൩. ചീവരനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൩൦. ‘‘ഖോമഞ്ച കോസേയ്യഞ്ചാ’’തിആദിനാ നപുംസകവിഗ്ഗഹേന ദ്വന്ദേ കതേ ഖോമ…പേ… ഭങ്ഗാനി. തത്ഥ ഖോമന്തി ഗച്ഛജാതി. ഉപചാരതോ പന ഖോമേന ഖോമസുത്തേന വായിതന്തി തദ്ധിതേന ഉപചാരേന വാ ഖോമം ഖോമപടചീവരം, തഥാ അവസേസാനി. സാണം സാണവാകസുത്തേഹി വായിതം ചീവരം. ഭങ്ഗം ഖോമസുത്താദീനി സബ്ബാനി ഏകച്ചാനി വാ വോമിസ്സേത്വാ വായിതചീവരം. വാകമയമേവ വാതി കേചി. കമ്ബലന്തി മനുസ്സലോമം വാളലോമഞ്ച ഠപേത്വാ സേസലോമേഹി വായിതം. ഏതാനീതി ഖോമാദീനി യഥാവുത്താനി. സഹ അനുലോമേഹീതി സാനുലോമാനി. ജാതിതോ കപ്പിയാനി ഛ ചീവരാനി ഭവന്തി.

൩൧. ഇദാനി ‘‘ദുകൂല’’ന്തിആദിനാ തേസം അനുലോമാനി ദസ്സേതി. തത്ഥ ദുകൂലന്തി ദുകൂലസങ്ഖാതേന കേനചി വാകവിസേസേന വായിതം ചീവരം. ചേവാതി സമുച്ചയേ, സോ ഉപരി ആകഡ്ഢിതബ്ബോ. പട്ടുണ്ണന്തി പട്ടുണ്ണേസു ജാതം പട്ടുണ്ണം. ദേസവാചിനോ ബഹുവചനന്താതി ബഹുവചനേന വിഗ്ഗഹോ. തഥാ സോമാരാ ച ചീനാ ച, തേസു ജാതം സോമാരചീനജം. ഇമാനി തീണി പാണകേഹി കതസുത്തമയാനി. ഏഹിഭിക്ഖൂനം പുഞ്ഞിദ്ധിയാ ജാതം ഇദ്ധിജം, തം പന ഖോമാദീനം അഞ്ഞതരം. ദേവദിന്നന്തി ദേവേഹി ദിന്നം കപ്പരുക്ഖേ നിബ്ബത്തം ചീവരം. തദേതം ദുകൂലാദി തസ്സ തസ്സ യഥാവുത്തസ്സ ഖോമാദിനോ അനുലോമികം ഹോതി. തത്ഥ ലോമാനി അനുഗതം അനുലോമം, യഥാ സേസലോമാനി അനുഗതം ലോമം തദനുകൂലത്താ ‘‘അനുലോമ’’ന്തി വുച്ചതി, തഥാ തംജാതിയകം യേസം കേസഞ്ചി അനുകൂലം സബ്ബമ്പി രുള്ഹീവസേന ‘‘അനുലോമ’’ന്തി വുച്ചതി. തമേവ അനുലോമികം, അനുകൂലന്തി അത്ഥോ. കഥം? ദുകൂലം സാണസ്സ അനുലോമം, പട്ടുണ്ണാദീനി തീണി കോസേയ്യസ്സ അനുലോമാനി, ഇദ്ധിജം ദേവദിന്നഞ്ച ഖോമാദീനമനുലോമന്തി.

