൭. ആവട്ടഹാരവിഭങ്ഗവണ്ണനാ

൨൯. അകുസലാനം ധമ്മാനം വിദ്ധംസനസഭാവത്താ, അകുസലാനം വാ പജഹനേ കുസലാനം സമ്പാദനേ പട്ഠപനസഭാവത്താ ആരമ്ഭധാതു. തഥാഭൂതാതി സീലാദീഹി സമങ്ഗീഭൂതാ. കാമധാതുആദികാ തിധാതുയോവ തേധാതു. തസ്സ അഭിഭവനതോ തേധാതുഇസ്സരോ മച്ചുരാജാ. അനാദിമതിസംസാരേ ചിരകാലം ലദ്ധപതിട്ഠാപി അചിരകാലം ഭാവിതേഹി കുസലേഹി ധമ്മേഹി സമുച്ഛിന്ദനീയത്താ അബലാ കിലേസാതി വുത്തം ‘‘അബലം ദുബ്ബല’’ന്തി. തേനാഹ ‘‘അബലാ നം ബലീയന്തീ’’തി.

ഇദം വചനം അയം ഗാഥാപാദോ. സമാധിസ്സ പദട്ഠാനന്തി ഏത്ഥ സമാധിസ്സ കാരണം സമതാനുയോഗേ നിയോജനതോതി യോജേതബ്ബം. ഏസ നയോ സേസേസുപി. പപഞ്ചാതി രാഗാദയോവ. തഥാ ചേവ സംവണ്ണിതന്തി ദേസനായ പദട്ഠാനഭാവേനേവ അത്ഥസംവണ്ണനാ കതാതി അത്ഥോ.

ന്തി തം ദേസനം. തസ്സാതി സഭാഗാദിവസേന ആവട്ടനസ്സ. പരിപക്കഞാണാനം വിസേസാധിഗമായ. ലാഭവിനിച്ഛയപരിഗ്ഗഹമച്ഛരിയാനീതിആദീസു ലാഭോതി രൂപാദിആരമ്മണപ്പടിലാഭോ. സോ പരിയേസനായ സതി ഹോതീതി പരിയേസനാഗ്ഗഹണേന ഗഹിതോ. വിനിച്ഛയോതി ‘‘ഏത്തകം മേ രൂപാരമ്മണത്ഥായ ഭവിസ്സതി, ഏത്തകം സദ്ദാദിആരമ്മണത്ഥായ, ഏത്തകം മയ്ഹം, ഏത്തകം പരസ്സ, ഏത്തകം പരിഭുഞ്ജിസ്സാമി, ഏത്തകം നിദഹിസ്സാമീ’’തി ഏവം പവത്തോ വിതക്കോ വിനിച്ഛയോ. സോ ലാപിതഹേതുകത്താ പരിയേസനമൂലകതായ പരിയേസനാഗ്ഗഹണേനേവ ഗഹിതോ, തഥാ പരിഗ്ഗഹമച്ഛരിയാനി. തത്ഥ പരിഗ്ഗഹോ ‘‘മമ ഇദ’’ന്തി പരിഗ്ഗണ്ഹനം. മച്ഛരിയം ‘‘മയ്ഹേവ ഹോതൂ’’തി പരേഹി സാധാരണഭാവാസഹനം. തേനേവസ്സ പോരാണാ ഏവം വചനത്ഥം വദന്തി ‘‘മയ്ഹേവിദമച്ഛരിയം ഹോതു, മാ അഞ്ഞേസം അച്ഛരിയം ഹോതൂതി പവത്തത്താ മച്ഛരിയന്തി വുച്ചതീ’’തി (ദീ. നി. അട്ഠ. ൨.൧൦൩; അ. നി. അട്ഠ. ൩.൯.൨൩). പരിഭോഗത്ഥാനം പന വിനിച്ഛയാദീനം പരിഭോഗന്തോഗധതാ വേദിതബ്ബാ. ഛന്ദരാഗോ ദുബ്ബലരാഗോ. അജ്ഝോസാനം ‘‘മമ ഇദ’’ന്തി തണ്ഹാവസേന ബലവസന്നിട്ഠാനന്തി ആഹ ‘‘ഛന്ദരാഗഅജ്ഝോസാനാ തണ്ഹാ ഏവാ’’തി. ആരക്ഖനിമിത്തം ദ്വാരപിദഹനമഞ്ജൂസാഗോപനാദിനാ സുട്ഠു രക്ഖണനിമിത്തം. പാപാനി കരോന്തോ പരിഭോഗനിമിത്തം രത്തോ ഗിദ്ധോ ഗധിതോ മുച്ഛിതോ ഹുത്വാ മിഗോവ പരിഭുഞ്ജനനിമിത്തം പമാദം ആപജ്ജതീതി ഏവം പരിയേനാരക്ഖാ പരിഭോഗനിമിത്തം. പമാദോ തിവിധോ തണ്ഹായ വസേന കഥിതോതി ദസ്സേന്തോ ‘‘തിവിധോ തണ്ഹായാതി വുത്ത’’ന്തി ആഹ.

