൫. ചൂളധമ്മസമാദാനസുത്തവണ്ണനാ

൪൬൮. ധമ്മോതി ഗഹിതഗഹണാനീതി ധമ്മോ വാ ഹോതു ഇതരോ വാ, ധമ്മോതി പഗ്ഗഹിതഗ്ഗാഹപ്പവത്താ ചരിയാവ. ആയൂഹനക്ഖണേതി തസ്സ ധമ്മോതി ഗഹിതസ്സ പവത്തനക്ഖണേ. സുഖന്തി അകിച്ഛം. തേനാഹ ‘‘സുകര’’ന്തി. ദുക്ഖവിപാകന്തി അനിട്ഠഫലവിപച്ചനം.

൪൬൯. യഥാ ചക്ഖാദീനം പഞ്ചന്നം ഇന്ദ്രിയാനം യഥാസകം വിസയഗ്ഗഹണം സഭാവസിദ്ധം, ഏവം മനസോപി. തേ ച വിസയാ ഇട്ഠാകാരതോ ഗഹണേ ന കോചി ദോസോ, പുരിസത്തഭാവേ ന ച തേ ദോസം പവത്തേന്തീതി അയം തേസം സമണബ്രാഹ്മണാനം ലദ്ധീതി ആഹ ‘‘വത്ഥുകാമേസുപി കിലേസകാമേസുപി ദോസോ നത്ഥീ’’തി, അസ്സാദേത്വാ വിസയപരിഭോഗേ നത്ഥി ആദീനവോ, തപ്പച്ചയാ ന കോചി അന്തരായോതി അധിപ്പായോ. പാതബ്യതം ആപജ്ജന്തീതി പരിഭുഞ്ജനകതം ഉപഗച്ഛന്തി. പരിഭോഗത്ഥോ ഹി അയം പാ-സദ്ദോ കത്തുസാധനോ ച തബ്യ-സദ്ദോ, യഥാരുചി പരിഭുഞ്ജന്തീതി അത്ഥോ. കിലേസകാമോപി അസ്സാദിയമാനോ വത്ഥുകാമന്തോഗധോയേവ, കിലേസകാമവസേന പന നേസം അസ്സാദേതബ്ബതാതി ആഹ ‘‘വത്ഥുകാമേസു കിലേസകാമേന പാതബ്യത’’ന്തി. കിലേസകാമേനാതി കരണത്ഥേ കരണവചനം. പാതബ്യതം പരിഭുഞ്ജിതബ്ബതന്തി ഏത്ഥാപി കത്തുവസേനേവ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. മോളിം കത്വാതി വേണിബന്ധവസേന മോളിം കത്വാ. താപസപരിബ്ബാജികാഹീതി താപസപബ്ബജ്ജൂപഗതാഹി. പരിഞ്ഞം പഞ്ഞപേന്തീതി ഇദം ‘‘പഹാനമാഹംസൂ’’തി പദസ്സേവ വേവചനന്തി ‘‘പഹാനം സമതിക്കമം പഞ്ഞപേന്തീ’’തി വുത്തം. തേന കാമാ നാമേതേ അനിച്ചാ ദുക്ഖാ വിപരിണാമധമ്മാതി യാഥാവതോ പരിജാനനം ഇധ ‘‘പഹാന’’ന്തി അധിപ്പേതം, ന വിനാഭാവമത്തന്തി ദസ്സേതി. മാലുവാസിപാടികാതി മാലുവാവിദലം മാലുവാഫലേ പോട്ടലികാ. സന്താസം ആപജ്ജേയ്യാതി സാലേ അധിവത്ഥദേവതായ പവത്തിം ഗഹേത്വാ വുത്തം. തദാ ഹി തസ്സാ ഏവം ഹോതി. കോവിളാരപത്തസദിസേഹീതി മഹാകോവിളാരപത്തസണ്ഠാനേഹി. സണ്ഠാനവസേന ഹേതം വുത്തം, മാലുവാപത്താ പന കോവിളാരപത്തേഹി മഹന്തതരാനി ചേവ ഘനതരാനി ച ഹോന്തി. വിപുലബഹുഘനഗരുപത്തതായ മഹന്തം ഭാരം ജനേത്വാ. സാതി മാലുവാലതാ. ഓഘനന്തി ഹേട്ഠതോ ഓലമ്ബനഹേതുഭൂതം ഘനഭാവം.

