൧. തേവിജ്ജവച്ഛസുത്തവണ്ണനാ

൧൮൫. തത്ഥാതി ഏകപുണ്ഡരീകസഞ്ഞിതേ പരിബ്ബാജകാരാമേ. അനാഗതപുബ്ബോ ലോകിയസമുദാഹാരവസേന ‘‘ചിരസ്സം ഖോ, ഭന്തേ’’തിആദിനാ വുച്ചതി, അയം പനേത്ഥ ആഗതപുബ്ബതം ഉപാദായ തഥാ വുത്തോ. ഭഗവാ ഹി കേസഞ്ചി വിമുത്തിജനനത്ഥം, കേസഞ്ചി ഇന്ദ്രിയപരിപാകത്ഥം, കേസഞ്ചി വിസേസാധിഗമത്ഥം കദാചി തിത്ഥിയാരാമം ഉപഗച്ഛതി. അനനുഞ്ഞായ ഠത്വാതി അനനുജാനിതബ്ബേ ഠത്വാ. അനുജാനിതബ്ബം സിയാ അനഞ്ഞാതസ്സ ഞേയ്യസ്സ അഭാവതോ. യാവതകഞ്ഹി ഞേയ്യം, താവതകം ഭഗവതോ ഞാണം, യാവതകഞ്ച ഭഗവതോ ഞാണം താവതകം ഞേയ്യം. തേനേവാഹ – ‘‘ന തസ്സ അദിട്ഠമിധത്ഥി കിഞ്ചി, അഥോ അവിഞ്ഞാതമജാനിതബ്ബ’’ന്തിആദി (മഹാനി. ൧൫൬; ചൂളനി. ധോതകമാണവപുച്ഛാനിദ്ദേസ ൩൨; പടി. മ. ൧.൧൨൧). സബ്ബഞ്ഞുതഞ്ഞാണേന ഹി ഭഗവാ ആവജ്ജേത്വാ പജാനാതി. വുത്തഞ്ഹേതം ‘‘ആവജ്ജനപടിബദ്ധം ബുദ്ധസ്സ ഭഗവതോ ഞാണ’’ന്തി (മി. പ. ൪.൧.൨). യദി ഏവം ‘‘ചരം സമാഹിതോ നാഗോ, തിട്ഠം നാഗോ സമാഹിതോ’’തി (അ. നി. ൬.൪൩) ഇദം സുത്തപദം കഥന്തി? വിക്ഖേപാഭാവദീപനപദമേതം, ന അനാവജ്ജനേനപി ഞാണാനം പവത്തിപരിദീപനം. യം പനേത്ഥ വത്തബ്ബം, തം ഹേട്ഠാ വിത്ഥാരതോ വുത്തമേവ.

൧൮൬. യാവദേവാതി ഇദം യഥാരുചി പവത്തി വിയ അപരാപരുപ്പത്തിപി ഇച്ഛിതബ്ബാതി തദഭാവം ദസ്സേന്തോ ആഹ – ‘‘സകിം ഖീണാനം ആസവാനം പുന ഖേപേതബ്ബാഭാവാ’’തി. പച്ചുപ്പന്നജാനനഗുണന്തി ഇദം ദിബ്ബചക്ഖുഞാണസ്സ പരിഭണ്ഡഞാണം അനാഗതംസഞാണം അനാദിയിത്വാ വുത്തം, തസ്സ പന വസേന അനാഗതംസഞാണഗുണം ദസ്സേതീതി വത്തബ്ബം സിയാ.

ഗിഹിപരിക്ഖാരേസൂതി വത്ഥാഭരണാദിധനധഞ്ഞാദിഗിഹിപരിക്ഖാരേസു. ഗിഹിലിങ്ഗം പന അപ്പമാണം, തസ്മാ ഗിഹിബന്ധനം ഛിന്ദിത്വാ ദുക്ഖസ്സന്തകരാ ഹോന്തിയേവ. സതി പന ദുക്ഖസ്സന്തകിരിയായ ഗിഹിലിങ്ഗേ തേ ന തിട്ഠന്തിയേവാതി ദസ്സേന്തോ ‘‘യേപീ’’തിആദിമാഹ. സുക്ഖാപേത്വാ സമുച്ഛിന്ദിത്വാ. അരഹത്തം പത്തദിവസേയേവ പബ്ബജനം വാ പരിനിബ്ബാനം വാതി അയം നയോ ന സബ്ബസാധാരണോതി ആഹ ‘‘ഭൂമദേവതാ പന തിട്ഠന്തീ’’തി. തത്ഥ കാരണവചനം ‘‘നിലീയനോകാസസ്സ അത്ഥിതായാ’’തി. അരഞ്ഞപബ്ബതാദിപവിവേകട്ഠാനം നിലീയനോകാസോ. സേസകാമഭവേതി കാമലോകേ. ലളിതജനസ്സാതി ആഭരണാലങ്കാരനച്ചഗീതാദിവസേന വിലാസയുത്തജനസ്സ.

സോപീതി ‘‘സോ അഞ്ഞത്ര ഏകേനാ’’തി വുത്തോ സോപി. കരതോ ന കരീയതി പാപന്തി ഏവം ന കിരിയം പടിബാഹതി. യദി അത്താനംയേവ ഗഹേത്വാ കഥേതി, അഥ കസ്മാ മഹാസത്തോ തദാ ആജീവകപബ്ബജ്ജം ഉപഗച്ഛീതി ആഹ ‘‘തദാ കിരാ’’തിആദി. തസ്സപീതി ന കേവലം അഞ്ഞേസം ഏവ പാസണ്ഡാനം, തസ്സപി. വീരിയം ന ഹാപേസീതി തപോജിഗുച്ഛവാദം സമാദിയിത്വാ ഠിതോ വിരാഗത്ഥായ തം സമാദിണ്ണവത്തം ന പരിച്ചജി, സത്ഥുസാസനം ന ഛഡ്ഡേസി. തേനാഹ – ‘‘കിരിയവാദീ ഹുത്വാ സഗ്ഗേ നിബ്ബത്തതീ’’തി.

തേവിജ്ജവച്ഛസുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ സമത്താ.