൭. കുക്കുരവതികസുത്തവണ്ണനാ

൭൮. കോലിയേസൂതി ബഹുവചനവസേനായം പാളി ആഗതാ. ഏവംനാമകേ ജനപദേതി അത്ഥവചനം കസ്മാ വുത്തന്തി ആഹ ‘‘സോ ഹീ’’തിആദി. ന നിയമിതോതി ‘‘അസുകമ്ഹി നാമ വിഹാരേ’’തി ന നിയമേത്വാ വുത്തോ. സേനാസനേയേവാതി ആവാസേയേവ, ന രുക്ഖമൂലാദികേ. വേസകിരിയാ ഘാസഗ്ഗഹണാദിനാ സമാദാതബ്ബട്ഠേന ഗോവതം, തസ്മിം നിയുത്തോ ഗോവതികോ. തേനാഹ ‘‘സമാദിന്നഗോവതോ’’തി. യം സന്ധായാഹു വേദവേദിനോ – ‘‘ഗച്ഛം ഭക്ഖേതി, തിട്ഠം മുത്തേതി, ഉപാഹാ ഉദകം ധൂപേതി, തിണാനി ഛിന്ദതീ’’തിആദി. അയം അചേലോതി അചേലകപബ്ബജ്ജാവസേന അചേലോ, പുരിമോ പന ഗോവതികോ കുക്കുരവതികോതി ഏത്ഥ വുത്തനയാനുസാരേന അത്ഥോ വത്തബ്ബോ. പലികുണ്ഠിത്വാതി ഉഭോ ഹത്ഥേ ഉഭോ പാദേ ച സമിഞ്ജിത്വാ. ‘‘ഉക്കുടികോ ഹുത്വാ’’തിപി വദന്തി. ഗമനം നിപ്ഫജ്ജനം ഗതീതി ആഹ – ‘‘കാ ഗതീതി കാ നിപ്ഫത്തീ’’തി. നിപ്ഫത്തിപരിയോസാനാ ഹി വിപാകധമ്മപ്പവത്തി. കതൂപചിതകമ്മവസേന അഭിസമ്പരേതി ഏത്ഥാതി അഭിസമ്പരായോ, പരലോകോ. തത്ഥസ്സ ച നിപ്ഫത്തിം പുച്ഛതീതി ആഹ – ‘‘അഭിസമ്പരായമ്ഹി കത്ഥ നിബ്ബത്തീ’’തി. കുക്കുരവതസമാദാനന്തി കുക്കുരഭാവസമാദാനം, ‘‘അജ്ജ പട്ഠായ അഹം കുക്കുരോ’’തി കുക്കുരഭാവാധിട്ഠാനം.

൭൯. പരിപുണ്ണന്തി യത്തകാ കുക്കുരവികാരാ, തേഹി പരിപുണ്ണം. തേനാഹ ‘‘അനൂന’’ന്തി. അബ്ബോകിണ്ണന്തി തേഹി അവോമിസ്സം. കുക്കുരാചാരന്തി കുക്കുരാനം ഗമനാകാരോതിആദിആചാരേന കുക്കുരഭാവാധിട്ഠാനചിത്തമാഹ. തഥാ തഥാ ആകപ്പേതബ്ബതോ ആകപ്പോ, പവത്തിആകാരോ. സോ പനേത്ഥ ഗമനാദികോതി ആഹ ‘‘കുക്കുരാനം ഗമനാകാരോ’’തിആദി. ആചാരേനാതി കുക്കുരസീലാചാരേന. വതസമാദാനേനാതി കുക്കുരവതാധിട്ഠാനേന. കുക്കുരചരിയാദിയേവ ദുക്കരതപചരണം. തേന ഗതിവിപരിയേസാകാരേന പവത്താ ലദ്ധി. അസ്സ കുക്കുരവതികസ്സ അഞ്ഞാ ഗതി നത്ഥീതി ഇതരഗതിം പടിക്ഖിപതി, ഇതരാസം പന സമ്ഭവോ ഏവ നത്ഥീതി. നിപജ്ജമാനന്തി വതസീലാദീനം സംഗോപനവസേന സിജ്ഝമാനം. യഥാ സകമ്മകധാതുസദ്ദാ അത്ഥവിസേസവസേന അകമ്മകാ ഹോന്തി ‘‘വിബുദ്ധോ പുരിസോ വിബുദ്ധോ കമലസണ്ഡോ’’തി, ഏവം അത്ഥവിസേസവസേന അകമ്മകാപി സകമ്മകാ ഹോന്തീതി ദസ്സേന്തോ ‘‘ന പരിദേവാമി ന അനുത്ഥുനാമീ’’തിആദിമാഹ. അനുത്ഥുനസദ്ദോ ച സകമ്മകവസേന പയുജ്ജതി ‘‘പുരാണാനി അനുത്ഥുന’’ന്തിആദീസു. അയഞ്ചേത്ഥ പയോഗോതി ഇമിനാ ഗാഥായഞ്ച അനുത്ഥുനനരോദനം അധിപ്പേതന്തി ദസ്സേതി.

