൪. ദീഘനഖസുത്തവണ്ണനാ

൨൦൧. ഖനനം ഖതം, സൂകരസ്സ ഖതം ഏത്ഥ അത്ഥീതി സൂകരഖതാ, സൂകരസ്സ വാ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ പഠമം ഖതം ഉപാദായ സൂകരഖതാ, തായ. ഏവംനാമകേതി ഏവം ഇത്ഥിലിങ്ഗവസേന ലദ്ധനാമകേ. പംസുധോതേതി ധോതപംസുകേ. ഓതരിത്വാ അഭിരുഹിതബ്ബന്തി പകതിഭൂമിതോ അനേകേഹി സോപാനഫലകേഹി ഓതരിത്വാ പുന ലേണദ്വാരം കതിപയേഹി അഭിരുഹിതബ്ബം.

ഠിതകോവാതി മാതുലസ്സ ഠിതത്താ തത്ഥ സഗാരവസപതിസ്സവസേന ഠിതകോവ. കിഞ്ചാപി സബ്ബ-സദ്ദോ അവിസേസതോ അനവസേസപരിയാദായകോ, വത്ഥുഅധിപ്പായാനുരോധീ പന സദ്ദപ്പയോഗോതി തമത്ഥം സന്ധായ പരിബ്ബാജകോ ‘‘സബ്ബം മേ നക്ഖമതീ’’തി ആഹ. യാ ലോകേ മനുസ്സഉപപത്തിയോതിആദികാ ഉപപത്തിയോ, താ അനത്ഥസമുദാഗതാ തത്ഥ തത്ഥേവ സത്താനം ഉച്ഛിജ്ജനതോ, തസ്മാ സമയവാദീഹി വുച്ചമാനാ സബ്ബാ ആയതിം ഉപ്പജ്ജനഉപപത്തി ന ഹോതി. ജലബുബ്ബുളകാ വിയ ഹി ഇമേ സത്താ തത്ഥ തത്ഥ സമയേ ഉപ്പജ്ജിത്വാ ഭിജ്ജന്തി, തേസം തത്ഥ പടിസന്ധി നത്ഥീതി അസ്സ അധിപ്പായോ. തേനാഹ ‘‘പടിസന്ധിയോ’’തിആദി. അസ്സ അധിപ്പായം മുഞ്ചിത്വാതി യേനാധിപ്പായേന പരിബ്ബാജകോ ‘‘സബ്ബം മേ നക്ഖമതീ’’തി ആഹ, തം തസ്സ അധിപ്പായം ജാനന്തോപി അജാനന്തോ വിയ ഹുത്വാ തസ്സ അക്ഖരേ താവ ദോസം ദസ്സേന്തോതി പദേസസബ്ബം സന്ധായ തേന വുത്തം, സബ്ബസബ്ബവിസയം കത്വാ തത്ഥ ദോസം ഗണ്ഹന്തോ. യഥാ ലോകേ കേനചി ‘‘സബ്ബം വുത്തം, തം മുസാ’’തി വുത്തേ തസ്സ വചനസ്സ സബ്ബന്തോഗധത്താ മുസാഭാവോ ആപജ്ജേയ്യ, ഏവം ഇമസ്സപി ‘‘സബ്ബം മേ നക്ഖമതീ’’തി വദതോ തഥാ പവത്താ ദിട്ഠിപി നക്ഖമതീതി അത്ഥതോ ആപന്നമേവ ഹോതി. തേനാഹ ഭഗവാ – ‘‘ഏസാപി തേ ദിട്ഠി നക്ഖമതീ’’തി. യഥാ പന കേനചി ‘‘സബ്ബം വുത്തം മുസാ’’തി വുത്തേ അധിപ്പായാനുരോധിനീ സദ്ദപ്പവത്തി, തസ്സ വചനം മുഞ്ചിത്വാ തദഞ്ഞേസമേവ മുസാഭാവോ ഞായാഗതോ, ഏവമിധാപി ‘‘സബ്ബം മേ നക്ഖമതീ’’തി വചനതോ യസ്സാ ദിട്ഠിയാ വസേന ‘‘സബ്ബം മേ നക്ഖമതീ’’തി തേന വുത്തം, തം ദിട്ഠിം മുഞ്ചിത്വാ തദഞ്ഞമേവ യഥാധിപ്പേതം സബ്ബം നക്ഖമതീതി അയമത്ഥോ ഞായാഗതോ, ഭഗവാ പന വാദീവരോ സുഖുമായ ആണിയാ ഥൂലം ആണിം നീഹരന്തോ വിയ ഉപായേന തസ്സ ദിട്ഠിഗതം നീഹരിതും തസ്സ അധിപ്പായേന അവത്വാ സദ്ദവസേന താവ ലബ്ഭമാനം ദോസം ദസ്സേന്തോ ‘‘യാപി ഖോ തേ’’തിആദിമാഹ. തേന വുത്തം – ‘‘അസ്സ അധിപ്പായം മുഞ്ചിത്വാ അക്ഖരേ താവ ദോസം ദസ്സേന്തോ’’തി.