൩൨-൩. ഏവം സാനുലോമാനി ചീവരാനി ദസ്സേത്വാ ഇദാനി അധിട്ഠാനാദികം ദസ്സേതും ‘‘തിചീവര’’ന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ അവുത്തേപി അവസ്സം വത്തബ്ബതായ സബ്ബത്ഥ ച-സദ്ദോ അജ്ഝാഹരിതബ്ബോ, തിചീവരഞ്ച…പേ… കണ്ഡുച്ഛാദിഞ്ച അധിട്ഠേയ്യ ന വികപ്പേയ്യാതി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥ തിണ്ണം ചീവരാനം സമാഹാരോ തിചീവരം. പരിക്ഖാരഞ്ച തം ചോളഞ്ചാതി പരിക്ഖാരചോളം. വസ്സസ്സ യോഗ്ഗാ വസ്സികാ, സാവ സാടികാ വസ്സികസാടികാ. പുഞ്ഛതി അനേനാതി പുഞ്ഛനം, മുഖസ്സ പുഞ്ഛനം മുഖപുഞ്ഛനം. നിസീദന്തി ഏത്ഥാതി നിസീദനം, മുഖപുഞ്ഛനഞ്ച നിസീദനഞ്ച മുഖപുഞ്ഛനനിസീദനം. സയനസുഖാദിം പടിച്ച അത്ഥരീയതീതി പച്ചത്ഥരണം, തദേവ പച്ചത്ഥരണകം. കണ്ഡും ഛാദേതീതി കണ്ഡുച്ഛാദി. അധിട്ഠഹേതി ‘‘ഇമം സങ്ഘാടിം അധിട്ഠാമീ’’തിആദിനാ നവന്നം നാമം ഗഹേത്വാ അധിട്ഠേയ്യ. ന വികപ്പേയ്യാതി തസ്സ തസ്സ നാമം ഗഹേത്വാ ന വികപ്പേയ്യ, തസ്സ തസ്സ പന നാമം അഗ്ഗഹേത്വാ ‘‘ഇമം ചീവരം തുയ്ഹം വികപ്പേമീ’’തി വികപ്പേയ്യാതി അധിപ്പായോ. ഏത്ഥാതി ഇമേസു നവസു ചീവരേസു. തിചീവരന്തി തിചീവരനാമേന അധിട്ഠിതം. തഥാ ഹി അധിട്ഠാനതോ പുബ്ബേ വിസും തിചീവരം നാമ നത്ഥി സങ്ഘാടിആദിപ്പഹോനകസ്സ പച്ചത്ഥരണാദിവസേനാപി അധിട്ഠാതും അനുഞ്ഞാതത്താ. തം വിനാ ഏകാഹം ഏകദിവസമ്പി. ന വസേയ്യാതി അലദ്ധസമ്മുതികോ ഭിക്ഖു അവിപ്പവാസസീമതോ അഞ്ഞത്ഥ വാസം ന കരേയ്യാതി അത്ഥോ. ഏവം സതി തിചീവരഞ്ച നിസ്സജ്ജിതബ്ബം ഹോതി, പാചിത്തിയഞ്ച ആപത്തിം ആപജ്ജതീതി ദീപേതി. നിസീദനം വിനാ ചാതുമാസം ന വസേയ്യാതി സമ്ബന്ധോ. ചതുന്നം മാസാനം സമാഹാരോ ചതുമാസം, തമേവ ചാതുമാസം. തം അച്ചന്തസംയോഗവസേന.