൮൦. വുത്തനയേനേവാതി ഇമിനാ ഗോവതന്തി ഗോവതസമാദാനം. ഗോസീലന്തി ഗവാചാരം. ഗോചിത്തന്തി ‘‘അജ്ജ പട്ഠായ ഗോഹി കാതബ്ബം കരിസ്സാമീ’’തി ഉപ്പന്നചിത്തന്തി ഇമമത്ഥം അതിദിസതി. ഗ്വാകപ്പേ പന വത്തബ്ബം അവസിട്ഠം ‘‘കുക്കുരാകപ്പേ വുത്തസദിസമേവാ’’തി ഇമിനാവ അതിദിട്ഠം, വിസിട്ഠഞ്ച യഥാ പന തത്ഥാതിആദിനാ വുത്തമേവ. യം പനേത്ഥ വത്തബ്ബം, തം കുക്കുരവതാദീസു വുത്തനയമേവ.

൮൧. ഏകച്ചകമ്മകിരിയാവസേനാതി ഏകച്ചസ്സ അകുസലകമ്മസ്സ കുസലകമ്മസ്സ കരണപ്പസങ്ഗേന. ഇമേസന്തി ഗോവതികകുക്കുരവതികാനം. കിരിയാതി ഗോവതഭാവനാദിവസേന പവത്താ കിരിയാ. പാകടാ ഭവിസ്സതീതി ‘‘ഇമസ്മിം കമ്മചതുക്കേ ഇദം നാമ കമ്മം ഭജതീ’’തി പാകടാ ഭവിസ്സതി.

കാളകന്തി (അ. നി. ടീ. ൨.൪.൨൩൨) മലീനം, ചിത്തസ്സ അപഭസ്സരഭാവകരണന്തി അത്ഥോ. തം പനേത്ഥ കമ്മപഥസമ്പത്തമേവ അധിപ്പേതന്തി ആഹ ‘‘ദസഅകുസലകമ്മപഥ’’ന്തി. കണ്ഹന്തി കണ്ഹാഭിജാതിഹേതുതോ വാ കണ്ഹം. തേനാഹ ‘‘കണ്ഹവിപാക’’ന്തി. അപായൂപപത്തി മനുസ്സേസു ച ദോഭഗ്ഗിയം കണ്ഹവിപാകോ, യഥാ തമഭാവോ വുത്തോ, ഏകത്തനിദ്ദേസേന പന ‘‘അപായേ നിബ്ബത്തനതോ’’തി വുത്തം, നിബ്ബത്താപനതോതി അത്ഥോ. സുക്കന്തി ഓദാതം, ചിത്തസ്സ പഭസ്സരഭാവകരണന്തി അത്ഥോ, സുക്കാഭിജാതിഹേതുതോ വാ സുക്കം. തേനാഹ ‘‘സുക്കവിപാക’’ന്തി. സഗ്ഗൂപപത്തി മനുസ്സലോകേ സോഭഗ്ഗിയഞ്ച സുക്കവിപാകോ, യഥാ ച ജോതിഭാവോ വുത്തോ, ഏകത്തനിദ്ദേസേന പന ‘‘സഗ്ഗേ നിബ്ബത്തനതോ’’തി വുത്തം, നിബ്ബത്താപനതോതി അത്ഥോ, വോമിസ്സകകമ്മന്തി കാലേന കണ്ഹം, കാലേന സുക്കന്തി ഏവം മിസ്സകവസേന കതകമ്മം. ‘‘സുഖദുക്ഖവിപാക’’ന്തി വത്വാ സുഖദുക്ഖാനം പവത്തിആകാരം ദസ്സേതും ‘‘മിസ്സകകമ്മഞ്ഹീ’’തിആദി വുത്തം. കമ്മസ്സ കണ്ഹസുക്കസമഞ്ഞാ കണ്ഹസുക്കാഭിജാതിഹേതുതായാതി, അപച്ചയഗാമിതായ തദുഭയവിനിമുത്തസ്സ കമ്മക്ഖയകരകമ്മസ്സ ഇധ സുക്കപരിയായോപി ന ഇച്ഛിതോതി ആഹ – ‘‘ഉഭയ…പേ… അസുക്കന്തി വുത്ത’’ന്തി. തത്ഥ ഉഭയവിപാകസ്സാതി യഥാധിഗതസ്സ വിപാകസ്സ. സമ്പത്തിഭവപരിയാപന്നോ ഹി വിപാകോ ഇധ ‘‘സുക്കവിപാകോ’’തി അധിപ്പേതോ, ന അച്ചന്തപരിസുദ്ധോ.

