൭. ആവത്തഹാരവണ്ണനാ

‘‘അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ’’തി ഇമിനാ യോനിസോമനസികാരപടിക്ഖേപമുഖേന അയോനിസോമനസികാരപരിഗ്ഗഹോ ദീപിതോ. ‘‘അരിയാനം അദസ്സാവീ’’തിആദിനാ സപ്പുരിസൂപനിസ്സയാദിപടിക്ഖേപമുഖേന അസപ്പുരിസൂപനിസ്സയാദിപരിഗ്ഗഹോ ദീപിതോ. തേസു പുരിമനയേന ആസയവിപത്തി കിത്തിതാ, ദുതിയേന പയോഗവിപത്തി. പുരിമേന ചസ്സ കിലേസവട്ടം, തഞ്ച യതോ വിപാകവട്ടന്തി സകലം സംസാരചക്കമാവത്തതി. ‘‘പഥവിം മഞ്ഞതീ’’തിആദിനാ തത്ഥ തിസ്സോ മഞ്ഞനാ വുത്താ. താസു തണ്ഹാമഞ്ഞനാ ‘‘ഏതം മമാ’’തി തണ്ഹാഗ്ഗാഹോ, മാനമഞ്ഞനാ ‘‘ഏസോഹമസ്മീ’’തി മാനഗ്ഗാഹോ, ദിട്ഠിമഞ്ഞനാ ‘‘ഏസോ മേ അത്താ’’തി ദിട്ഠിഗ്ഗാഹോ. തത്ഥ തണ്ഹാഗ്ഗാഹേന ‘‘തണ്ഹം പടിച്ചപരിയേസനാ’’തിആദികാ (ദീ. നി. ൨.൧൦൩; ദീ. നി. ൩.൩൫൯; അ. നി. ൩.൨൩; വിഭ. ൯൬൩) നവ തണ്ഹാമൂലകാ ധമ്മാ ആവത്തന്തി. മാനഗ്ഗാഹേന ‘‘സേയ്യോഹമസ്മീ’’തിആദികാ നവ മാനവിധാ ആവത്തന്തി. ദിട്ഠിഗ്ഗാഹേന ‘‘രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതീ’’തിആദികാ (സം. നി. ൪.൩൪൫) വീസതിവത്ഥുകാ സക്കായദിട്ഠി ആവത്തതി. തീസു ച ഗാഹേസു യായ സഞ്ഞായ തണ്ഹാഗ്ഗാഹസ്സ വിക്ഖമ്ഭനാ, സാ ദുക്ഖസഞ്ഞാ ദുക്ഖാനുപസ്സനാ. യായ സഞ്ഞായ മാനഗ്ഗാഹസ്സ വിക്ഖമ്ഭനാ, സാ അനിച്ചസഞ്ഞാ അനിച്ചാനുപസ്സനാ. യായ പന സഞ്ഞായ ദിട്ഠിഗ്ഗാഹസ്സ വിക്ഖമ്ഭനാ, സാ അനത്തസഞ്ഞാ അനത്താനുപസ്സനാ. തത്ഥ പഠമഗ്ഗാഹവിസഭാഗതോ അപ്പണിഹിതവിമോക്ഖമുഖം ആവത്തതി, ദുതിയഗ്ഗാഹവിസഭാഗതോ അനിമിത്തവിമോക്ഖമുഖം ആവത്തതി, തതിയഗ്ഗാഹവിസഭാഗതോ സുഞ്ഞതവിമോക്ഖമുഖം ആവത്തതി.

സേക്ഖഗ്ഗഹണേന അരിയായ സമ്മാദിട്ഠിയാ സങ്ഗഹോ, തതോ ച പരതോഘോസയോനിസോമനസികാരാ ദീപിതാ ഹോന്തി. പരതോഘോസേന ച സുതവാ അരിയസാവകോതി ആവത്തതി, യോനിസോമനസികാരേന നവ യോനിസോമനസികാരമൂലകാ ധമ്മാ ആവത്തന്തി, ചതുബ്ബിധഞ്ച സമ്പത്തിചക്കം. ‘‘മാ മഞ്ഞീ’’തി മഞ്ഞനാനം വിപ്പകതപ്പഹാനതാഗഹണേന ഏകച്ചാസവപരിക്ഖയോ ദീപിതോ ഹോതി, തേന ച സദ്ധാവിമുത്തദിട്ഠിപ്പത്തകായസക്ഖിഭാവാ ആവത്തന്തി. ‘‘അരഹം ഖീണാസവോ’’തിആദിനാ അസേക്ഖാ സീലക്ഖന്ധാദയോ ദസ്സിതാ ഹോന്തി, സീലക്ഖന്ധാദിപാരിപൂരിയാ ച ദസ നാഥകരണാ ധമ്മാ ആവത്തന്തി. ‘‘ന മഞ്ഞതീ’’തി മഞ്ഞനാപടിക്ഖേപേന പഞ്ചസു ഉപാദാനക്ഖന്ധേസു ‘‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേസോ അത്താ’’തി സമ്മാപടിപത്തി ദസ്സിതാ, തായ ച സാതിസയാ നികന്തിപരിയാദാനമാനസമുഗ്ഘാടനദിട്ഠിഉഗ്ഘാടനാനി പകാസിതാനീതി അപ്പണിഹിതാനിമിത്ത-സുഞ്ഞതവിമോക്ഖാ ആവത്തന്തി.

‘‘തഥാഗതോ’’തിആദിനാ സബ്ബഞ്ഞുഗുണാ വിഭാവിതാതി തദവിനാഭാവതോ ദസബല-ചതുവേസാരജ്ജഅസാധാരണഞാണആവേണികബുദ്ധധമ്മാ ആവത്തന്തി. ‘‘നന്ദീ ദുക്ഖസ്സ മൂല’’ന്തിആദിനാ സദ്ധിം ഹേതുനാ വട്ടവിവട്ടം കഥിതന്തി പവത്തിനിവത്തിതദുഭയഹേതുവിഭാവനേന ചത്താരി അരിയസച്ചാനി ആവത്തന്തി. ‘‘തണ്ഹാനം ഖയാ’’തിആദിനാ തണ്ഹപ്പഹാനാപദേസേന തദേകട്ഠഭാവതോ ദിയഡ്ഢസ്സ കിലേസസഹസ്സസ്സ പഹാനം ആവത്തതി. ‘‘സബ്ബസോ തണ്ഹാനം ഖയാ സമ്മാസമ്ബോധിം അഭിസമ്ബുദ്ധോ’’തി ച വുത്തത്താ ‘‘നന്ദീ ദുക്ഖസ്സ മൂല’’ന്തി, ‘‘ഇതി വിദിത്വാ’’തിആദിനാ വുത്തസ്സ മഞ്ഞനാഭാവഹേതുഭൂതസ്സ പച്ചയാകാരവേദനസ്സ സാവകേഹി അസാധാരണഞാണചാരഭാവോ ദസ്സിതോ, തേന ചതുവീസതികോടിസതസഹസ്സസമാപത്തിസഞ്ചാരി ഭഗവതോ മഹാവജിരഞാണം ആവത്തതീതി. അയം ആവത്തോ ഹാരോ.