൪. പാചിത്തിയനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൩൦. ഇദാനി പാചിത്തിയം ദസ്സേതും ‘‘സമ്പജാനമുസാവാദേ’’ത്യാദി ആരദ്ധം. തത്ഥ സമ്പജാനമുസാവാദേതി നിമിത്തത്ഥേ ഭുമ്മവചനം, തസ്മാ യോ ഭിക്ഖു സമ്പജാനന്തോ മുസാ വദതി, തസ്സ തന്നിമിത്തം തംഹേതു തപ്പച്ചയാ പാചിത്തിയം ഉദീരിതന്തി അത്ഥോ. ഭിക്ഖുഞ്ച ഓമസന്തസ്സാതി ജാതിനാമഗോത്തകമ്മസിപ്പവയആബാധലിങ്ഗകിലേസാപത്തിഅക്കോസേസു ഭൂതേന വാ അഭൂതേന വാ യേന കേനചി മുഖസത്തിനാ ഭിക്ഖും ഓവിജ്ഝന്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ പാചിത്തിയം ഉദീരിതന്തി അത്ഥോ. പേസുഞ്ഞഹരണേപി ചാതി ഭിക്ഖുസ്സ പേസുഞ്ഞഹരണേ, ജാതിആദീഹി അക്കോസവത്ഥൂഹി ഭിക്ഖും അക്കോസന്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ സുത്വാ ഭിക്ഖുനോ പിയകമ്യതായ വാ ഭേദാധിപ്പായേന വാ യോ അക്കുദ്ധോ, തസ്സ ഭിക്ഖുസ്സ കായേന വാ വാചായ വാ പേസുഞ്ഞഹരണവചനേ പാചിത്തിയം ഉദീരിതന്തി അത്ഥോ.

൩൧. സങ്ഗീതിത്തയമാരുള്ഹം പിടകത്തയം ധമ്മം ഭിക്ഖുഞ്ച ഭിക്ഖുനിഞ്ച ഠപേത്വാ അഞ്ഞേന പുഗ്ഗലേന സദ്ധിം ഏകതോ പദം പദം ഭണന്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ പദഗണനായ പാചിത്തിയം ഉദീരിതന്തി സമുദായത്ഥോ.

൩൨. അനുപസമ്പന്നേനേവാതി ഭിക്ഖും ഠപേത്വാ അന്തമസോ പാരാജികവത്ഥുഭൂതേന തിരച്ഛാനഗതേനാപി സഹ തിരത്തിയം സയിത്വാ ചതുത്ഥദിവസേ അത്ഥങ്ഗതേ സൂരിയേ പുന സഹസേയ്യായ പാചിത്തി സിയാതി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥ സഹസേയ്യായാതി സബ്ബച്ഛന്നപരിച്ഛിന്നേ, യേഭുയ്യേനച്ഛന്നപരിച്ഛിന്നേ വാ സേനാസനേ പുബ്ബാപരിയേന വാ ഏകക്ഖണേ വാ ഏകതോ നിസജ്ജനായ. തത്ഥ ഛദനം അനാഹച്ച ദിയഡ്ഢഹത്ഥുബ്ബേധേന പാകാരാദിനാ പരിച്ഛിന്നമ്പി സബ്ബപരിച്ഛിന്നമിച്ചേവ വേദിതബ്ബം.

൩൩. ഏകരത്തമ്പി ഇത്ഥിയാ സദ്ധിം സേയ്യം കപ്പയതോ തസ്സ ഭിക്ഖുനോപി പാചിത്തി സിയാതി അത്ഥോ. തത്ഥ ഇത്ഥിയാതി അന്തമസോ തദഹുജാതായപി മനുസ്സിത്ഥിയാ. ദേസേന്തസ്സ വിനാ വിഞ്ഞും, ധമ്മഞ്ച ഛപ്പദുത്തരിന്തി വിഞ്ഞും പുരിസം വിനാ ഇത്ഥിയാ ഛപ്പദതോ ഉത്തരിം ധമ്മം ദേസേന്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ പാചിത്തി സിയാതി അത്ഥോ. തത്ഥ ‘‘ഛപ്പദുത്തരി’’ന്തി ഏത്ഥ ഏകോ ഗാഥാപാദോ ഏകം പദന്തി ഏവം സബ്ബത്ഥ പദപ്പമാണം വേദിതബ്ബം. ഛ പദാനി ഛപ്പദം, ഛപ്പദതോ ഉത്തരിം ഛപ്പദുത്തരിം.