സദുക്ഖന്തി അത്തനാ ഉപ്പാദേതബ്ബേന ദുക്ഖേന സദുക്ഖം, ദുക്ഖസംവത്തനികന്തി അത്ഥോ. ‘‘ഇമസ്മിം സുത്തേ ചേതനാ ധുരം, ഉപാലിസുത്തേ (മ. നി. ൨.൫൬) കമ്മ’’ന്തി ഹേട്ഠാ വുത്തമ്പി അത്ഥം ഇധ സാധയതി വിജാനനത്ഥം. അഭിസങ്ഖരിത്വാതി ആയൂഹിത്വാ. തം പന പച്ചയസമവായസിദ്ധിതോ സംകഡ്ഢനം പിണ്ഡനം വിയ ഹോതീതി ആഹ – ‘‘സങ്കഡ്ഢിത്വാ, പിണ്ഡം കത്വാതി അത്ഥോ’’തി, സദുക്ഖം ലോകന്തി അപായലോകമാഹ. വിപാകഫസ്സാതി ഫസ്സസീസേന തത്ഥ വിപാകപവത്തമാഹ. ഭൂതകമ്മതോതി നിബ്ബത്തകമ്മതോ അത്തനാ കതൂപചിതകമ്മതോ. യഥാഭൂതന്തി യാദിസം. കമ്മസഭാഗവസേനാതി കമ്മസരിക്ഖകവസേന. ഉപപത്തി ഹോതീതി അപദാദിഭേദാ ഉപപത്തി. കമ്മേന വിയ വുത്താതി യം കരോതി, തേന ഉപപജ്ജതീതി ഏകകമ്മേനേവ ജായമാനാ വിയ വുത്താ അപദാദിഭേദാ. ഉപപത്തി ച നാമ വിപാകേന ഹോതി വിപാകേ സമ്ഭവന്തേ ഏകംസേന തേ ഉപപത്തിവിസേസാ സമ്ഭവന്തി. യദി ഏവം കസ്മാ ‘‘തേന ഉപപജ്ജതീ’’തി ഉപപത്തികമ്മഹേതുകാ വുത്താതി ആഹ ‘‘യസ്മാ പനാ’’തിആദി. യേന കമ്മവിപാകേന നിബ്ബത്തോതി യേന കമ്മവിപാകേന വിപച്ചമാനേന അയം സത്തോ നിബ്ബത്തോതി വുച്ചതി. തംകമ്മവിപാകഫസ്സാതി തസ്സ തസ്സ കമ്മസ്സ വിപാകഭൂതാ ഫസ്സാ. കമ്മേന ദാതബ്ബം ദായം തബ്ബിപാകം ആദിയന്തീതി കമ്മദായാദാ, ഫസ്സാ. കമ്മസ്സ ദായജ്ജതാ കമ്മഫലസ്സ ദായജ്ജം, തസ്മാ വുത്തം ‘‘കമ്മദായജ്ജാ’’തി. തേനാഹ ‘‘കമ്മമേവ നേസം ദായജ്ജം സന്തക’’ന്തി.

