൫. ലക്ഖണഹാരവണ്ണനാ

‘‘സബ്ബധമ്മമൂലപരിയായ’’ന്തി ഏത്ഥ മൂലഗ്ഗഹണേന മൂലപരിയായഗ്ഗഹണേന വാ യഥാ തണ്ഹാമാനദിട്ഠിയോ ഗയ്ഹന്തി, ഏവം ദോസമോഹാദീനമ്പി സക്കായമൂലധമ്മാനം സങ്ഗഹോ ദട്ഠബ്ബോ സക്കായസ്സ മൂലഭാവേന ഏകലക്ഖണത്താ. ‘‘അസ്സുതവാ’’തി ഇമിനാ യഥാ തസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ പരിയത്തിപടിവേധസദ്ധമ്മാനം അഭാവോ ഗയ്ഹതി, ഏവം പടിപത്തിസദ്ധമ്മസ്സപി അഭാവോ ഗയ്ഹതി സദ്ധമ്മഭാവേന ഏകലക്ഖണത്താ. അരിയാനം അദസ്സനകാമതാദിലക്ഖണാ. ‘‘അരിയധമ്മസ്സ അകോവിദോ’’തി ഇമിനാ അരിയധമ്മാധിഗമസ്സ വിബന്ധഭൂതം അഞ്ഞാണം. ‘‘അരിയധമ്മേ അവിനീതോ’’തി ഇമിനാ അരിയവിനയാഭാവോ. സോ പനത്ഥതോ അരിയവിനയേ അപ്പടിപത്തി ഏവ വാതി തീഹിപി പദേഹി യഥാവുത്തവിസയാ മിച്ഛാദിട്ഠി വിചികിച്ഛാ ച ഗഹിതാവ ഹോന്തി. തഗ്ഗഹണേന ച സബ്ബേപി അകുസലാ ധമ്മാ സങ്ഗഹിതാവ ഹോന്തി സംകിലേസലക്ഖണേന ഏകലക്ഖണത്താ. ‘‘സപ്പുരിസാനം അദസ്സാവീ’’തി ഏത്ഥാപി ഏസേവ നയോ.

‘‘പഥവിം പഥവിതോ സഞ്ജാനാതീ’’തി ഇദം ദിട്ഠിമഞ്ഞനാദീനം സഞ്ഞായ കാരണഭാവദസ്സനം. തത്ഥ യഥാ സഞ്ഞാ, ഏവം വിതക്കഫസ്സാവിജ്ജാഅയോനിസോമനസികാരാദയോപി താസം കാരണന്തി അത്ഥതോ തേസമ്പേത്ഥ സങ്ഗഹോ വുത്തോ ഹോതി മഞ്ഞനാനം കാരണഭാവേന ഏകലക്ഖണത്താ. ‘‘മഞ്ഞതീ’’തി ഇമിനാ മഞ്ഞനാകിച്ചേന തണ്ഹാമാനദിട്ഠിയോ ഗഹിതാ താസം കിലേസസഭാവത്താ. തഗ്ഗഹണേനേവ വിചികിച്ഛാദിനമ്പി സങ്ഗഹോ ദട്ഠബ്ബോ കിലേസലക്ഖണേന ഏകലക്ഖണത്താ. തഥാ തണ്ഹായ ഹേതുസഭാവത്താ തഗ്ഗഹണേനേവ അവസിട്ഠാകുസലഹേതൂനം സങ്ഗഹോ ദട്ഠബ്ബോ ഹേതുലക്ഖണേന ഏകലക്ഖണത്താ. തഥാ തണ്ഹാദിട്ഠീനം ആസവാദിസഭാവത്താ തഗ്ഗഹണേനേവ അവസിട്ഠാസവോഘയോഗഗന്ഥനീവരണാദീനമ്പി സങ്ഗഹോ ദട്ഠബ്ബോ ആസവാദിസഭാവത്താ ഏകലക്ഖണത്താ. തഥാ ‘‘പഥവിം മഞ്ഞതീ’’തിആദിനാ പഥവീആദീനം രൂപസഭാവത്താ തബ്ബിസയാനഞ്ച മഞ്ഞനാനം രൂപവിസയത്താ തഗ്ഗഹണേനേവ സകലരൂപക്ഖന്ധവിസയാപി മഞ്ഞനാ ദസ്സിതാ ഹോന്തി രൂപവിസയലക്ഖണേന ആസം ഏകലക്ഖണത്താ. ഏവം ചക്ഖായതനാദിവിസയാപി മഞ്ഞനാ നിദ്ധാരേതബ്ബാ. ‘‘അപരിഞ്ഞാത’’ന്തി പരിഞ്ഞാപടിക്ഖേപേന തപ്പടിബദ്ധകിലേസാനം പഹാനപടിക്ഖേപോതി ദട്ഠബ്ബോ മഗ്ഗകിച്ചഭാവേന പരിഞ്ഞാപഹാനാനം ഏകലക്ഖണത്താ. ഇമിനാ നയേന സേസേസുപി യഥാരഹം ഏകലക്ഖണാ നിദ്ധാരേതബ്ബാതി. അയം ലക്ഖണോ ഹാരോ.