അവിസേസേന വുത്തന്തി ‘‘കതമേന ഉപാദാനേന സഉപാദാനാ’’തി വിഭാഗേന പുച്ഛിത്വാപി ‘‘അവിജ്ജായ ച തണ്ഹായ ചാ’’തി അവിനിബ്ഭുജിത്വാ വുത്തം. തണ്ഹഞ്ച അവിജ്ജഞ്ച ചതുരുപാദാനം വസേനാതി കാമുപാദാനാദീനം ചതുന്നം ഉപാദാനാനം വസേന വിഭജിത്വാ ഖന്ധാനം ദുക്ഖഭാവേന ദുക്ഖസച്ചഭാവേന സഹ പരിഞ്ഞേയ്യഭാവം, ഉപാദാനാനം സമുദയഭാവേന സമുദയസച്ചഭാവേന സഹ പഹാതബ്ബഭാവം ദസ്സേതീതി യോജനാ.

൩൦. ‘‘യോ’’തിആദിനാ വുത്തോ തിവിധോ പമാദോ പരിയേസതി, ആരക്ഖണഞ്ച കരോതി, പരിഭോഗനിമിത്തഞ്ചാതി സമ്ബന്ധോ. പമാദോ ഹി പമജ്ജന്തസ്സ പുഗ്ഗലസ്സ ഭോഗാനം പരിയേസനായ, ആരക്ഖണായ ച ഹേതുഭൂതോ കത്തുഭാവേന ഉപചരിതോ, പരിഭോഗസ്സ പന നിമിത്തം. ‘‘തപ്പടിപക്ഖേനാ’’തി പദസ്സ അത്ഥം വിവരതി ‘‘അപ്പമാദാനുയോഗേനാ’’തി, തേന സമഥഭാവം ദസ്സേതി. ഖേപനാതി ഖയപാപനാ. വോദാനപക്ഖവിസഭാഗധമ്മവസേനാതി വോദാനപക്ഖോ ച സോ പമാദസ്സ വിസഭാഗധമ്മോ ചാതി വോദാന…പേ… ധമ്മോ, സമഥോ, തസ്സ വസേന.

സമഥേ സതീതി അധിട്ഠാനഭൂതേ ഝാനേ സതി, തം പാദകം കത്വാതി അത്ഥോ. യാ പഞ്ഞാതി നാമരൂപപരിച്ഛേദാദിവസേന പവത്തപഞ്ഞാ. തേനാഹ ‘‘അയം വിപസ്സനാ’’തി. പഹീനേസൂതി പഹീയമാനേസു.

വോദാനപക്ഖന്തി ആരമ്ഭധാതുആദിവോദാനപക്ഖം നിക്ഖിപിത്വാ. വിസഭാഗധമ്മവസേനാതി പമാദവസേനേവ. സഭാഗധമ്മവസേനാതി പുബ്ബേ നിക്ഖിത്തസ്സ ആരമ്ഭധാതുആദിവോദാനധമ്മസ്സ സമഥാദിസഭാഗധമ്മവസേന.

പുന അപരിയോദാപനിയം സിഖാപ്പത്തപരിയോദാപനം ഇധാധിപ്പേതന്തി ആഹ ‘‘തം പന അരഹത്തേന ഹോതീ’’തി.

മോഹസമുട്ഠാനതാ വുത്താ ‘‘മോഹോ ഏവ സമുട്ഠാന’’ന്തി കത്വാ. അഞ്ഞഥാ പിസുണാവാചായ ദോസസമുട്ഠാനതാ മുസാവാദസ്സ വിയ മോഹസമുട്ഠാനഭാവാ വത്തബ്ബാ സിയാ.

കമ്മപഥഭാവം പത്താനം, അപ്പത്താനഞ്ച അകുസലധമ്മാനം ‘‘സബ്ബപാപ’’ന്തി പദേന പരിഗ്ഗഹിതത്താ വുത്തം ‘‘കമ്മപഥകമ്മവിഭാഗേനാ’’തി.

൩൧. സേസപദാനന്തി ‘‘കുസലസ്സ ഉപസമ്പദാ’’തിആദീനം (ദീ. നി. ൨.൯൦; ധ. പ. ൧൮൩; നേത്തി. ൩൦, ൫൦, ൧൧൬, ൧൨൪; പേടകോ. ൨൯) ഗാഥായ അവസിട്ഠപദാനം. യഥാധിഗതന്തി അത്തനാ അധിഗതപ്പകാരം, പച്ഛാ ഭൂമിദിസാ.

ഉപരി യാപേന്തീതി മനുസ്സലോകതോ ഉപരിട്ഠിമം ദേവലോകം ഗമേന്തി.

൩൨. യഥാവുത്തസ്സ ധമ്മസ്സാതി സീലസ്സ ച മഗ്ഗസ്സ ച. തണ്ഹാവിജ്ജാദീനന്തി ആദിസദ്ദേന തദേകട്ഠകിലേസാ ഗയ്ഹന്തി, തേസം പദട്ഠാനധമ്മാ ച. സമഥവിപസ്സനാദീനന്തി ആദിസദ്ദേന സാമഞ്ഞഫലാനം സങ്ഗഹോ. യദഗ്ഗേന ചേത്ഥ ‘‘നിരോധോ രക്ഖതീ’’തി വുത്തോ, തദഗ്ഗേന മഗ്ഗോ രക്ഖണകിരിയായ കരണം വുത്തം ‘‘യേന രക്ഖതീ’’തി. വിസഭാഗധമ്മവസേന പുരിമാനി സഭാഗധമ്മാവട്ടനവസേന പച്ഛിമാനി സച്ചാനി നിദ്ധാരിതാനീതി യോജേതബ്ബം.

ആവട്ടഹാരവിഭങ്ഗവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.