൩൪. ഇദാനി ‘‘ഇമ’’ന്തിആദിനാ ‘‘അധിട്ഠേയ്യാ’’തി വുത്തമധിട്ഠാനം ദസ്സേതി. സങ്ഘാടിം ‘‘ഇമം സങ്ഘാടിം അധിട്ഠാമീ’’തി അധിട്ഠഹേതി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥ അധിട്ഠഹേതി ഹത്ഥപാസേ ഠിതം ഏവം അധിട്ഠേയ്യ. അഹത്ഥപാസന്തി ഹത്ഥസ്സ പാസോ സമീപോ ഹത്ഥപാസോ, അഡ്ഢതേയ്യഹത്ഥബ്ഭന്തരോ. ദ്വാദസഹത്ഥബ്ഭന്തരോതിപി വദന്തി. നത്ഥി ഹത്ഥപാസോ ഏതിസ്സാതി അഹത്ഥപാസാ, തം ഏതന്തി അധിട്ഠഹേതി സമ്ബന്ധോ. കിം വുത്തം ഹോതി? അന്തോഗബ്ഭേ വാ ഉപരിപാസാദേ വാ തദഹേവ ഗന്ത്വാ നിവത്തനയോഗ്ഗേ പദേസേ വാ ഠിതം ചീവരം സല്ലക്ഖേത്വാ ‘‘ഏതം സങ്ഘാടിം അധിട്ഠാമീ’’തി അധിട്ഠേയ്യാതി വുത്തം ഹോതി. തതോ ദൂരേ ഠിതമ്പി അധിട്ഠാതബ്ബന്തിപി വദന്തി. സേസേസുപീതി ഉത്തരാസങ്ഗാദികണ്ഡുപ്പടിച്ഛാദിപരിയന്തേസുപി അവസേസചീവരേസു. അയം നയോതി അയമേവ നയോ. യഥാ സങ്ഘാടിയാ, ഏവം ‘‘ഇമം ഉത്തരാസങ്ഗം അധിട്ഠാമീ’’തിആദി വുത്തനയോവാതി വുത്തം ഹോതി. അധിട്ഠഹന്തേന പന ഹത്ഥേന ഗഹേത്വാ കായവികാരം കരോന്തേന ‘‘ഇമം സങ്ഘാടിം അധിട്ഠാമീ’’തി ചിത്തേന ആഭോഗം കത്വാ കായേന വാ അധിട്ഠാതബ്ബം, വചീഭേദമത്തം കത്വാ വാചായ വാ. പരിക്ഖാരചോളം നാമ പാടേക്കം നിധാനമുഖന്തി തിചീവരം പരിക്ഖാരചോളമ്പി അധിട്ഠാതും വട്ടതീതി.

൩൫. ഇദാനി ഏവം അധിട്ഠഹതോ അഞ്ഞം ലദ്ധാ അധിട്ഠാതുകാമേന പച്ചുദ്ധരിത്വാ അധിട്ഠാതബ്ബന്തി ദസ്സേതും ‘‘അധിട്ഠഹന്തോ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ സങ്ഘാടി പഭുതി ആദി യസ്സ തം സങ്ഘാടിപ്പഭുതി. ഏതം ‘‘അധിട്ഠഹന്തോ’’തി ഏത്ഥാപി ‘‘അധിട്ഠേയ്യാ’’തി ഏത്ഥാപി കമ്മപദം, ‘‘പുബ്ബചീവര’’ന്തി ഏത്ഥ പന വിസേസനം ഹുത്വാ തിട്ഠതി. പച്ചുദ്ധരിത്വാതി പരിച്ചജിത്വാ. പരിക്ഖാരചോളനാമേന അധിട്ഠഹിത്വാ ഠപിതവത്ഥേഹി സങ്ഘാടിആദീനി കരോതി, നിട്ഠിതേ രജനേ ച കപ്പേ ച ഇമം പരിക്ഖാരചോളം പച്ചുദ്ധരിത്വാ പുന അധിട്ഠാതബ്ബാനി. പത്താധിട്ഠഹനേതി പത്തസ്സ അധിട്ഠാനേ. തഥാതി ച യഥാ ചീവരേ, തഥാ പത്തേപി അധിട്ഠാനാദികം സബ്ബന്തി അത്ഥോ. ഏത്ഥ പന ‘‘ഇമം പത്തം, ഏതം പത്ത’’ന്തി വാ വിസേസോ.

൩൬. ഇദാനി പച്ചുദ്ധാരവിധിം ദസ്സേതും ‘‘ഏത’’ന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ ഇമം വ ഇതി വാ-സദ്ദോ രസ്സം കത്വാ നിദ്ദിട്ഠോ, സോ ഇതി-സദ്ദതോ പരം യോജേതബ്ബോ, തസ്മാ ‘‘ഏതം സങ്ഘാടിം പച്ചുദ്ധരാമീ’’തി വാ ‘‘ഇമം സങ്ഘാടിം പച്ചുദ്ധരാമീ’’തി വാ സംസേതി സമ്ബന്ധോ വേദിതബ്ബോ. സംസേതി വദേയ്യ. ഏവന്തി യഥാ നാമേന സങ്ഘാടി പച്ചുദ്ധരിതബ്ബാ, തഥാ ഉത്തരാസങ്ഗാദീനീതി അത്ഥോ. വിദൂതി പച്ചുദ്ധരേതിമസ്സ കത്തുപദം, പഞ്ഞവാതി അത്ഥോ. സബ്ബത്ഥാപി ദൂരാസന്നതാദീ വുത്തനയേന വേദിതബ്ബാ.