൩൪. ഭിക്ഖുസമ്മുതിം ഠപേത്വാ ഭിക്ഖുനോ ദുട്ഠുല്ലം വജ്ജം അഭിക്ഖുനോ വദന്തസ്സ പാചിത്തിയം ഉദീരിതന്തി അത്ഥോ. തത്ഥ ദുട്ഠുല്ലന്തി ഇധ സങ്ഘാദിസേസം അധിപ്പേതം. ഭിക്ഖുസമ്മുതിയാതി യം സങ്ഘോ അഭിണ്ഹാപത്തികസ്സ ഭിക്ഖുനോ ആയതിം സംവരത്ഥായ ആപത്തീനഞ്ച കുലാനഞ്ച പരിയന്തം കത്വാ വാ അകത്വാ വാ തിക്ഖത്തും അപലോകേത്വാ കതികം കരോതി, തം ഠപേത്വാ. അഭിക്ഖുനോതി അനുപസമ്പന്നസ്സ. വദന്തസ്സാതി ആരോചേന്തസ്സ.

൩൫. യോ അകപ്പിയം പഥവിം ഖണേയ്യ വാ ഖണാപേയ്യ വാ, തസ്സ പാചിത്തിയം സിയാ. തത്ഥ അകപ്പിയന്തി ഉദ്ധനപചനാദിവസേന വാ തഥാ തഥാ അദഡ്ഢാ വാ ജാതപഥവീ വുച്ചതി. സാ തിവിധാ സുദ്ധമിസ്സപുഞ്ജവസേന. തത്ഥ സുദ്ധപഥവീ നാമ പകതിയാ സുദ്ധപംസു വാ സുദ്ധമത്തികാ വാ. മിസ്സപഥവീ നാമ യത്ഥ പംസുതോ വാ മത്തികതോ വാ പാസാണസക്ഖരകഥലമരുമ്ബവാലുകാസു അഞ്ഞതരസ്സ തതിയഭാഗോ ഹോതി. പുഞ്ജപഥവീ നാമ അതിരേകചാതുമാസം ഓവട്ഠോ പംസുപുഞ്ജോ വാ മത്തികാപുഞ്ജോ വാ ഹോതി. വുത്തലക്ഖണേന പന മിസ്സകപുഞ്ജോപി പിട്ഠിപാസാണേ ഠിതസുഖുമരജമ്പി ച ദേവേ ഫുസയന്തേ സകിം ചേ തിന്തം, ചാതുമാസച്ചയേന തിന്തോകാസോ പുഞ്ജപഥവീസങ്ഖമേവ ഗച്ഛതി. യോ ഭിക്ഖു ഭൂതഗാമം വികോപേയ്യ, തസ്സ പാചിത്തിയം സിയാതി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥ ഭൂതഗാമന്തി ഭവന്തി, അഭവും ചാതി ഭൂതാ, ജായന്തി വഡ്ഢന്തി ജാതാ വഡ്ഢിതാ ചാതി അത്ഥോ, ഗാമോതി രാസി, ഭൂതാനം ഗാമോ, ഭൂതാ ഏവ വാ ഗാമോതി ഭൂതഗാമോ, പതിട്ഠിതഹരിതതിണരുക്ഖാദീനമേതം അധിവചനം. തം ഭൂതഗാമം. വികോപേയ്യാതി ഛേദനഭേദനാദീനി കരേയ്യ.

