൯. പടിഗ്ഗാഹനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൧൦൬. ദാതും കാമേതീതി ദാതുകാമോ, തസ്സ അഭിഹാരോ ഈസകമ്പി ഓണമനാദിനാഭിഹരണന്തി തപ്പുരിസോ, ഹത്ഥസ്സ പാസോ ഹത്ഥപാസോ. രുള്ഹീവസേന തു അഡ്ഢതേയ്യഹത്ഥോ ഹത്ഥപാസോ നാമ. സോ ച സചേ ഭിക്ഖു നിസിന്നോ ഹോതി, ആസനസ്സ പച്ഛിമന്തതോ പട്ഠായ, സചേ ഠിതോ, പണ്ഹിഅന്തതോ പട്ഠായ, സചേ നിപന്നോ, യേന പസ്സേന നിപന്നോ, തസ്സ പാരിമന്തതോ പട്ഠായ ദായകസ്സ നിസിന്നസ്സ ഠിതസ്സ വാ ഠപേത്വാ പസാരിതഹത്ഥം യം ആസന്നതരം അങ്ഗം, തസ്സ ഓരിമന്തേന പരിച്ഛിന്ദിത്വാ വേദിതബ്ബോ. ഏരണക്ഖമന്തി ഥാമമജ്ഝിമേന പുരിസേന ഏരണസ്സ ഉക്ഖിപനസ്സ ഖമം യോഗ്ഗം. വത്ഥുസദ്ദാപേക്ഖം നപുംസകത്തം. തിധാ ദേന്തേതി കായകായപ്പടിബദ്ധനിസ്സഗ്ഗിയാനം വസേന തീഹി പകാരേഹി ദായകേ ദദമാനേ. തത്ഥ യേന കേനചി സരീരാവയവേന അന്തമസോ പാദങ്ഗുലിയാപി ദീയമാനം കായേന ദിന്നം നാമ ഹോതി, കടച്ഛുആദീസു യേന കേനചി ദീയമാനം കായപ്പടിബദ്ധേന, കായതോ പന കായപ്പടിബദ്ധതോ വാ മോചേത്വാ ഹത്ഥപാസേ ഠിതസ്സ കായേന വാ കായപ്പടിബദ്ധേന വാ പാതിയമാനം നിസ്സഗ്ഗിയേന പയോഗേന ദിന്നം നാമ. ദ്വിധാ ഗാഹോതി കായകായപ്പടിബദ്ധാനം വസേന ദ്വീഹി പകാരേഹി യേഹി കേഹിചി ദീയമാനസ്സ ഗഹണം. ഏവം പടിഗ്ഗഹോ പഞ്ചങ്ഗോതി യോജനാ. പഞ്ചങ്ഗോതി പഞ്ച അങ്ഗാനി യസ്സാതി ബഹുബ്ബീഹി.

൧൦൭. ഇദാനി അനേരണക്ഖമേ ച കിസ്മിഞ്ചി കായപ്പടിബദ്ധേ ച പടിഗ്ഗഹണാരോഹനം ദസ്സേതും ‘‘അസംഹാരിയേ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ അസംഹാരിയേതി ആനേതുമസക്കുണേയ്യേ ഫലകപാസാണാദിമ്ഹി. തത്ഥജാതേതി തേസുയേവ രുക്ഖാദീസു ജാതേ കിംസുകപദുമിനിപണ്ണാദികേ. ചിഞ്ചആദീനം സുഖുമേ പണ്ണേതി സമ്ബന്ധോ. താനി ഹി സന്ധാരേതും ന സക്കോന്തി. തേസം പന സാഖാസു വട്ടതി. ആദി-സദ്ദേന ‘‘അങ്ഗ’’ന്തിആദികം സങ്ഗണ്ഹാതി. വാ-സദ്ദോ സമുച്ചയേ. അസയ്ഹഭാരേതി ഥാമമജ്ഝിമപുരിസേന സഹിതും സന്ധാരേതും അസക്കുണേയ്യേ ഭാരേ. സബ്ബേസം പടിഗ്ഗഹോ ‘‘ന രൂഹതീ’’തി ഇമിനാ സമ്ബന്ധോ.

