൩. മഹാവച്ഛസുത്തവണ്ണനാ

൧൯൩. സഹ കഥാ ഏതസ്സ അത്ഥീതി സഹകഥീ, ‘‘മയം പുച്ഛാവസേന തുമ്ഹേ വിസ്സജ്ജനവസേനാ’’തി ഏവം സഹപവത്തകഥോതി അത്ഥോ. ഏതസ്സേവ കഥിതാനി, തത്ഥ പഠമേ വിജ്ജാത്തയം ദേസിതം, ദുതിയേ അഗ്ഗിനാ ദസ്സിതന്തി തേവിജ്ജവച്ഛസുത്തം അഗ്ഗിവച്ഛസുത്തന്തി നാമം വിസേസേത്വാ വുത്തം. സീഘം ലദ്ധിം ന വിസ്സജ്ജേന്തി, യസ്മാ സങ്ഖാരാനം നിയതോയം വിനാസോ അനഞ്ഞസമുപ്പാദോ, ഹേതുസമുപ്പന്നാപി ന ചിരേന നിജ്ഝാനം ഖമന്തി, ന ലഹും. തേനാഹ ‘‘വസാതേല …പേ… സുജ്ഝന്തീ’’തി. പച്ഛിമഗമനം ഞാണസ്സ പരിപാകം ഗതത്താ. യട്ഠിം ആലമ്ബിത്വാ ഉദകം തരിതും ഓതരന്തോ പുരിസോ ‘‘യട്ഠിം ഓതരിത്വാ ഉദകേ പതമാനോ’’തി വുത്തോ. കമ്മപഥവസേന വിത്ഥാരദേസനന്തി സംഖിത്തദേസനം ഉപാദായ വുത്തം. തേനാഹ ‘‘മൂലവസേന ചേത്ഥാ’’തിആദി. വിത്ഥാരസദിസാതി കമ്മപഥവസേന ഇധ ദേസിതദേസനാവ മൂലവസേന ദേസിതദേസനം ഉപാദായ വിത്ഥാരസദിസാ. വിത്ഥാരദേസനാ നാമ നത്ഥീതി ന കേവലം അയമേവ, അഥ ഖോ സബ്ബാപി ബുദ്ധാനം നിപ്പരിയായേന ഉജുകേന നിരവസേസതോ വിത്ഥാരദേസനാ നാമ നത്ഥി ദേസനാഞാണസ്സ മഹാവിസയതായ കരണസമ്പത്തിയാ ച തജ്ജായ മഹാനുഭാവത്താ സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണസ്സ. സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണസമങ്ഗിതായ ഹി അവസേസപടിസമ്ഭിദാനുഭാവിതായ അപരിമിതകാലസമ്ഭതഞാണസമ്ഭാരസമുദാഗതായ കദാചിപി പരിക്ഖയാനരഹായ അനഞ്ഞസാധാരണായ പടിഭാനപടിസമ്ഭിദായ പഹൂതജിവ്ഹാദിതദനുരൂപരൂപകായസമ്പത്തിസമ്പദായ വിത്ഥാരിയമാനാ ഭഗവതോ ദേസനാ കഥം പരിമിതാ പരിച്ഛിന്നാ ഭവേയ്യ, മഹാകാരുണികതായ പന ഭഗവാ വേനേയ്യജ്ഝാസയാനുരൂപം തത്ഥ തത്ഥ പരിമിതം പരിച്ഛിന്നം കത്വാ നിട്ഠപേതി. അയഞ്ച അത്ഥോ മഹാസീഹനാദസുത്തേന (മ. നി. ൧.൧൪൬ ആദയോ) ദീപേതബ്ബോ. സബ്ബം സംഖിത്തമേവ അത്തജ്ഝാസയവസേന അകഥേത്വാ ബോധനേയ്യപുഗ്ഗലജ്ഝാസയവസേന ദേസനായ നിട്ഠാപിതത്താ. ന ചേത്ഥ ധമ്മസാസനവിരോധോ പരിയായം അനിസ്സായ യഥാധമ്മം ധമ്മാനം ബോധിതത്താ സബ്ബലഹുത്താ ചാതി.

൧൯൪. സത്ത ധമ്മാ കാമാവചരാ സമ്പത്തസമാദാനവിരതീനം ഇധാധിപ്പേതത്താ.

അനിയമേത്വാതി ‘‘സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ, സാവകോ’’തി വാ നിയമം വിസേസേന അകത്വാ. അത്താനമേവ…പേ… വേദിതബ്ബം, തഥാ ഹി പരിബ്ബാജകോ ‘‘തിട്ഠതു ഭവം ഗോതമോ’’തി ആഹ.

൧൯൫. സത്ഥാവ അരഹാ ഹോതി പടിപത്തിയാ പാരിപൂരിഭാവതോ. തസ്മിം ബ്യാകതേതി തസ്മിം ‘‘ഏകഭിക്ഖുപി സാവകോ’’തിആദിനാ സുട്ഠു പഞ്ഹേ കഥിതേ.

൧൯൬. സമ്പാദകോതി പടിപത്തിസമ്പാദകോ.

