൯. ചൂളസകുലുദായിസുത്തവണ്ണനാ

൨൭൧. പഞ്ഹോതി ഞാതും ഇച്ഛിതോ അത്ഥോ, തദേവ ധമ്മദേസനായ നിമിത്തഭാവതോ കാരണം. ഉപട്ഠാതൂതി ഞാണസ്സ ഗോചരഭാവം ഉപഗച്ഛതു. യേന കാരണേനാതി യേന തുയ്ഹം ഉപട്ഠിതേന കാരണേന ധമ്മദേസനാ ഉപട്ഠഹേയ്യ, തം പന പരിബ്ബാജകസ്സ അജ്ഝാസയവസേന തഥാ വുത്തം. തേനാഹ ‘‘ഏതേന ഹി…പേ… ദീപേതീ’’തി. ഏകങ്ഗണാനീതി പിധാനാഭാവേന ഏകങ്ഗണസദിസാനി. തേനാഹ ‘‘പാകടാനീ’’തി.

ജാനന്തോതി അത്തനോ തഥാഭാവം സയം ജാനന്തോ. സക്കച്ചം സുസ്സൂസതീതി ‘‘തഥാഭൂതംയേവ മം തഥാ അവോചാ’’തി സാദരം സുസ്സൂസതി. തസ്മാതി ദിബ്ബചക്ഖുലാഭിനോ അനാഗതംസഞാണലാഭതോ. ഏവമാഹാതി ‘‘യോ ഖോ, ഉദായി, ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ’’തി ആരഭിത്വാ ‘‘സോ വാ മം അപരന്തം ആരബ്ഭ പഞ്ഹം പുച്ഛേയ്യാ’’തി ഏവം അവോച.

ഇതരന്തി അവസിട്ഠം ഇമസ്മിം ഠാനേ വത്തബ്ബം. വുത്തനയമേവാതി ‘‘യോ ഹി ലാഭീ’’തിആദിനാ വുത്തനയമേവ. അതീതേതി പുബ്ബേനിവാസാനുസ്സതിഞാണസ്സ വിസയഭൂതേ അത്ഥേ. അനാഗതേതി അനാഗതംസഞാണസ്സ വിസയഭൂതേ അനാഗതേ അത്ഥേ.

പംസുപദേസേ നിബ്ബത്തനതോ പംസുസമോകിണ്ണസരീരതായ പംസുപിസാചകം. ഏകം മൂലം ഗഹേത്വാതി ദീഘസോ ഹേട്ഠിമന്തേന ചതുരങ്ഗുലം, ഉപരിമന്തേന വിദത്ഥികം രുക്ഖഗച്ഛലതാദീസു യസ്സ കസ്സചി ഏകം മൂലം ഗഹേത്വാ അഞ്ഞജാതികാനം അദിസ്സമാനകായോ ഹോതി. അയം കിര നേസം ജാതിസിദ്ധാ ധമ്മതാ. തത്രാതി തസ്സ മൂലവസേന അദിസ്സമാനകതായ. ന ദിസ്സതി ഞാണേന ന പസ്സതി.

൨൭൨. ന ച അത്ഥം ദീപേയ്യാതി അധിപ്പേതമത്ഥം സാ വാചാ സരൂപതോ ന ച ദീപേയ്യ, കേവലം വാചാമത്തമേവാതി അധിപ്പായോ. പടിഹരിതബ്ബട്ഠേന പരസന്താനേ നേതബ്ബട്ഠേന പടിഹാരിയ-സദ്ദദ്വാരേന വിഞ്ഞാതബ്ബോ ഭാവത്ഥോ, സോവ പാടിഹീരകോ നിരുത്തിനയേന, നത്ഥി ഏതസ്സ പാടിഹീരകന്തി അപ്പാടിഹീരകതം, ത-സദ്ദേന പദം വഡ്ഢേത്വാ തഥാ വുത്തം, അനിയ്യാനം. തേനാഹ ‘‘നിരത്ഥകം സമ്പജ്ജതീ’’തി. സുഭകിണ്ഹദേവലോകേ ഖന്ധാ വിയ ജോതേതീതി ഇമിനാ – ‘‘ദിബ്ബോ രൂപീ മനോമയോ സബ്ബങ്ഗപച്ചങ്ഗീ അഹീനിന്ദ്രിയോ അത്താ’’തി ഇമമത്ഥം ദസ്സേതി.