അന്ധവനസുഭഗവനഗ്ഗഹണം തേസം അഭിലക്ഖിതഭാവതോ. നാളികേരാദീസു തിണജാതീസു. ഖാദനുപലക്ഖണം ഉപചികാനം ഉട്ഠഹനഗ്ഗഹണന്തി ആഹ ‘‘ഉട്ഠഹേയ്യു’’ന്തി. കേളിം കരോന്തീ വിയാതി വിലമ്ബനനദീ വിയ കേളിം കരോന്തീ. ഇദാനി അഹം തം അജ്ഝോത്ഥരിന്തി പമോദമാനാ വിയ ഇതോ ചിതോ ച വിപ്ഫന്ദമാനാ വിലമ്ബന്തീ. സമ്ഫസ്സോപി സുഖോ മുദുതലുണകോമലഭാവതോ. ദസ്സനമ്പി സുഖം ഘനബഹലപത്തസംഹതതായ. സോമനസ്സജാതാതി പുബ്ബേ അനുസ്സവവസേന ഭവനവിനാസഭയാ സന്താസം ആപജ്ജി, ഇദാനി തസ്സാ സമ്പത്തിദസ്സനേന പലോഭിതാ സോമനസ്സജാതാ അഹോസി.

വിടഭിം കരേയ്യാതി ആതാനവിതാനവസേന ജടേന്തീ ജാലം കരേയ്യ. തഥാഭൂതാ ച ഘനപത്തസഞ്ഛന്നതായ ഛത്തസദിസീ ഹോതീതി ആഹ ‘‘ഛത്താകാരേന തിട്ഠേയ്യാ’’തി. സകലം രുക്ഖന്തി ഉപരി സബ്ബസാഖാപസാഖം സബ്ബരുക്ഖം. ഭസ്സമാനാതി പലിവേഠനവസേനേവ ഓതരമാനാ. യാവ മൂലാ ഓതിണ്ണസാഖാഹീതി മാലുവാ ഭാരേന ഓനമിത്വാ രുക്ഖസ്സ യാവ മൂലാ ഓതിണ്ണസാഖാഹി പുന അഭിരുഹമാനാ. സബ്ബസാഖാതി ഹേട്ഠാ മജ്ഝേ ഉപരി ചാതി സബ്ബാപി സാഖായോ പലിവേഠേന്തീ. സംസിബ്ബിത്വാ ജാലസന്താനകനിയാമേന ജടേത്വാ. ഏവം അപരാപരം സംസിബ്ബനേന അജ്ഝോത്ഥരന്തീ. സബ്ബസാഖാ ഹേട്ഠാ കത്വാ സയം ഉപരി ഠത്വാ മഹാഭാരഭാവേന വാതേ വാ വായന്തേ ദേവേ വാ വസ്സന്തേ പദാലേയ്യ. സാഖട്ഠകവിമാനന്തി സാഖാപടിബദ്ധം വിമാനം. യസ്മാ ഇധ സത്ഥാരാ ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ’’തിആദിനാ ഭൂതപുബ്ബമേവ വത്ഥു ഉപമാഭാവേന ആഹടം, തസ്മാ ‘‘ഇദം പന വിമാന’’ന്തിആദി വുത്തം.