൧൯൭. സേഖായ വിജ്ജായാതി സേഖലക്ഖണപ്പത്തായ മഗ്ഗപഞ്ഞായ സാതിസയം കത്വാ കരണവസേന വുത്താ, ഫലപഞ്ഞാ പന തായ പത്തബ്ബത്താ കമ്മഭാവേന വുത്താ. തേനാഹ ‘‘ഹേട്ഠിമഫലത്തയം പത്തബ്ബ’’ന്തി. ഇമം പനേത്ഥ അവിപരീതമത്ഥം പാളിതോ ഏവ വിഞ്ഞായമാനം അപ്പടിവിജ്ഝനതോ വിതണ്ഡവാദീ ‘‘യാവതകം സേഖേന പത്തബ്ബം, അനുപ്പത്തം തം മയാ’’തി വചനലേസം ഗഹേത്വാ ‘‘അരഹത്തമഗ്ഗോപി അനേന പത്തോയേവാ’’തി വദതി. ഏവന്തി ഇദാനി വുച്ചമാനായ ഗാഥായ.

കിലേസാനി പഹായ പഞ്ചാതി പഞ്ചോരമ്ഭാഗിയസംയോജനസങ്ഖാതേ സംകിലേസേ പഹായ പജഹിത്വാ, പഹാനഹേതു വാ. പരിപുണ്ണസേഖോതി സബ്ബസോ വഡ്ഢിതസേഖധമ്മോ. അപരിഹാനധമ്മോതി അപരിഹാനസഭാവോ. ന ഹി യസ്സ ഫാതിഗതേഹി സീലാദിധമ്മേഹി പരിഹാനി അത്ഥി, സമാധിമ്ഹി പരിപൂരകാരിതായ ചേതോവസിപ്പത്തോ. തേനാഹ ‘‘സമാഹിതിന്ദ്രിയോ’’തി. അപരിഹാനധമ്മത്താവ ഠിതത്തോ.

അനാഗാമിനാ ഹി അസേഖഭാവാവഹാ ധമ്മാ പരിപൂരേതബ്ബാ, ന സേഖഭാവാവഹാതി സോ ഏകന്തപരിപുണ്ണേ സേഖോ വുത്തോ. ഏതം ന ബുദ്ധവചനന്തി ‘‘മഗ്ഗോ ബഹുചിത്തക്ഖണികോ’’തി ഏതം വചനം ന ബുദ്ധവചനം അനന്തരേകന്തവിപാകദാനതോ, ബഹുക്ഖത്തും പവത്തനേ പയോജനാഭാവതോ ച ലോകുത്തരകുസലസ്സ, ‘‘സമാധിമാനന്തരികഞ്ഞമാഹു (ഖു. പാ. ൬.൫; സു. നി. ൨൨൮), ന പാരം ദിഗുണം യന്തീ’’തി (സു. നി. ൭൧൯) ഏവമാദീനി സുത്തപദാനി ഏതസ്സത്ഥസാധകാനി. ഓരമ്ഭാഗിയസംയോജനപ്പഹാനേന സേക്ഖധമ്മപരിപൂരിഭാവസ്സ വുത്തതായ അത്ഥോ തവ വചനേന വിരുജ്ഝതീതി. അസ്സ ആയസ്മതോ വച്ഛസ്സ.

൧൯൮. അഭിഞ്ഞാ വാ കാരണന്തി യഞ്ഹി തം തത്ര തത്ര സക്ഖിഭബ്ബതാസങ്ഖാതം ഇദ്ധിവിധപച്ചനുഭവനാദി, തസ്സ അഭിഞ്ഞാ കാരണം. അഥ ഇദ്ധിവിധപച്ചനുഭവനാദി അഭിഞ്ഞാ, ഏവം സതി അഭിഞ്ഞാപാദകജ്ഝാനം കാരണം. അവസാനേ ഛട്ഠാഭിഞ്ഞായ പന അരഹത്തം. ഏത്ഥ ച യസ്മാ പഠമസുത്തേ ആസവക്ഖയോ അധിപ്പേതോ, ആസവാ ഖീണാ ഏവ, ന പുന ഖേപേതബ്ബാ, തസ്മാ തത്ഥ ‘‘യാവദേവാ’’തി ന വുത്തം. ഇധ ഫലസമാപത്തി അധിപ്പേതാ, സാ ച പുനപ്പുനം സമാപജ്ജീയതി, തസ്മാ ‘‘യാവദേവാ’’തി വുത്തം. തതോ ഏവ ഹി ‘‘അരഹത്തം വാ കാരണ’’ന്തി വുത്തം. തഞ്ഹി ‘‘കുദാസ്സു നാമാഹം തദായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരിസ്സാമി, യദരിയാ ഏതരഹി ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരന്തീ’’തി (മ. നി. ൧.൪൬൫; ൩.൩൦൭) അനുത്തരേസു വിമോക്ഖേസു പിഹം ഉപട്ഠപേത്വാ അഭിഞ്ഞാ നിബ്ബത്തേന്തസ്സ കാരണം, തയിദം സബ്ബസാധാരണം ന ഹോതീതി സാധാരണവസേന നം ദസ്സേന്തോ ‘‘അരഹത്തസ്സ വിപസ്സനാ വാ’’തി ആഹ.

൨൦൦. പരിചരന്തി നാമ വിപ്പകതബ്രഹ്മചരിയവാസത്താ. പരിചിണ്ണോ ഹോതി സാവകേന നാമ സത്ഥു ധമ്മേ കത്തബ്ബാ പരിചരിയാ സമ്മദേവ നിട്ഠാപിതത്താ. തേനാഹ ‘‘ഇതി…പേ… ഥേരോ ഏവമാഹാ’’തി. തേസം ഗുണാനന്തി തേസം അസേക്ഖഗുണാനം. സേസം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

മഹാവച്ഛസുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ സമത്താ.