പരിബ്ബാജകോ പന യം സന്ധായ ‘‘സബ്ബം മേ നക്ഖമതീ’’തി മയാ വുത്തം, ‘‘അയം സോ’’തി യഥാവുത്തദോസപരിഹരണത്ഥം തസ്മിം അത്ഥേ വുച്ചമാനേ ഏസ ദോസോ സബ്ബോ ന ഹോതി, ഏവമ്പി സമണോ ഗോതമോ മമ വാദേ ദോസമേവ ആരോപേയ്യാതി അത്തനോ അജ്ഝാസയം നിഗുഹിത്വാ യഥാവുത്തദോസം പരിഹരിതുകാമോ ‘‘ഏസാ മേ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ തമ്പസ്സ താദിസമേവാതി യം ‘‘സബ്ബം മേ നക്ഖമതീ’’തി ഗഹിതം വത്ഥു, തമ്പി താദിസമേവ ഭവേയ്യാതി. അയഞ്ച സബ്ബന്തോഗധദിട്ഠി മയ്ഹമ്പി ദിട്ഠിവത്ഥു, തം മേ ഖമേയ്യവാതി. യസ്മാ പന ‘‘ഏസാപി ദിട്ഠി തുയ്ഹം നക്ഖമതീ’’തി യാപി ദിട്ഠി വുത്താ ഭവതാ ഗോതമേന, സാപി മയ്ഹം നക്ഖമതി, തസ്മാ സബ്ബം മേ നക്ഖമതേവാതി പരിബ്ബാജകസ്സ അധിപ്പായോ. തേനാഹ – ‘‘തം പരിഹരാമീതി സഞ്ഞായ വദതീ’’തി. തഥാ ച വക്ഖതി ‘‘തസ്മാപി ഉച്ഛേദദിട്ഠി മയ്ഹം നക്ഖമതീ’’തി. ‘‘ഏസാ മേ ദിട്ഠീ’’തി യാ ഠിതിഭൂതാ ദിട്ഠി, തായ ‘‘സബ്ബം മേ നക്ഖമതീ’’തി പനേത്ഥ സബ്ബഗ്ഗഹണേന ഗഹിതത്താ ആഹ – ‘‘അത്ഥതോ പനസ്സ ഏസാ ദിട്ഠി ന മേ ഖമതീതി ആപജ്ജതീ’’തി. അയം ദോസോതി ദസ്സേന്തോ ആഹ ‘‘യസ്സ പനാ’’തിആദി. ഏസാതി ദിട്ഠി. രുചിതന്തി ദിട്ഠിദസ്സനേന അഭിനിവിസിത്വാ രോചേത്വാ ഗഹിതം. തേന ഹി ദിട്ഠിഅക്ഖമേന അരുചിതേന ഭവിതബ്ബന്തി സതി ദിട്ഠിയാ അക്ഖമഭാവേ തതോ തായ ഗഹിതായ ഖമേയ്യ രുച്ചേയ്യ യഥാ, ഏവം സബ്ബസ്സ അക്ഖമഭാവേതി അപരഭാഗേ സബ്ബം ഖമതി രുച്ചതീതി ആപജ്ജതി. ന പനേസ തം സമ്പടിച്ഛതീതി ഏസ ‘‘സബ്ബം മേ നക്ഖമതീ’’തി ഏവം വദന്തോ ഉച്ഛേദവാദീ തം വുത്തനയേന സബ്ബസ്സ ഖമനം രുച്ചനം ന സമ്പടിച്ഛതി. ഞായേന വുത്തമത്ഥം കഥം ന സമ്പടിച്ഛതീതി ആഹ ‘‘കേവലം തസ്സാപി ഉച്ഛേദദിട്ഠിയാ ഉച്ഛേദമേവ ഗണ്ഹാതീ’’തി. സബ്ബേസഞ്ഹി ധമ്മാനം ആയതിം ഉപ്പാദം അരുച്ചിത്വാ തം സന്ധായ അയം ‘‘സബ്ബം മേ നക്ഖമതീ’’തി വദതി, ഉച്ഛേദദിട്ഠികേസു ച ഉച്ഛിന്നേസു കുതോ ഉച്ഛേദദിട്ഠിസഭാവോതി.