൧൦൮. ഇദാനി പടിഗ്ഗഹണവിജഹനം ദസ്സേതി ‘‘സിക്ഖാ’’തിആദിനാ. തത്ഥ സിക്ഖാമരണലിങ്ഗേഹീതി സിക്ഖാപച്ചക്ഖാനേന ച മരണേന ച ലിങ്ഗപരിവത്തനേന ച. അനപേക്ഖവിസഗ്ഗതോതി നത്ഥി അപേക്ഖോ ഏതസ്സാതി അനപേക്ഖോ, സോവ വിസഗ്ഗോ, തതോ ച. അച്ഛേദാതി ചോരാദീഹി അച്ഛിന്ദിത്വാ ഗഹണേന. അനുപസമ്പന്നദാനാതി അനുപസമ്പന്നസ്സ ദാനേന. ച-സദ്ദോ സബ്ബത്ഥ ആനേതബ്ബോ. ഗാഹോതി പടിഗ്ഗഹണം. ഉപസമ്മതീതി വിജഹതി.

൧൦൯-൧൦. ഇദാനി അപ്പടിഗ്ഗഹിതം പരിഭോഗേ ദോസം ദസ്സേതും ‘‘അപ്പടിഗ്ഗഹിത’’ന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ സബ്ബന്തി ചതുകാലികപരിയാപന്നം സകലമ്പി. ഇദാനി അപ്പടിഗ്ഗഹേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതബ്ബം ദസ്സേതും ‘‘സുദ്ധ’’ന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ സുദ്ധം നാതിബഹലം ഉദകഞ്ച തഥാ അങ്ഗലഗ്ഗം അവിച്ഛിന്നം ദന്ത…പേ… ഗൂഥകഞ്ച ലോണ…പേ… കരീസകഞ്ച കപ്പതേതി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥ സുദ്ധന്തി രജരേണൂഹി അഞ്ഞരസേന ച അസമ്മിസ്സതായ പരിസുദ്ധം. നാതിബഹലന്തി യം കസിതട്ഠാനേ ബഹലമുദകം വിയ മുഖേ വാ ഹത്ഥേ വാ ന ലഗ്ഗം, തം. അവിച്ഛിന്നന്തി അങ്ഗതോ വിച്ഛിന്ദിത്വാ ന ഗതം. ദന്താനി ച അക്ഖീനി ച കണ്ണഞ്ച ദന്തക്ഖികണ്ണം പാണ്യങ്ഗത്താ, തസ്സ ഗൂഥകന്തി തപ്പുരിസോ. ലോണം സരീരുട്ഠിതം. സിങ്ഘാണീതി സിങ്ഘാണികാ. വിച്ഛിന്നം ന പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം.

൧൧൧. ഇദാനി ‘‘ഗൂഥാ’’തിആദിനാ കാലോദിസ്സം ദസ്സേതി. തഥാവിധേതി സപ്പദട്ഠക്ഖണാദികേ തഥാവിധേ കാലേ. തഥാ താദിസോ വിധോ കാലോ ഏതസ്സാതി ബഹുബ്ബീഹി. സേവേയ്യാതി സേവനം കരേയ്യ, പരിഭുഞ്ജേയ്യാതി വുത്തം ഹോതി. അസന്തേ കപ്പകാരകേതി ഏത്ഥ ദുബ്ബചോപി അസമത്ഥോപി കപ്പിയകാരകോ അസന്തപക്ഖേയേവ തിട്ഠതീതി വേദിതബ്ബോ. കാലോദിസ്സത്താ പന ഛാരികായ അസതി അല്ലദാരും രുക്ഖതോ ഛിന്ദിത്വാ കാതും, മത്തികായ അസതി ഭൂമിം ഖണിത്വാപി മത്തികം ഗഹേതും വട്ടതി.