൩൬. യോ ഭിക്ഖു സങ്ഘികം മഞ്ചാദിം അജ്ഝോകാസേ സന്ഥരണാദികം കത്വാ ആപുച്ഛനാദികം അകത്വാ യാതി, തസ്സ പാചിത്തി സിയാതി അത്ഥോ. തത്ഥ സങ്ഘികന്തി സങ്ഘസ്സ സന്തകം. മഞ്ചാദിന്തി ഏത്ഥ ആദി-സദ്ദേന പീഠഭിസികോച്ഛാദിം സങ്ഗണ്ഹാതി. സന്ഥരണാദികന്തി സന്ഥരണാദിം കത്വാ വാ കാരാപേത്വാ വാ. ആപുച്ഛനാദികന്തി ആപുച്ഛനം വാ ഉദ്ധരണം വാ ഉദ്ധരാപനം വാതി അത്ഥോ. യാതീതി ഗച്ഛതി.

൩൭. യോ ഭിക്ഖു സങ്ഘികാവസഥേ സേയ്യം സന്ഥരണാദികം കത്വാ ആപുച്ഛനാദികം അകത്വാ യാതി, തസ്സ ഭിക്ഖുനോ പാചിത്തി സിയാതി അത്ഥോ. തത്ഥ സങ്ഘികാവസഥേതി സങ്ഘസ്സ സന്തകേ ആവസഥേ വിഹാരേ ഗബ്ഭേ വാ അഞ്ഞസ്മിം വാ സബ്ബപരിച്ഛിന്നേ ഗുത്തസേനാസനേ. സേയ്യന്തി ഭിസി ചിമിലികാ പാവുരണം ഉത്തരത്ഥരണം ഭൂമത്ഥരണം തട്ടികാ ചമ്മക്ഖണ്ഡം നിസീദനം പച്ചത്ഥരണം തിണസന്ഥാരോ പണ്ണസന്ഥാരോതി ഏവമാദികം. സന്ഥരണാദികന്തി തേസു യേന കേനചി അത്ഥരണാദികം കത്വാ വാ കാരാപേത്വാ വാ.

൩൮-൯. യോ പന ഭിക്ഖു ജാനം സപ്പാണകം തോയം പരിഭുഞ്ജയേ, തസ്സ ഭിക്ഖുനോ പാചിത്തി സിയാതി യോജനാ. തത്ഥ ജാനം സപ്പാണകന്തി ‘‘സപ്പാണകമിദ’’ന്തി ദിസ്വാ വാ സുത്വാ വാ യേന കേനചി ആകാരേന ജാനന്തോ. തോയന്തി ഉദകം. പരിഭുഞ്ജയേതി പരിഭുഞ്ജേയ്യ. യോ ഭിക്ഖു പാരിവത്തകം ഠപേത്വാ അഞ്ഞാതികായ ഭിക്ഖുനിയാ ചീവരം ദേതി, തസ്സ ഭിക്ഖുനോ പാചിത്തി സിയാ. ചീവരപ്പടിഗ്ഗഹണസിക്ഖാപദേ ഭിക്ഖു പടിഗ്ഗാഹകോ ഇധ ഭിക്ഖുനീ, അയം വിസേസോ. അഞ്ഞാതികായ ഭിക്ഖുനിയാ ചീവരം സിബ്ബതോപി തസ്സ ഭിക്ഖുനോ പാചിത്തി സിയാതി അത്ഥോ. ചീവരന്തി നിവാസനപാരുപനൂപഗം. സിബ്ബതോതി സയം സിബ്ബന്തസ്സ സൂചിം പവേസേത്വാ നീഹരണേ പയോഗഗണനായ പാചിത്തി. സിബ്ബാപേന്തസ്സ പന ‘‘സിബ്ബാ’’തി വുത്തോ സചേപി സബ്ബം സൂചികമ്മം നിട്ഠാപേസി, ഏകമേവ പാചിത്തി, ആണത്തസ്സ പയോഗഗണനായ പാചിത്തി ഹോതി. പവാരേത്വാന അതിരിത്തം അകാരേത്വാ ഭുഞ്ജതോ പാചിത്തി സിയാതി അത്ഥോ. തത്രായം വിനിച്ഛയോ – ഓദനോ സത്തു കുമ്മാസോ മച്ഛോ മംസന്തി പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം അഞ്ഞതരം സാസപമത്തമ്പി അജ്ഝോഹരിത്വാ ഭോജനം പടിക്ഖേപം കത്വാ അഞ്ഞേന ഇരിയാപഥേന ‘‘അലമേതം സബ്ബ’’ന്തി അതിരിത്തം അകാരേത്വാ പരിഭുഞ്ജതോ പാചിത്തി ഹോതീതി.