൩൭-൮. ഇദാനി സങ്ഘാടിആദീനം ഛന്നം പമാണപരിച്ഛേദം ദസ്സേതി ‘‘സങ്ഘാടീ’’തിആദിനാ. പച്ഛിമോ അന്തോ പച്ഛിമന്തോ, തേന, പച്ഛിമകോടിയാതി അത്ഥോ. ദീഘസോതി ദീഘതോ. മുട്ഠിയാ സഹിതം പഞ്ചകം യസ്സാ സാ മുട്ഠിപഞ്ചകാ, ലിങ്ഗവിപല്ലാസവസേന പന മുട്ഠിപഞ്ചകോ. മുട്ഠി-സദ്ദേനേത്ഥ ഉപചാരവസേന കതമുട്ഠികോ ഹത്ഥോവ വുത്തോ. സുഗതസ്സ ചീവരതോ ഊനാതി സമാസോ. അപീതി വുത്തസമുച്ചയേ, തേന യഥാവുത്തപച്ഛിമപ്പമാണാ ച അയഞ്ച ഉത്തമപ്പമാണാതി അത്ഥോ. ‘‘പച്ഛിമന്തേനാ’’തി ഇദം മുട്ഠിത്തികഞ്ച തിരിയന്തി ഏത്ഥാപി അനുവത്തേത്വാ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. ച-സദ്ദോ ‘‘ഉത്തമന്തേന സുഗതചീവരൂനാപി വട്ടതീ’’തി ഇദം സമുച്ചിനോതി. തത്ഥ ഇദാനി മജ്ഝിമസ്സ പുരിസസ്സ തിസ്സോ വിദത്ഥിയോ ഏകാ സുഗതവിദത്ഥി, തായ വിദത്ഥിയാ നവ വിദത്ഥിയോ ദീഘതോ സുഗതചീവരപ്പമാണം, തിരിയം ഛ വിദത്ഥിയോ, തം പന വഡ്ഢകിഹത്ഥേന ദീഘതോ തേരസ ഹത്ഥാ ഏകാ ച വിദത്ഥി, തിരിയതോ നവ ഹത്ഥാ ഹോന്തി. തംവസേന ഉഭയത്ഥ ഊനതാ വിഞ്ഞാതബ്ബാ.