തേനാതി തേന കാരണേന, യസ്മാ ഇധേകച്ചേ സത്താ ഈദിസം ദിട്ഠിം പഗ്ഗയ്ഹ തിട്ഠന്തി, തസ്മാതി വുത്തം ഹോതി. പജഹനകേന വാ ചിത്തേന ഏകജ്ഝം ഗഹേത്വാ പജഹനകേഹി അപ്പജഹനകേ നിദ്ധാരേതും ഭഗവാ ‘‘അതോ…പേ… ബഹുതരാ’’തി അവോചാതി ആഹ – ‘‘പജഹനകേസു നിസ്സക്ക’’ന്തി യഥാ ‘‘പഞ്ചസീലേഹി പഭാവനാ പഞ്ഞവന്തതരാ’’തി. ‘‘ബഹൂ’’തി വത്വാ ന കേവലം ബഹൂ, അഥ ഖോ അതിവിയ ബഹൂതി ദസ്സേന്തോ ‘‘ബഹുതരാ’’തി ആഹ. ‘‘ബഹൂ ഹീ’’തി നയിദം നിസ്സക്കവചനം, അഥ ഖോ പച്ചത്തവചനം. കഥം ഹി-സദ്ദോതി ആഹ ‘‘ഹി-കാരോ നിപാതമത്ത’’ന്തി. അനിസ്സക്കവചനം താവ തസ്സ പജഹനകാനം ബഹുഭാവതോ തേപി പരതോ ‘‘ബഹുതരാ’’തി വുച്ചീയന്തി. മൂലദസ്സനന്തി യേ താദിസം ദസ്സനം പഠമം ഉപാദിയന്തി, തജ്ജാതികമേവ പച്ഛാ ഗഹിതദസ്സനം. വിജാതിയഞ്ഹി പഠമം ഗഹിതദസ്സനം അപ്പഹായ വിജാതിയസ്സ ഗഹണം ന സമ്ഭവതി വിരുദ്ധസ്സ അഭിനിവേസസ്സ സഹ അനവട്ഠാനതോ. അവിരുദ്ധം പന മൂലദസ്സനം അവിസ്സജ്ജിത്വാ വിസയാദിഭേദഭിന്നം അപരദസ്സനം ഗഹേതും ലബ്ഭതി. തേനാഹ ‘‘ഏത്ഥ ചാ’’തിആദി.

തത്ഥ കിഞ്ചാപി ഏകച്ചസസ്സതവാദോ സസ്സതുച്ഛേദാഭിനിവേസാനം വസേന യഥാക്കമം സസ്സതുച്ഛേദഗ്ഗാഹനജാതികോ, ഉച്ഛേദഗ്ഗാഹേന പന സസ്സതാഭിനിവേസസ്സ തംഗാഹേന ച അസസ്സതാഭിനിവേസസ്സ വിരുജ്ഝനതോ ഉഭയത്ഥപി ‘‘ഏകച്ചസസ്സതം വാ ഗഹേതും ന സക്കാ’’തി വുത്തം, തഥാ ‘‘സസ്സതം വാ ഉച്ഛേദം വാ ന സക്കാ ഗഹേതു’’ന്തി ച. മൂലസസ്സതഞ്ഹി പഠമം ഗഹിതം. ആയതനേസുപി യോജേതബ്ബന്തി പഠമം ചക്ഖായതനം സസ്സതന്തി ഗഹേത്വാ അപരഭാഗേ ന കേവലം ചക്ഖായതനമേവ സസ്സതം, സോതായതനമ്പി സസ്സതം, ഘാനായതനാദിപി സസ്സതന്തി ഗണ്ഹാതീതിആദിനാ യോജേതബ്ബം. ആയതനേസുപീതി പി-സദ്ദേന ധാതൂനം ഇന്ദ്രിയാനമ്പി ഗാഹോ ദട്ഠബ്ബോ. ഇദം സന്ധായാതി ‘‘മൂലേ സസ്സത’’ന്തിആദിനാ വുത്തപഠമഗ്ഗാഹസ്സ സമാനജാതിയം അപരഗ്ഗാഹം സന്ധായ.