൪൦. യോ ഭിക്ഖു ആസാദനാപേക്ഖോ ഭുത്താവിം പവാരിതം ഭിക്ഖും ‘‘ഹന്ദ, ഭിക്ഖു, ഖാദ വാ ഭുഞ്ജ വാ’’തി അനതിരിത്തേന പവാരേതി, ഭോജനേ ഭുത്തേ തസ്സ പാചിത്തിയം ഉദീരിതന്തി അത്ഥോ. തത്ഥ ആസാദനാപേക്ഖോതി ആസാദനം ചോദനം മങ്കുകരണഭാവം അപേക്ഖമാനോ.

൪൧-൨. യോ ഭിക്ഖു സന്നിധിഭോജനം ഭുഞ്ജേയ്യ, തസ്സ ഭിക്ഖുനോ പാചിത്തി സിയാതി അത്ഥോ. തത്ഥ സന്നിധിഭോജനന്തി പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഏകരത്തം വീതിനാമിതഭോജനം. വികാലേ യാവകാലികം ഭുഞ്ജതോ വാപി പാചിത്തി സിയാതി യോജനാ. തത്ഥ വികാലേതി വിഗതകാലേ, മജ്ഝന്ഹികാതിക്കമതോ പട്ഠായ യാവ അരുണുഗ്ഗമനാതി അത്ഥോ. യാവകാലികന്തി വനമൂലഫലാദികം ആമിസഭോജനം. അഗിലാനോ ഭിക്ഖു പണീതകം സപ്പിഭത്താദികമ്പി വിഞ്ഞാപേത്വാന ഭുഞ്ജേയ്യ, തസ്സ ഭിക്ഖുനോ പാചിത്തി സിയാതി യോജനാ. തത്ഥ അഗിലാനോതി കല്ലകോ. പണീതകന്തി സപ്പിതേലമധുഫാണിതമച്ഛമംസഖീരദധിസങ്ഖാതേഹി സംസട്ഠം സത്തധഞ്ഞനിബ്ബത്തം പണീതഭോജനം. യോ ഭിക്ഖു ദന്തകട്ഠോദകം വജ്ജേത്വാ അപ്പടിഗ്ഗഹിതകം ഭുഞ്ജേയ്യ, പാചിത്തി സിയാതി അത്ഥോ. തത്ഥ അപ്പടിഗ്ഗഹിതന്തി കായേന വാ കായപ്പടിബദ്ധേന വാ ഗണ്ഹന്തസ്സ ഹത്ഥപാസേ ഠത്വാ കായകായപ്പടിബദ്ധനിസ്സഗ്ഗിയാനം അഞ്ഞതരേന ന ദിന്നം അപ്പടിഗ്ഗഹിതം നാമ.

൪൩. യോ ഭിക്ഖു തിത്ഥിയസ്സ സഹത്ഥതോ കിഞ്ചി ഭുഞ്ജിതബ്ബം ദദേയ്യ, തസ്സ പാചിത്തി സിയാതി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥ തിത്ഥിയസ്സാതി അഞ്ഞതിത്ഥിയസ്സ. കിഞ്ചി ഭുഞ്ജിതബ്ബന്തി യം കിഞ്ചി ഭോജനീയം. സഹത്ഥതോതി സഹത്ഥാ. യോ ഭിക്ഖു മാതുഗാമേന ഏകതോ രഹോ നിസജ്ജം കപ്പേയ്യ, തസ്സ പാചിത്തി സിയാതി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥ രഹോതി പടിച്ഛന്നേ. കപ്പേതി കപ്പേയ്യ. ഏകതോതി സദ്ധിം.