ഉത്തരാസങ്ഗോപി തത്തകോവാതി ദസ്സേതും ‘‘തഥാ ഏകംസികസ്സപീ’’തി ആഹ. ഏകോ അംസോ ഏകംസോ, തത്ഥ കാതബ്ബന്തി തദ്ധിതേ ഏകംസികം. ‘‘അന്തരവാസകോ’’ച്ചാദിനാ നിവാസനം ദസ്സേതി. തത്ഥ അന്തരം മജ്ഝപദേസോ, അന്തരേ മജ്ഝേ കടിപ്പദേസേ വാസോ വത്ഥം അന്തരവാസോ, സോയേവ അന്തരവാസകോ. ചാപീതി സമുദായോ, ഏകോ വാ സമുച്ചയോ. അഡ്ഢേന തതിയോ ഭാഗോ അഡ്ഢതേയ്യോ. ഏത്ഥ ദ്വിന്നം ഹത്ഥകോട്ഠാസാനം സമ്പുണ്ണാനം തതിയകോട്ഠാസസംസിജ്ഝനേ കരണഭൂതാ അഡ്ഢ-സദ്ദനിദ്ദിട്ഠാ യാ വിദത്ഥി, സാവ തതിയോതി നിദ്ദിട്ഠോതി ഉപഡ്ഢഹത്ഥസങ്ഖാതോ തതിയോ ഭാഗോ അഡ്ഢതേയ്യോ. സോ ച നാനന്തരേന ദ്വിഹത്ഥതതിയതാ ലബ്ഭതീതി ദ്വേ ഹത്ഥാ, ഏകാ ച വിദത്ഥി അഡ്ഢതേയ്യോ. തംസന്നിയോഗേന പനേത്ഥ അന്തരവാസകോവ അഡ്ഢതേയ്യോതി വേദിതബ്ബോ. ദ്വേ ഹത്ഥാ യസ്സാതി ബാഹിരത്ഥസമാസോ. പാരുപനേനാപി സക്കാ നാഭിം പടിച്ഛാദേതുന്തി ‘‘ദ്വിഹത്ഥോ’’തി വുത്തം. വാ-സദ്ദോ അഡ്ഢതേയ്യം വികപ്പേതി. തിരിയസ്സ അന്തോതി ഛട്ഠീതപ്പുരിസോ, തിരിയമേവ അന്തോതി വാ കമ്മധാരയോ ‘‘ഗാമന്തോ’’തിആദീസു വിയ.

൩൯. ‘‘നിസീദനസ്സാ’’തിആദിനാ നിസീദനചീവരം ദസ്സേതി. ഏത്ഥ നിസീദനം നാമ സമേ ഭൂമിഭാഗേ ഏളകലോമാനി ഉപരൂപരി സന്ഥരിത്വാ കഞ്ജികാദീഹി സിഞ്ചിത്വാ കതോ ദ്വീസു ഠാനേസു ഫാലിതത്താ തീഹി ദസാഹി യുത്തോ പരിക്ഖാരവിസേസോ. വിദത്ഥീ ദ്വേതി ദ്വേ വിദത്ഥീ. വിസാലതോ പുഥുലതോ.

൪൦. ‘‘കണ്ഡുപ്പടിച്ഛാദീ’’തിആദിനാ കണ്ഡുപ്പടിച്ഛാദിം ദസ്സേതി. തത്ഥ കണ്ഡൂതി ഹി ന അത്ഥതോ നാനം, തഗ്ഗഹണേന പനേത്ഥ പിളകസ്സാവഥുല്ലകച്ഛാബാധം ഗയ്ഹതി. കണ്ഡും യഥാവുത്തം പിളകാദിം പടിച്ഛാദേതീതി കണ്ഡുപ്പടിച്ഛാദി. പടിച്ഛദനം വാ പടിച്ഛാദോ, യഥാവുത്തകണ്ഡുയാ പടിച്ഛാദോ കണ്ഡുപ്പടിച്ഛാദോ, സോ അസ്സ അത്ഥീതി കണ്ഡുപ്പടിച്ഛാദീ, തസ്സ. തിരിയന്തി തിരിയതോ.

൪൧. ‘‘വസ്സികാ’’തിആദിനാ വസ്സികസാടികം ദസ്സേതി, തം സുവിഞ്ഞേയ്യം.