ദുതിയവാരേ പഠമവാരേ വുത്തസദിസം വുത്തനയേനേവ വേദിതബ്ബം. തത്ഥ ആദീനവം ദിസ്വാതി ‘‘യദി രൂപം സസ്സതം സിയാ, നയിദം ആബാധായ സംവത്തേയ്യ. യസ്മാ ച ഖോ ഇദം രൂപം അസസ്സതം, തസ്മാ അഭിണ്ഹപടിപീളനട്ഠേന ഉദയവയവന്തതായ രൂപം അനിച്ചം സങ്ഖതം പടിച്ചസമുപ്പന്നം, സസ്സതാഭിനിവേസോ മിച്ഛാ’’തിആദിനാ തത്ഥ സസ്സതവാദേ ആദീനവം ദോസം ദിസ്വാ. ഓളാരികന്തി തസ്മാ പടിപീളനട്ഠേന അയാഥാവഗ്ഗാഹതായ രൂപം ന സണ്ഹം ഓളാരികമേവ. വേദനാദീനമ്പി അനിച്ചാദിഭാവദസ്സനം രൂപവേദനാആദീനം സമാനയോഗക്ഖമത്താ. വിസ്സജ്ജേതീതി പജഹതി.

തിസ്സോ ലദ്ധിയോതി സസ്സതുച്ഛേദഏകച്ചസസ്സതദിട്ഠിയോ. യസ്മാ സസ്സതദിട്ഠികാ വട്ടേ രജ്ജനസ്സ ആസന്നാ. തഥാ ഹി തേ ഓലീയന്തീതി വുച്ചന്തി, ഭവാഭവദിട്ഠീനം വസേന ഇമേസം സത്താനം സംസാരതോ സീസുക്ഖിപനം നത്ഥീതി ഏതാവ തിസ്സോ വിസേസതോ ഗഹേതബ്ബാ.

ഇധലോകം പരലോകഞ്ച അത്ഥീതി ജാനാതീതി ഏത്താവതാ സസ്സതദസ്സനസ്സ അപ്പസാവജ്ജതാകാരണമാഹ, വട്ടം അസ്സാദേതി, അഭിനന്ദതീതി ഇമിനാ ദന്ധവിരാഗതായ. തേനാഹ ‘‘തസ്മാ’’തിആദി. ഇധലോകം പരലോകഞ്ച അത്ഥീതി ജാനാതീതി ഇമിനാ താസു താസു ഗതീസു സത്താനം സംസരണം പടിക്ഖിപതീതി ദസ്സേതി, സുകതദുക്കടാനം കമ്മാനം ഫലം അത്ഥീതി ജാനാതീതി ഇമിനാ കമ്മഫലം. കുസലം ന കരോതീതി ഇമിനാ കമ്മം, അകുസലം കരോന്തോ ന ഭായതീതി ഇമിനാ പുഞ്ഞാപുഞ്ഞാനി സഭാവതോ ജായന്തീതി ദസ്സേതി. വട്ടം അസ്സാദേതി അഭിനന്ദതി തന്നിന്നഭാവതോ. സീഘം ലദ്ധിം ജഹിതും ന സക്കോതി വട്ടുപച്ഛേദസ്സ അരുച്ചനതോ. ഉച്ഛേദവാദീ ഹി തസ്മിം ഭവേ ഉച്ഛേദം മഞ്ഞതി. തതോ പരം ഇധലോകം പരലോകഞ്ച അത്ഥീതി ജാനാതി സുകതദുക്കടാനം ഫലം അത്ഥീതി ജാനാതി കമ്മഫലവാദീഭാവതോ. യേഭുയ്യേന ഹി ഉച്ഛേദവാദീ സഭാവനിയതിയദിച്ഛാഭിനിവേസേസു അഞ്ഞത്രാഭിനിവേസോ ഹോതി. സീഘം ദസ്സനം പജഹതി വട്ടാഭിരതിയാ അഭാവതോ. പാരമിയോ പൂരേതും സക്കോന്തോ പച്ചേകബുദ്ധോ ഹുത്വാ, ലോകവോഹാരമത്തേനേവ സോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ ഹുത്വാ പരിനിബ്ബായതീതി യോജനാ. അസക്കോന്തോതി ബുദ്ധോ ഹോതും അസക്കോന്തോ. അഭിനീഹാരം കത്വാ അഗ്ഗസാവകാദിഭാവസ്സ അഭിനീഹാരം സമ്പാദേത്വാ. സാവകോ ഹുത്വാതി അഗ്ഗസാവകോ മഹാസാവകോ ഹുത്വാ, തത്ഥാപി തേവിജ്ജോ ഛളഭിഞ്ഞോ പടിസമ്ഭിദാപ്പത്തോ വാ സുക്ഖവിപസ്സകോ ഏവ വാ ബുദ്ധസാവകോ ഹുത്വാ പരിനിബ്ബായതി. സബ്ബമിദം ഉച്ഛേദവാദിനോ കല്യാണമിത്തനിസ്സയേന സമ്മത്തനിയാമോക്കമനേ ഖിപ്പവിരാഗതാദസ്സനത്ഥം ആഗതം. തേനാഹ ‘‘തസ്മാ’’തിആദി.