൪൭൧. ബഹലരാഗസഭാവോതി പച്ചവേക്ഖണാഹി നീഹരിതും അസക്കുണേയ്യതായ ബലവാ ഹുത്വാ അഭിഭവനരാഗധാതുകോ. രാഗജന്തി രാഗനിമിത്തജാതം. ദിട്ഠേ ദിട്ഠേ ആരമ്മണേതി ദിട്ഠേ ദിട്ഠേ വിസഭാഗാരമ്മണേ. നിമിത്തം ഗണ്ഹാതീതി കിലേസുപ്പത്തിയാ കാരണഭൂതം അനുബ്യഞ്ജനസോ നിമിത്തം ഗണ്ഹാതി, സിക്ഖാഗാരവേന പന കിലേസേഹി നിസ്സിതം മഗ്ഗം ന പടിപജ്ജതി, തതോ ഏവ ആചരിയുപജ്ഝായേഹി ആണത്തം ദണ്ഡകമ്മം കരോതേവ. തേനാഹ ‘‘ന ത്വേവ വീതിക്കമം കരോതീ’’തി. ഹത്ഥപരാമാസാദീനീതി – ‘‘ഏഹി താവ തയാ വുത്തം മയാ വുത്തഞ്ച അമുത്ര ഗന്ത്വാ വീമംസിസ്സാമാ’’തിആദിനാ ഹത്ഥഗ്ഗഹണാദീനി കരോന്തോ, ന കരുണാമേത്താനിദാനവസേന. മോഹജാതികോതി ബഹലമോഹസഭാവോ.

൪൭൨. കമ്മനിയാമേനാതി പുരിമജാതിസിദ്ധേന ലോഭുസ്സദതാദിനിയമിതേന കമ്മനിയാമേന. ഇദാനി തം ലോഭുസ്സദതാദിം വിഭാഗേന ദസ്സേതും ‘‘യസ്സ ഹീ’’തിആദി ആരദ്ധം. തത്ഥ കമ്മായൂഹനക്ഖണേതി കമ്മകരണവേലായ. ലോഭോ ബലവാതി തജ്ജായ സാമഗ്ഗിയാ സാമത്ഥിയതോ ലോഭോ അധികോ ഹോതി. അലോഭോ മന്ദോതി തപ്പടിപക്ഖോ അലോഭോ ദുബ്ബലോ ഹോതി. കഥം പനേതേ ലോഭാലോഭാ അഞ്ഞമഞ്ഞം ഉജുവിപച്ചനീകഭൂതാ ഏകക്ഖണേ പവത്തന്തി? ന ഖോ പനേതം ഏവം ദട്ഠബ്ബം ‘‘ഏകക്ഖണേ പവത്തന്തീ’’തി, നികന്തിക്ഖണം പന ആയൂഹനക്ഖണമേവ കത്വാ ഏവം വുത്തം. ഏസ നയോ സേസേസു. പരിയാദാതുന്തി അഭിഭവിതും ന സക്കോതി. യോ ഹി ‘‘ഏവംസുന്ദരം ഏവംവിപുലം ഏവംമഹഗ്ഘഞ്ച ന സക്കാ പരസ്സ ദാതു’’ന്തിആദിനാ അമുത്തചാഗതാദിവസേന പവത്തായ ചേതനായ സമ്പയുത്തോ അലോഭോ സമ്മദേവ ലോഭം പരിയാദാതും ന സക്കോതി. ദോസമോഹാനം അനുപ്പത്തിയം താദിസപച്ചയലാഭേനേവ അദോസാമോഹാ ബലവന്തോ. തസ്മാതി ലോഭാദോസാമോഹാനം ബലവഭാവതോ അലോഭദോസമോഹാനഞ്ച ദുബ്ബലഭാവതോതി വുത്തമേവ കാരണം പച്ചാമസതി. സോതി തംസമങ്ഗീ. തേന കമ്മേനാതി തേന ലോഭാദിഉപനിസ്സയവതാ കുസലകമ്മുനാ. സുഖസീലോതി സഖിലോ. തമേവത്ഥം അക്കോധനോതി പരിയായേന വദതി.