൪൨. ഏവം പമാണവന്താനം പമാണം ദസ്സേത്വാ വുത്തപ്പമാണാതിക്കമേ ദോസം, കേസഞ്ചി പമാണാഭാവഗണനാഭാവഞ്ച ദസ്സേതും ‘‘ഏത്ഥാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ ഏത്ഥാതി വുത്തപ്പമാണവന്തേസു ചീവരേസു. തദുത്തരി തതോ വുത്തപ്പമാണതോ ഉത്തരി നിപാതേന ഉത്തരി-സദ്ദേന തപ്പുരിസോ. കരോന്തസ്സ സമ്പാദേന്തസ്സ. ഛേദനപാചിത്തീതി ഛേദനേന സഹിതാ പാചിത്തി, അതിരേകം ഛിന്ദിത്വാ പാചിത്തിയം ദേസേതബ്ബന്തി വുത്തം ഹോതി. വുത്തപ്പമാണതോ പന അതിരേകഞ്ച ഊനകഞ്ച ‘‘പരിക്ഖാരചോള’’ന്തി അധിട്ഠാതബ്ബം. യേന മുഖം പുഞ്ഛന്തി, തം മുഖസമ്ബന്ധീതി മുഖസ്സ ചോളന്തി സമാസേ ദ്വന്ദോ. ആകങ്ഖിതം ഇച്ഛിതം പമാണന്തി കമ്മധാരയോ. തമേതേസമത്ഥീതി ആകങ്ഖിതപ്പമാണികാ. ഏത്ഥ ച തിചീവരാദീസു അവുത്തേപി ഗണനവിഭാഗേ പച്ചത്ഥരണമുഖപുഞ്ഛനപരിക്ഖാരചോളേ ഠപേത്വാ ആദിതോ പട്ഠായ ഛക്കമേകേകമേവ വട്ടതി. മുഖപുഞ്ഛനചോളാനി പച്ചത്ഥരണാനി ച ബഹൂനിപീതി വിഞ്ഞാതബ്ബം.

൪൩. ഗണനാതി ഏത്ഥ നപുംസകസ്സ ഇത്ഥിവചനേന യോഗാഭാവാ ‘‘ന ദീപിതാ’’തി ലിങ്ഗം വിപരിണാമേത്വാ സമ്ബന്ധിതബ്ബം, അട്ഠകഥായം ന പകാസിതാതി അത്ഥോ. തിണ്ണം പനേതേസം ഉക്കട്ഠപരിച്ഛേദവസേനേവ വുത്തം, വികപ്പനൂപഗപച്ഛിമേന പച്ഛിമപ്പമാണം അത്ഥിയേവ. ഇദാനി യസ്മാ തത്ഥ തം സബ്ബം ന ദീപിതം, തസ്മാ വികപ്പനൂപഗഥവികാദി സബ്ബം ഏകം ‘‘പരിക്ഖാരചോള’’ന്തി, ബഹൂനി ഏകതോ കത്വാ ‘‘പരിക്ഖാരചോളാനീ’’തിപി വത്വാ അധിട്ഠാതബ്ബന്തി ദസ്സേന്തോ ‘‘തഥാ’’തിആദിമാഹ. ഇമിനാ പരിക്ഖാരചോളം നാമ പാടേക്കം നിധാനമുഖന്തി ദസ്സേതി. ഥവികാദിം ഥവികാ ആദി യസ്സ പരിസ്സാവനാദിനോതി സമാസോ. വികപ്പസ്സ ഉപഗം വികപ്പിയം, തഞ്ച ഉപരി വക്ഖതി.

൪൪. ഇദാനി തിണ്ണം ചീവരാനം പടിഭാഗം ദസ്സേതും ‘‘അഹതാ’’തിആദി ആരദ്ധം. തത്ഥ അഹതേന നവേന അധോതേന കപ്പം സദിസം അഹതകപ്പം, ഏകവാരധോതം. അഹതഞ്ച അഹതകപ്പഞ്ച അഹതാഹതകപ്പാനി, വത്ഥാനി, തേസം. ദ്വേ ഗുണാ പടലാനി യസ്സ സാതി ദുഗുണാ. ‘‘ഗുണോ പടലരാസീസൂ’’തി ഹി അഭിധാനപ്പദീപികാ. ദുഗുണാ ദുപട്ടാ, ഉത്തരസ്മിം ദേഹഭാഗേ ആസഞ്ജീയതീതി ഉക്കരാസങ്ഗോ. ഏകച്ചം ഏകപട്ടം അസ്സ അത്ഥീതി ഏകച്ചീ, ഏകപട്ടോതി അത്ഥോ. നിപാതോ വാ ഏകച്ചീതി. തഥാതി സമുച്ചയേ, അന്തരവാസകോ ചാതി വുത്തം ഹോതി. ഉപമായം വാ, യഥാ ഉത്തരാസങ്ഗോ ഏകച്ചിയോ, ഏവം അന്തരവാസകോതി അത്ഥോ.