൨൦൨. കഞ്ജിയേനേവാതി ആരനാളേന. കഞ്ജിയസദിസേന ഉച്ഛേദദസ്സനേന. പൂരിതോതി പരിപുണ്ണജ്ഝാസയോ. സോതി പരിബ്ബാജകോ. അപ്പഹായാതി അഭിന്ദിത്വാ. വിഗ്ഗഹോതി കലഹോ ഇദമേവ സച്ചം, മോഘമഞ്ഞന്തി അഞ്ഞമഞ്ഞം വിരുദ്ധഗ്ഗാഹോതി കത്വാ. വിവാദന്തി വിരുദ്ധവാദം. വിഘാതന്തി വിരോധഹേതുകം ചിത്തവിഘാതം. വിഹേസന്തി വിഗ്ഗഹവിവാദനിമിത്തം കായികം ചേതസികഞ്ച കിലമഥം. ആദീനവം ദിസ്വാതി ഏതാസം ദിട്ഠീനം ഏവരൂപോ ആദീനവോ, അനിയ്യാനികഭാവതായ പന സമ്പതി ആയതിഞ്ച മഹാദീനവോതി ഏവം ആദീനവം ദിസ്വാ.

൨൦൫. ‘‘ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’’തിആദിനാ (മ. നി. ൧.൨൪൧; സം. നി. ൩.൮) കായം അന്വേതീതി കായന്വയോ, സോയേവ, തസ്സ വാ സമൂഹോ കായന്വയതാ, കായപടിബദ്ധോ കിലേസോ. തേനാഹ ‘‘കായം…പേ… അത്ഥോ’’തി.

അസമ്മിസ്സഭാവന്തി അസങ്കരതോ വവത്ഥിതഭാവം. തേന താസം യഥാസകം പച്ചയാനം ഉപ്പജ്ജിത്വാ വിഗമം ദസ്സേതി. ഏവഞ്ഹി താസം കദാചിപി സങ്കരോ നത്ഥി. തേനാഹ ‘‘തത്രായം സങ്ഖേപത്ഥോ’’തിആദി. സരൂപം അഗ്ഗഹേത്വാ ‘‘അഞ്ഞാ വേദനാ’’തി അനിയമേന വുത്തത്താ തമേവ വിഗമം ദസ്സേന്തോ ‘‘അനുപ്പന്നാവ ഹോന്തി അന്തരഹിതാ വാ’’തി ആഹ. സരൂപതോ നിയമേത്വാ വുച്ചമാനേ കാചി അനുപ്പന്നാ വാ ഹോതി, കാചി അന്തരഹിതാ വാതി. ചുണ്ണവിചുണ്ണഭാവദസ്സനത്ഥന്തി ഖണേ ഖണേ ഭിജ്ജമാനഭാവദസ്സനത്ഥം.