തിസ്സോ ച ഹേട്ഠിമജ്ഝാനചേതനാതി ഇദം അബ്യാബജ്ഝവേദനം വേദിയനഏകന്തസുഖുപ്പത്തിയാ ഹേതുഭാവസാധനം. യദി ഏവം യഥാവുത്താ ഝാനചേതനാ താവ ഹോതു ഏകന്തസുഖുപ്പത്തിഹേതുഭാവതോ. കാമാവചരാ കിന്തീതി കാമാവചരാ പന കുസലചേതനാ തംസഭാവാഭാവതോ കിന്തി കേന പകാരേന അബ്യാബജ്ഝമനോസങ്ഖാരോ നാമ ജാതോതി ചോദേതി, ഇതരോ പന ന സബ്ബാ കാമാവചരകുസലചേതനാ തഥാ ഗഹിതാ, അഥ ഖോ ഏകച്ചാ ഝാനചേതനാനുകൂലാതി ദസ്സേന്തോ ‘‘കസിണസജ്ജനകാലേ കസിണാസേവനകാലേ ലബ്ഭന്തീ’’തി ആഹ. തത്ഥ കസിണാസേവനചേതനാ ഗഹേതബ്ബാ, സാ ഉപചാരജ്ഝാനസ്സ സാധികാ. തേന കാമാവചരചേതനാ പഠമജ്ഝാനചേതനായ ഘടിതാതി കസിണസജ്ജനചേതനാപി കദാചി താദിസാ ഹോതീതി ഗഹിതാ. പരികമ്മാദിവസേന ഹി പവത്താ ഭാവനാമയാ കാമാവചരകുസലചേതനാ പഠമജ്ഝാനസ്സ ആസന്നതായ വുത്താ. ചതുത്ഥജ്ഝാനചേതനാ തതിയജ്ഝാനചേതനായ ഘടിതാതി ഇദം ഏകത്തകായഏകത്തസഞ്ഞീസത്താവാസവതായ തംസരിക്ഖകാ ഉപേക്ഖാപി ഈദിസേസു ഠാനേസു സുഖസരിക്ഖതാ, ഏവം സന്തസഭാവതാ ഞാണസഹിതതാ ച. കേചി പന ചതുത്ഥജ്ഝാനചേതനാനുഗുണാതി നിദസ്സേന്താ കസിണസജ്ജനകാലേ കസിണജ്ഝാനകാലേ കസിണാസേവനകാലേ ലബ്ഭതീതി തതിയജ്ഝാനചേതനായ ആസന്നഘടിതതാ വുത്താതി വദന്തി, തം തേസം മതിമത്തം, വുത്തനയേനേവ താസം ഘടിതതാ വേദിതബ്ബാ. ഉഭയമിസ്സകവസേനാതി ഉഭയേസം കുസലാകുസലസങ്ഖാരാനം സുഖദുക്ഖാനഞ്ച മിസ്സകഭാവവസേന. വേമാനികപേതാനന്തി ഇദം ബാഹുല്ലതോ വുത്തം, ഇതരേസമ്പി വിനിപാതികാനം കാലേന ദുക്ഖം ഹോതിയേവ.

തസ്സ പഹാനായാതി തസ്സ യഥാവുത്തസ്സ കമ്മസ്സ അനുപ്പത്തിധമ്മതാപാദനായ. യാ ചേതനാതി യാ അപചയഗാമിനിചേതനാ. കമ്മം പത്വാതി സുഖകമ്മന്തി വുച്ചമാനേ മഗ്ഗചേതനായ അഞ്ഞോ പണ്ഡരതരോ ധമ്മോ നാമ നത്ഥി അച്ചന്തപാരിസുദ്ധിഭാവതോ. അകണ്ഹാ അസുക്കാതി ആഗതാതി ഏത്ഥ സുക്കഭാവപടിക്ഖേപകാരണം ഹേട്ഠാ വുത്തനയമേവ. തേനാഹ ‘‘ഇദം പന കമ്മചതുക്കം പത്വാ’’തിആദി.

൮൨. അനിയ്യാനികപക്ഖേതി അചേളകപബ്ബജ്ജായ കുക്കുരവതേ ച. യോഗേതി ഞായധമ്മപടിപത്തിയന്തി അത്ഥോ. യോനേനാതി യോ തിത്ഥിയപരിവാസോ തേന ഭഗവതാ പഞ്ഞത്തോ. യം തിത്ഥിയപരിവാസം സമാദിയിത്വാതി അയമേത്ഥ യോജനാ. ഘംസിത്വാ സുവണ്ണം വിയ നിഘംസോപ്പലേ. കോട്ടേത്വാ ഹത്ഥേന വിയ കുലാലഭാജനം.

വൂപകട്ഠോതി വിവിത്തോ ഏകീഭൂതോ. പേസിതത്തോതി നിബ്ബാനം പതി പേസിതത്തോ. കാമം തദനുത്തരം ബ്രഹ്മചരിയപരിയോസാനം…പേ… വിഹാസീതി ഇമിനാവ അരഹത്തനികൂടേന ദേസനാ നിട്ഠാപിതാ ഹോതി, ആയസ്മതോ പന സേനിയസ്സ പടിപത്തികിത്തനപരമേതം ഉജുകം ആപന്നഅരഹത്തഭാവദീപനം, യദിദം ‘‘അഞ്ഞതരോ ഖോ പനാ’’തിആദിവചനന്തി ആഹ ‘‘അരഹത്തനികൂടേനേവാ’’തി. അരഹത്താധിഗമോയേവ തസ്സ തേസം അബ്ഭന്തരതാ. സേസം സബ്ബം സുവിഞ്ഞേയ്യമേവ.

കുക്കുരവതികസുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ സമത്താ.