൨൭൩. സഉപസഗ്ഗപദസ്സ അത്ഥോ ഉപസഗ്ഗേന വിനാപി വിഞ്ഞായതീതി ആഹ ‘‘വിദ്ധേതി ഉബ്ബിദ്ധേ’’തി. സാ ചസ്സ ഉബ്ബിദ്ധതാ ഉപക്കിലേസവിഗമേന സുചിഭാവേന ഉപട്ഠാനന്തി ആഹ ‘‘മേഘവിഗമേന ദൂരീഭൂതേ’’തി. ഇന്ദനീലമണി വിയ ദിബ്ബതി ജോതേതീതി ദേവോ, ആകാസോ. ‘‘അഡ്ഢരത്തസമയേ’’തി വത്തബ്ബേ ഭുമ്മത്ഥേ വിഹിതവചനാനം അച്ചന്തസംയോഗാഭാവാ ഉപയോഗവചനം വേദിതബ്ബം. പുണ്ണമാസിയഞ്ഹി ഗഗനമജ്ഝസ്സ പുരതോ വാ പച്ഛതോ വാ അന്തേ ഠിതേ അഡ്ഢരത്തേ സമയോ ഭിന്നോ നാമ ഹോതി, മജ്ഝേ ഏവ പന ഠിതോ അഭിന്നോ നാമ. തേനാഹ ‘‘അഭിന്നേ അഡ്ഢരത്തസമയേ’’തി.

യേ അനുഭോന്തീതി യേ ദേവാ ചന്ദിമസൂരിയാനം ആഭാ അനുഭോന്തി വിനിഭുഞ്ജന്തി വളഞ്ജന്തി ച തേഹി ദേവേഹി ബഹൂ ചേവ ബഹുതരാ ച ചന്ദിമസൂരിയാനം ആഭാ അനനുഭോന്തോ. തേനാഹ – ‘‘അത്തനോ സരീരോഭാസേനേവ ആലോകം ഫരിത്വാ വിഹരന്തീ’’തി.

൨൭൪. പുച്ഛാമൂള്ഹോ പന ജാതോ ‘‘അയം പരമോ വണ്ണോ’’തി ഗഹിതപദസ്സ വിധമനേന. അചേലകപാളിന്തി ‘‘അചേലകോ ഹോതി മുത്താചാരോ’’തിആദിനയപ്പവത്തം (ദീ. നി. ൧.൩൯൪) അചേലകപടിപത്തിദീപകഗന്ഥം, ഗന്ഥസീസേനേവ തേന പകാസിതവാദാനി വദതി. സുരാമേരയപാനമനുയുത്തപുഗ്ഗലസ്സ സുരാപാനതോ വിരതി തസ്സ കായം ചിത്തഞ്ച താപേന്തീ സംവത്തതീതി സുരാപാനവിരതി (തപോ, സോയേവ ഗുണോ. തേനാഹ ‘‘സുരാപാനവിരതീതി അത്ഥോ’’തി).

൨൭൫. ഏകന്തം അച്ചന്തമേവ സുഖം അസ്സാതി ഏകന്തസുഖം. പഞ്ചസു ധമ്മേസൂതി ‘‘പാണാതിപാതാ പടിവിരതീ’’തിആദീസു പഞ്ചസു സീലാചാരധമ്മേസു. ന ജാനിംസൂതി സമ്മോസേന അനുപട്ഠഹന്തി തദത്ഥം ന ബുജ്ഝന്തി. ബുദ്ധുപ്പാദേന കിര വിഹതതേജാനി മഹാനുഭാവാനി മന്തപദാനി വിയ ബാഹിരകാനം യോഗാവചരഗന്ഥേന സദ്ധിം യോഗാവചരപടിപദാ നസ്സതി. ഉഗ്ഗണ്ഹിംസൂതി ‘‘പഞ്ച പുബ്ബഭാഗധമ്മേ’’തിആദിവചനമത്തം ഉഗ്ഗണ്ഹിംസു. തതിയജ്ഝാനതോതി കാരണോപചാരേന ഫലം വദതി, ഫലഭൂതതോ തതിയജ്ഝാനതോ.

൨൭൬. ഏകന്തസുഖസ്സ ലോകസ്സ പടിലാഭേന പത്തിയാ തത്ഥ നിബ്ബത്തി പടിലാഭസച്ഛികിരിയാ. ഏകന്തസുഖേ ലോകേ അനഭിനിബ്ബത്തിത്വാ ഏവ ഇദ്ധിയാ തത്ഥ ഗന്ത്വാ തസ്സ സത്തലോകസ്സ ഭാജനലോകസ്സ ച പച്ചക്ഖതോ ദസ്സനം പച്ചക്ഖസച്ഛികിരിയാ. തേനാഹ ‘‘തത്ഥാ’’തിആദി.

൨൭൭. ഉദഞ്ചനികോതി ഉദഞ്ചനോ. വിഞ്ഝുപബ്ബതപസ്സേ ഗാമാനം അനിവിട്ഠത്താ തിംസയോജനമത്തം ഠാനം അടവീ നാമ, തത്ഥ സേനാസനം, തസ്മിം അടവിസേനാസനേ പധാനകമ്മികാനം ഭിക്ഖൂനം ബഹൂനം തത്ഥ നിവാസേന ഏകം പധാനഘരം അഹോസി.

ചൂളസകുലുദായിസുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ സമത്താ.