ന കേനചി സംവദതീതി കേനചി പുഗ്ഗലേന സദ്ധിം ദിട്ഠിരാഗവസേന സംകിലിട്ഠചിത്തോ ന വദതി. തേനാഹ ‘‘സസ്സതം ഗഹേത്വാ’’തിആദി. ന വിവദതീതി വിരുദ്ധഭാവോ ഹുത്വാ ന വിവദതി. പരിവത്തേത്വാതി ഉച്ഛേദം ഗഹേത്വാ ഏകച്ചസസ്സതം ഗഹേത്വാ ഏവം വുത്തനയേന തയോപി വാദാ പരിവത്തേത്വാ യോജേതബ്ബാ. തേന വോഹരതീതി തേന ലോകവോഹാരേന ലോകസമഞ്ഞം അനതിധാവന്തോ സത്തോ പുരിസോ പുഗ്ഗലോതിആദിനാ വോഹരതി, ന പന ഇതോ ബാഹിരകാ വിയ അഭിനിവിസതി. തേനാഹ ‘‘അപരാമസന്തോ’’തി. കഞ്ചി ധമ്മന്തി രൂപാദീസു ഏകം ധമ്മമ്പി. പരാമാസഗ്ഗാഹേന അഗ്ഗണ്ഹന്തോതി ‘‘നിച്ച’’ന്തിആദിനാ, ‘‘ഏതം മമാ’’തിആദിനാ ച ധമ്മസഭാവം അതിക്കമിത്വാ പരതോ ആമസിത്വാ ഗഹണേന അഗ്ഗണ്ഹന്തോ.

കതാവീതി കതകിച്ചോ. സോ വദേയ്യാതി ഖീണാസവോ ഭിക്ഖു അഹങ്കാരമമങ്കാരേസു സബ്ബസോ സമുച്ഛിന്നേസുപി അഹം വദാമീതി വദേയ്യ. തത്ഥ അഹന്തി നിയകജ്ഝത്തസന്താനേ. മമന്തി തസ്സ സന്തകഭൂതേ വത്ഥുസ്മിം ലോകനിരുള്ഹേ. സമഞ്ഞന്തി തത്ഥ സുകുസലതായ ലോകേ സമഞ്ഞാ കുസലോ വിദിത്വാ. വോഹാരമത്തേനാതി കേവലം പച്ചേകബുദ്ധോ ഹുത്വാ മഹാബോധിപാരമിയോ പൂരേതും അസക്കോന്തോ സാവകോ ഹുത്വാ ദേസവോഹാരമത്തേന ന അപ്പഹീനതണ്ഹോ വിയ അന്ധപുഥുജ്ജനോ അഭിനിവേസനവസേന.

൨൦൬. സസ്സതാദീസൂതി സസ്സതാഭിനിവേസാദീസു. തേസം തേസം ധമ്മാനന്തി നിദ്ധാരണേ സാമിവചനം. സസ്സതം അഭിഞ്ഞായാതി സസ്സതദിട്ഠിം സമുദയതോ അത്ഥങ്ഗമതോ അസ്സാദതോ നിസ്സരണതോ അഭിവിസിട്ഠായ പഞ്ഞായ പടിവിജ്ഝിത്വാ. പഹാനന്തി അച്ചന്തപ്പഹാനം സമുച്ഛേദം. രൂപസ്സ പഹാനന്തി രൂപസ്സ തപ്പടിബദ്ധസഞ്ഞോജനപ്പഹാനേന പഹാനം. അനുപ്പാദനിരോധേന നിരുദ്ധേഹി ആസവേഹി അഗ്ഗഹേത്വാവ ചിത്തം വിമുച്ചി. ‘‘ആസവേഹി ചിത്തം വിമുച്ചീ’’തി ഏത്ഥ കിഞ്ചിപി അഗ്ഗഹേത്വാ അസേസേത്വാ. സോളസ പഞ്ഞാതി മഹാപഞ്ഞാദികാ സോളസ പഞ്ഞാ. ചതുരങ്ഗസമന്നാഗതോതി പുണ്ണഉപോസഥദിവസതാ, കേനചി അനാമന്തിതമേവ അനേകസതാനംയേവ അനേകസഹസ്സാനം വാ ഭിക്ഖൂനം സന്നിപതിതതാ, സബ്ബേസം ഏഹിഭിക്ഖുഭാവേന ഉപസമ്പന്നതാ, ഛളഭിഞ്ഞതാ ചാതി. തേനാഹ ‘‘തത്രിമാനി അങ്ഗാനീ’’തിആദി. യം പനേത്ഥ അത്ഥതോ അവിഭത്തം, തം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

ദീഘനഖസുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ സമത്താ.