൮. വിഭത്തിഹാരവണ്ണനാ

‘‘സബ്ബധമ്മമൂലപരിയായ’’ന്തി ഏത്ഥ സബ്ബധമ്മാ നാമ തേഭൂമകാ ധമ്മാ സക്കായസ്സ അധിപ്പേതത്താ. തേസം മഞ്ഞനാ പദട്ഠാനം പപഞ്ചസങ്ഖാനിമിത്തത്താ ലോകവിചിത്തസ്സ. തയിമേ കുസലാ അകുസലാ അബ്യാകതാതി തിവിധാ. തേസു കുസലാനം യോനിസോമനസികാരാദി പദട്ഠാനം, അകുസലാനം അയോനിസോമനസികാരാദി, അബ്യാകതാനം കമ്മഭവആവജ്ജനഭൂതരൂപാദി പദട്ഠാനം. തത്ഥ കുസലാ കാമാവചരാദിവസേന ഭൂമിതോ തിവിധാ, തഥാ അബ്യാകതാ ചിത്തുപ്പാദസഭാവാ, അചിത്തുപ്പാദസഭാവാ പന കാമാവചരാവ തഥാ അകുസലാ. പരിയത്തിപടിപത്തിപടിവേധസുതകിച്ചാഭാവേന തിവിധോ അസ്സുതവാ. അന്ധകല്യാണവിഭാഗേന ദുവിധോ പുഥുജ്ജനോ. സമ്മാസമ്ബുദ്ധപച്ചേകബുദ്ധസാവകഭേദേന തിവിധാ അരിയാ. മംസചക്ഖുദിബ്ബചക്ഖുപഞ്ഞാചക്ഖൂഹി ദസ്സനാഭാവേന തിവിധോ അദസ്സാവീ. മഗ്ഗഫലനിബ്ബാനഭേദേന തിവിധോ, നവവിധോ വാ അരിയധമ്മോ. സവനധാരണപരിചയമനസികാരപടിവേധവസേന പഞ്ചവിധാ അരിയധമ്മസ്സ കോവിദതാ. തദഭാവതോ അകോവിദോ. സംവരപഹാനഭേദേന ദുവിധോ, ദസവിധോ വാ അരിയധമ്മവിനയോ, തദഭാവതോ അരിയധമ്മേ അവിനീതോ. ഏത്ഥ പദട്ഠാനവിഭാഗോ ഹേട്ഠാ ദസ്സിതോയേവ. ‘‘സപ്പുരിസാനം അദസ്സാവീ’’തിആദീസുപി ഏസേവ നയോ. ‘‘പഥവിം മഞ്ഞതീ’’തിആദീസു മഞ്ഞനാവത്ഥുവിഭാഗോ പാളിയം ആഗതോവ, തഥാ അജ്ഝത്തികബാഹിരാദികോ ച അന്തരവിഭാഗോ.

മഞ്ഞനാ പന തണ്ഹാമാനദിട്ഠിവസേന സങ്ഖേപതോ തിവിധാ, വിത്ഥാരതോ പന തണ്ഹാമഞ്ഞനാ താവ കാമതണ്ഹാദിവസേന അട്ഠസതവിധാ, തഥാ ‘‘അസ്മീതി സതി ഇത്ഥംസ്മീതി ഹോതീ’’തിആദിനാ. ഏവം മാനമഞ്ഞനാപി. ‘‘അസ്മീതി സതി ഇത്ഥംസ്മീതി ഹോതീ’’തിആദിനാ പപഞ്ചത്തയം ഉദ്ദിട്ഠം നിദ്ദിട്ഠഞ്ചാതി. ഏതേന ദിട്ഠിമഞ്ഞനായപി അട്ഠസതവിധതാ വുത്താതി വേദിതബ്ബാ. അപിച സേയ്യസ്സ ‘‘സേയ്യോഹമസ്മീ’’തിആദിനാ മാനമഞ്ഞനായ നവവിധതാ തദന്തരഭേദേന അനേകവിധതാ ച വേദിതബ്ബാ. അയഞ്ച അത്ഥോ ഹീനത്തികത്ഥവണ്ണനായ വിഭാവേതബ്ബോ. ദിട്ഠിമഞ്ഞനായ പന ബ്രഹ്മജാലേ ആഗതനയേന ദ്വാസട്ഠിവിധതാ തദന്തരഭേദേന അനേകവിധതാ ച വേദിതബ്ബാ. ‘‘അപരിഞ്ഞാത’’ന്തി ഏത്ഥ ഞാതപരിഞ്ഞാദിവസേന ചേവ രൂപമുഖാദിഅഭിനിവേസഭേദാദിവസേന ച പരിഞ്ഞാനം അനേകവിധതാ വേദിതബ്ബാ. തഥാ അട്ഠമകാദിവസേന സേക്ഖവിഭാഗോ പഞ്ഞാവിമുത്താദിവസേന അസേക്ഖവിഭാഗോ ച. അയമേത്ഥ ധമ്മവിഭാഗോ. പദട്ഠാനവിഭാഗോ ച ഭൂമിവിഭാഗോ ച വുത്തനയാനുസാരേന വേദിതബ്ബാതി. അയം വിഭത്തിഹാരോ.