൪൪. സുരാമേരയപാനേപീതി ഏത്ഥ പിട്ഠാദീഹി കതം മജ്ജം സുരാ. പുപ്ഫാദീഹി കതോ ആസവോ മേരയം. യോ ഭിക്ഖു തദുഭയമ്പി ബീജതോ പട്ഠായ കുസഗ്ഗേനാപി പിവതി, തസ്സ തപ്പാനപച്ചയാ പാചിത്തിയം ഉദീരിതന്തി അത്ഥോ. അങ്ഗുലിപതോദകേ ചാപീതി അങ്ഗുലീഹി ഉപകച്ഛകാദീനം ഘട്ടനപച്ചയാ പാചിത്തി സിയാതി അത്ഥോ. ഹസധമ്മേപി ചോദകേതി ഉപരിഗോപ്ഫകേ ഉദകേ ഹസധമ്മേ കീളാനിമിത്തം തസ്സ പാചിത്തി സിയാതി അത്ഥോ.

൪൫. അനാദരേപി പാചിത്തീതി പുഗ്ഗലസ്സ വാ ധമ്മസ്സ വാ അനാദരകരണേപി പാചിത്തി സിയാതി അത്ഥോ. യോ ഭിക്ഖു ഉപസമ്പന്നേന പഞ്ഞത്തേന വുച്ചമാനോ തസ്സ വാ വചനം അകത്തുകാമതായ, തം വാ ധമ്മം അസിക്ഖിതുകാമതായ അനാദരിയം കരോതി, തസ്സ തസ്മിം അനാദരിയേ പാചിത്തി സിയാതി അത്ഥോ. ഭയാനകം കഥം കത്വാ വാ ഭയാനകം രൂപം ദസ്സേത്വാ വാ ഭിക്ഖും ഭീസയതോപി പാചിത്തി സിയാതി അത്ഥോ.

൪൬. യോ ഭിക്ഖു അഗിലാനോ കിഞ്ചി പച്ചയം ഠപേത്വാ ജോതിം ജലേയ്യ വാ ജലാപേയ്യ വാ, തസ്സ പാചിത്തിയം സിയാതി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥ കിഞ്ചി പച്ചയന്തി പദീപുജ്ജലനം വാ പത്തപചനാദീസു ജോതികരണം വാതി ഏവരൂപം പച്ചയം ഠപേത്വാ. ജോതിന്തി അഗ്ഗിം.

൪൭-൮. കപ്പബിന്ദും അനാദായ നവചീവരഭോഗിനോ നവം ചീവരം ഭുഞ്ജന്തസ്സ പാചിത്തി സിയാതി അത്ഥോ. കപ്പബിന്ദുന്തി മോരക്ഖിമണ്ഡലമങ്ഗുലപിട്ഠീനം അഞ്ഞതരപ്പമാണം കപ്പബിന്ദും. അനാദായാതി അനാദിയിത്വാ. ഭിക്ഖുനോ ചീവരാദികം പരിക്ഖാരം അപനേത്വാ നിധേന്തസ്സ വാ നിധാപേന്തസ്സ വാ ഹസാപേക്ഖസ്സ ഭിക്ഖുനോ പാചിത്തി സിയാതി അത്ഥോ. ചീവരാദികന്തി ആദി-സദ്ദേന പത്തനിസീദനസൂചിഘരകായബന്ധനാദിം സങ്ഗണ്ഹാതി. നിധേന്തസ്സാതി നിദഹന്തസ്സ. ഹസാപേക്ഖസ്സാതി ഹസാധിപ്പായസ്സ. ജാനം പാണം ഹനേ ഭിക്ഖു, തിരച്ഛാനഗതമ്പി ചാതി യോ ഭിക്ഖു ‘‘പാണോ’’തി ജാനന്തോ തിരച്ഛാനഗതം പാണം ഖുദ്ദകമ്പി മഹന്തമ്പി ഹനേയ്യ, തസ്സ പാചിത്തിയം സിയാതി അത്ഥോ.

