സാധാരണതോ ഏകജ്ഝം കത്വാ വുത്തം, അസാധാരണതോ ഭിന്ദിത്വാ ദസ്സേതും ‘‘ഇദം വുത്തം ഹോതീ’’തിആദി വുത്തം.

൩൮൦. സമ്മപ്പധാനാ നിബ്ബിസിട്ഠവീരിയാ. തേനാഹ – ‘‘ന കിഞ്ചി നാനാകരണം വദാമി, യദിദം വിമുത്തിയാ വിമുത്തി’’ന്തി. ന ഹി സുക്ഖവിപസ്സകതേവിജ്ജഛളഭിഞ്ഞാനം വിമുത്തിയാ നാനാകരണം അത്ഥി. തേന വുത്തം ‘‘യം ഏകസ്സാ’’തിആദി. കിം ത്വം ന ജാനാസീതി സമ്ബന്ധോ. ആഗച്ഛന്തീതി ഉപ്പജ്ജനവസേന ആഗച്ഛന്തി. നാഗച്ഛന്തീതി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ. ഇദം പുച്ഛന്തോതി ഇദം പുച്ഛാമീതി ദസ്സേന്തോ. അപ്പഹീനചേതസികദുക്ഖാ അനധിഗതഅനാഗാമിതാ. തേനാഹ ‘‘ഉപപത്തിവസേന ആഗന്താരോ’’തി. സമുച്ഛിന്നദുക്ഖാതി സമുഗ്ഘാടിതചേതസികദുക്ഖാ.

൩൮൧. തമ്ഹാ ഠാനാതി തതോ യഥാധിഗതഇസ്സരിയട്ഠാനതോ. പുന തമ്ഹാ ഠാനാതി തതോ ദുഗ്ഗതാ. സമ്പന്നകാമഗുണന്തി ഉളാരകാമഗുണസമന്നാഗതം.

തത്ഥാതി കാമദേവലോകേ. ഠാനഭാവതോതി അരഹത്തഞ്ചേ അധിഗതം, താവദേവ പരിനിബ്ബാനതോ. ഉപരിദേവേ ചാതി ഉപരൂപരി ഭൂമിവാസേ ദേവേ ച, ചക്ഖുവിഞ്ഞാണദസ്സനേനപി ദസ്സനായ നപ്പഹോന്തീതി യോജനാ.

൩൮൨. വുത്തനയേനേവാതി ദേവപുച്ഛായ വുത്തേനേവ നയേന. സാ കിര കഥാതി ‘‘നത്ഥി സോ സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ, യോ സകിദേവ സബ്ബം നേയ്യ’’ന്തി കഥാ. തേതി വിടടൂഭസഞ്ജയാ. ഇമസ്മിംയേവ ഠാനേതി ഇമസ്മിം മിഗദായേയേവ. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

കണ്ണകത്ഥലസുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ സമത്താ.

നിട്ഠിതാ ച രാജവഗ്ഗവണ്ണനാ.