൧൧൨. ദുരൂപചിണ്ണേതി ദുട്ഠും ഉപചിണ്ണം ആമട്ഠം ദുരൂപചിണ്ണം. സചേ ഭിക്ഖു അപ്പടിഗ്ഗഹിതം സാമിസം ഭാജനം ഠിതട്ഠാനതോ അപനേത്വാ ആമസതി, പിധാനം ആമസതി, ഉപരി ഠിതകചവരാദിം ഛഡ്ഡേതി, തത്ഥജാതകഫലിനിയാ സാഖായ വാ വല്ലിയാ വാ ഗഹേത്വാ വാ ചാലേതി, ദുരൂപചിണ്ണം നാമ ഹോതി. തസ്മിം ദുക്കടന്തി സമ്ബന്ധോ. ഫലരുക്ഖം പന അപസ്സയിതും വാ തത്ഥ കണ്ടകം വാ ബന്ധിതും വട്ടതി. അരഞ്ഞേ പതിതഅമ്ബഫലാദിം ‘‘സാമണേരസ്സ ദസ്സാമീ’’തി ആഹരിത്വാ ദാതും വട്ടതി. രജോകിണ്ണേതി രജസാ ഓകിണ്ണേ, തസ്മിം പത്താദികേ യം കിഞ്ചി പടിഗ്ഗണ്ഹതോ വിനയദുക്കടം ഹോതീതി അത്ഥോ. സചേ പിണ്ഡായ ചരന്തസ്സ പത്തേ രജം പതതി, പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഭിക്ഖാ ഗണ്ഹിതബ്ബാ. ‘‘പടിഗ്ഗഹേത്വാ ദേഥാ’’തി വുത്തേപി ആകിരന്തി, ഹത്ഥതോ അമോചേന്തേനേവ പടിഗ്ഗാഹാപകസ്സ സന്തികം നേത്വാ പടിഗ്ഗഹേതബ്ബം. സചേ മഹാവാതോ തതോ തതോ രജം പാതേതി, ന സക്കാ ഹോതി ഭിക്ഖം ഗഹേതും, ‘‘അനുപസമ്പന്നസ്സ ദസ്സാമീ’’തി സുദ്ധചിത്തേന ആഭോഗം കത്വാ ഗണ്ഹിതും വട്ടതി. തം പന തേന ദിന്നം വാ വിസ്സാസേന വാ പടിഗ്ഗഹേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി.

അഥാതി വക്ഖമാനാരമ്ഭേ. ഉഗ്ഗഹപ്പടിഗ്ഗഹേതി ഉഗ്ഗഹിത്ഥാതി ഉഗ്ഗഹോ, ഉഗ്ഗഹിതം, തസ്സ പടിഗ്ഗഹോ, തസ്മിം. അപ്പടിഗ്ഗഹിതഭാവം ജാനതോ അത്തനാ ഏവ ഉഗ്ഗഹേത്വാ ഗഹണേതി അധിപ്പായോ. മാതാപിതൂനം അത്ഥായ പന അപ്പടിഗ്ഗഹേത്വാ തേലാദീനി, ഛായത്ഥായ സാഖാദീനി വാ ഗഹേത്വാ പച്ഛതോ ഭുഞ്ജിതുകാമതായ പടിഗ്ഗഹേത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി. ഉച്ഛുആദീസു ഫാലിതേസു മലം ന പഞ്ഞായതി, മൂലഭേസജ്ജാദീനി പിസന്താനം വാ കോട്ടേന്താനം വാ നിസദനിസദപോതകഉദുക്ഖലമുസലാനി ഖീയന്തി, ദന്തന്തരേ ലഗ്ഗം സുഖുമആമിസം ഹോതി, രസോ ന പഞ്ഞായതി, അബ്ബോഹാരികം. അന്തോവുത്ഥേതി അകപ്പിയകുടിയാ ഛദനബ്ഭന്തരേ വുത്ഥേതി അത്ഥോ. സയംപക്കേതി അത്തനാ യത്ഥ കത്ഥചി പക്കേ. സചേ വാസിആദിം താപേത്വാ തക്കാദീസു പക്ഖിപതി, ഏത്താവതാപി സാമപാകതോ ന മുച്ചതി. പുരിമകാലികദ്വയേ പുനപാകഞ്ഹി ഠപേത്വാ യം കിഞ്ചി ആമിസം ഭിക്ഖുനോ പചിതും ന വട്ടതി. സചേപിസ്സ ഉണ്ഹയാഗുയാ സുലസിപണ്ണാദീനി വാ സിങ്ഗിവേരം വാ പക്ഖിപന്തി, ചാലേതും ന വട്ടതി. ഉത്തണ്ഡുലം ഭത്തം ലഭിത്വാ പിദഹിതും ന വട്ടതി. അന്തോപക്കേതി അകപ്പിയകുടിയാ അന്തോ പക്കേ. സബ്ബത്ഥ ദുക്കടന്തി സമ്ബന്ധോ.

പടിഗ്ഗാഹനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.