൪൯. ഛാദേതുകാമോ ഛാദേതി, ദുട്ഠുല്ലം ഭിക്ഖുനോപി ചാതി യോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖുനോ ദുട്ഠുല്ലസങ്ഖാതം സങ്ഘാദിസേസം ഛാദേതുകാമോ ഹുത്വാ ഛാദേതി, തസ്സ പാചിത്തിയം സിയാതി അത്ഥോ. ഇത്ഥിയാ സഹ സംവിധായ ഗാമന്തരഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ പാചിത്തിയം സിയാതി യോജനാ.

൫൦. ഭിക്ഖും വാ പഹരേയ്യാഥാതി യോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖും പഹരേയ്യ, തസ്സ പാചിത്തിയം സിയാതി യോജനാ. തലസത്തികമുഗ്ഗിരേതി യോ ഭിക്ഖു പഹരണാകാരം ദസ്സേന്തോ കായം വാ കായപ്പടിബദ്ധം വാ ഉഗ്ഗിരേയ്യ, തസ്സ പാചിത്തിയം സിയാതി അത്ഥോ. ചോദേയ്യ വാ ചോദാപേയ്യ, ഭിക്ഖും അമൂലകേന ചാതി യോ ഭിക്ഖു ഭിക്ഖും അമൂലകേന സങ്ഘാദിസേസേന ചോദേയ്യ വാ ചോദാപേയ്യ വാ, തസ്സ പാചിത്തിയം സിയാതി അത്ഥോ. തത്ഥ അമൂലകേനാതി ദിട്ഠാദിമൂലവിരഹിതേന.

൫൧. കുക്കുച്ചുപ്പാദനേ ചാപീതി ‘‘ഊനവീസതിവസ്സോ ത്വം മഞ്ഞേ’’തിആദീനി ഭണന്തോ കുക്കുച്ചം ഉപ്പാദേയ്യ, തസ്സ കുക്കുച്ചുപ്പാദനപച്ചയാ പാചിത്തിയം ഹോതി. യോ ഭിക്ഖു ഭണ്ഡനത്ഥായ ഭണ്ഡനജാതാനം വചനം സോതും ഉപസ്സുതിം യാതി, തസ്സ പാചിത്തിയം സിയാതി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥ ഭണ്ഡനത്ഥായാതി കലഹത്ഥായ. ഭണ്ഡനജാതാനന്തി കലഹജാതാനം. ഉപസ്സുതിന്തി സുതിസമീപം.

൫൨. യോ ഭിക്ഖു സങ്ഘസ്സ പരിണാമിതം യം ലാഭം, തം പരപുഗ്ഗലസ്സ നാമേതി, തസ്സ പാചിത്തിയം സിയാതി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥ നാമേതീതി പരിണാമേതി. പുച്ഛം അകത്വാതി ‘‘വികാലേ ഗാമപ്പവേസനം ആപുച്ഛാമീ’’തി വാ ‘‘ഗാമം പവിസിസ്സാമീ’’തി വാ അനാപുച്ഛിത്വാ. സന്തഭിക്ഖുന്തി അന്തോഉപചാരസീമായ ദസ്സനൂപചാരേ ഭിക്ഖും ദിസ്വാ യം സക്കാ ഹോതി പകതിവചനേന ആപുച്ഛിതും, താദിസം വിജ്ജമാനം ഭിക്ഖും. ഗാമസ്സാതി ഗാമം, കമ്മത്ഥേ സാമിവചനം. ഗതേതി സമ്പദാനത്ഥേ ഭുമ്മവചനം, ഗതസ്സാതി അത്ഥോ. സന്തം ഭിക്ഖും അനാപുച്ഛിത്വാ വികാലേ ഗാമം ഗതസ്സ ഭിക്ഖുനോ പാചിത്തിയം സിയാതി അത്ഥോ. സേസം ഉത്താനമേവാതി.

പാചിത്തിയനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.