മന്ദാ അലോഭാദോസാ ലോഭദോസേ പരിയാദാതും ന സക്കോന്തി, അമോഹോ പന ബലവാ മോഹം പരിയാദാതും സക്കോതീതി ഏവം യഥാരഹം പഠമവാരേ വുത്തനയേനേവ അതിദേസത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. പുരിമനയേനേവാതി പുബ്ബേ വുത്തനയാനുസാരേന. ദുട്ഠോതി കോധനോ. ദന്ധോതി മന്ദമഞ്ഞോ. സുഖസീലകോതി സുഖസീലോ.

ഏത്ഥ ച ലോഭവസേന, ദോസമോഹ-ലോഭദോസ-ലോഭമോഹ-ദോസമോഹ-ലോഭദോസമോഹവസേനാതി തയോ ഏകകാ, തയോ ദുകാ, ഏകോ തികോതി ലോഭാദിഉസ്സദവസേന അകുസലപക്ഖേ ഏവ സത്ത വാരാ, തഥാ കുസലപക്ഖേ അലോഭാദിഉസ്സദവസേനാതി ചുദ്ദസ വാരാ ലബ്ഭന്തി. തത്ഥ അലോഭദോസമോഹാ, അലോഭാദോസമോഹാ, അലോഭദോസാമോഹാ ബലവന്തോതി ആഗതേഹി കുസലപക്ഖേ തതിയദുതിയപഠമവാരേഹി ദോസുസ്സദമോഹുസ്സദദോസമോഹുസ്സദവാരാ ഗഹിതാ ഏവ ഹോന്തി. തഥാ അകുസലപക്ഖേ ലോഭാദോസാമോഹാ, ലോഭദോസാമോഹാ, ലോഭാദോസമോഹാ ബലവന്തോതി ആഗതേഹി തതിയദുതിയപഠമവാരേഹി അദോസുസ്സദഅമോഹുസ്സദഅദോസാമോഹുസ്സദവാരാ ഗഹിതാ ഏവാതി അകുസലകുസലപക്ഖേസു തയോ തയോ വാരേ അന്തോഗധേ കത്വാ അട്ഠേവ വാരാ ദസ്സിതാ. യേ പന ഉഭയസമ്മിസ്സതാവസേന ലോഭാലോഭുസ്സദവാരാദയോ അപരേ ഏകൂനപഞ്ഞാസ വാരാ കാമം ദസ്സേതബ്ബാ, തേസം അസമ്ഭവതോ ഏവ ന ദസ്സിതാ. ന ഹി ‘‘ഏകസ്മിം സന്താനേ അന്തരേന അവത്ഥന്തരം ലോഭോ ച ബലവാ അലോഭോ ചാ’’തിആദി യുജ്ജതി. പടിപക്ഖവസേന വാപി ഏതേസം ബലവദുബ്ബലഭാവോ സഹജാതധമ്മവസേന വാ. തത്ഥ ലോഭസ്സ താവ പടിപക്ഖവസേന അനഭിഭൂതതായ ബലവഭാവോ, തഥാ ദോസമോഹാനം അദോസാമോഹേഹി. അലോഭാദീനം പന ലോഭാദിഅനഭിഭവനതോ. സബ്ബേസഞ്ച സമാനജാതിയസമധിഭുയ്യ പവത്തിവസേന സഹജാതധമ്മതോ ബലവഭാവോ. തേന വുത്തം അട്ഠകഥായം (മ. നി. അട്ഠ. ൨.൪൭൨) – ‘‘ലോഭോ ബലവാ, അലോഭോ മന്ദോ. അദോസാമോഹാ ബലവന്തോ, ദോസമോഹാ മന്ദാ’’തിആദി, സോ ച നേസം മന്ദബലവഭാവോ പുരിമൂപനിസ്സയതോ തഥാ ആസയസ്സ പരിഭാവിതതായ വേദിതബ്ബോ. തേനേവാഹ ‘‘കമ്മനിയാമേനാ’’തി. സേസം വുത്തനയത്താ സുവിഞ്ഞേയ്യമേവാതി.

ചൂളധമ്മസമാദാനസുത്തവണ്ണനായ ലീനത്ഥപ്പകാസനാ സമത്താ.