൪൫. ‘‘ഉതൂ’’തി അനേകഉതു ഗഹിതാതി ഉതുതോ ദീഘകാലതോ ഉദ്ധടാ ഉതുദ്ധടാ, തേസം പിലോതികാനന്തി അത്ഥോ. സേസാതി ഉത്തരാസങ്ഗഅന്തരവാസകാ. പംസു വിയ കുച്ഛിതം ഉലതി പവത്തതീതി പംസുകൂലം, രഥികാസുസാനസങ്കാരകൂടാദീനം യത്ഥ കത്ഥചി ഠിതം ചോളഖണ്ഡം, തസ്മിം. യാ യാ രുചീതി അബ്യയീഭാവേ യഥാരുചി, യാവദത്ഥം സതപട്ടമ്പി വട്ടതീതി അധിപ്പായോ.

൪൬. ഇദാനി തീസു ഛിന്ദിത്വാ കാതും അപ്പഹോന്തേസു കാതബ്ബവിധിം ദസ്സേതും ‘‘തീസൂ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ തിചീവരസമുദായതോ ഏകദേസഭൂതാനം ദ്വിന്നമേകസ്സ ച സങ്ഖാഗുണേന നിദ്ധാരിയമാനത്താ തീസൂതി നിദ്ധാരണേ ഭുമ്മം. ഏകവചനസ്സ ബഹ്വത്ഥേന യോഗാഭാവതോ ദ്വിചീവരസങ്ഖാതബഹ്വത്ഥവസേന വചനം വിപരിണാമേത്വാ യാനി പഹോന്തി, താനി ദ്വേ വാപി ഛിന്ദിതബ്ബാനി, യം പഹോതി, തം ഏകം വാ ഛിന്ദിതബ്ബന്തി യോജേതബ്ബം. പഹോന്തീതി പച്ഛിമചീവരപ്പമാണഛിന്നകാനി പഹോന്തി. അപീതി സമ്ഭാവനേ, തീസു കാ കഥാതി അത്ഥോ. അന്വാധിന്തി ആഗന്തുകപത്തം. അനു പച്ഛാ ആധീയതീതി അന്വാധി, യം ചീവരസ്സോപരി സങ്ഘാടിആകാരേന ആരോപേതബ്ബം. അനാദിണ്ണന്തി അനാരോപിതം അന്വാധികം. ന ധാരേയ്യാതി ഇമിനാ യദി ധാരേയ്യ, ദുക്കടന്തി ദീപേതി.

൪൭-൮. ഇദാനി ‘‘തിചീവരം ന വസേയ്യ വിനേകാഹ’’ന്തി വുത്താനം തിണ്ണം അവിപ്പവാസലക്ഖണം ദസ്സേതും ‘‘ഗാമേ’’തിആദിനാ ഉദോസിതസിക്ഖാപദേ (പാരാ. ൪൭൧ ആദയോ) വുത്തപരിഹാരമാഹ. തത്ഥ ഗാമേ വാ…പേ… വിഹാരേ വാ തിചീവരം നിക്ഖിപിത്വാതി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥ ‘‘പടോ ദഡ്ഢോ’’തിആദീസു വിയ അവയവേപി സമുദായവോഹാരവസേന തീസു ഏകമ്പി ‘‘തിചീവര’’ന്തി വുത്തം. ഭിക്ഖുസമ്മുതിയഞ്ഞത്രാതി സങ്ഘേന ഗിലാനസ്സ ഭിക്ഖുനോ ദീയമാനം ചീവരേന വിപ്പവാസസമ്മുതിം വിനാ. വിപ്പവത്ഥുന്തി ഏകൂപചാരനാനൂപചാരഗാമാദിതോ ബഹി, അഥ വാ നിവേസനാദീനം, തത്ഥ ച ഗബ്ഭോവരകാനം ചീവരസ്സ വാ ഹത്ഥപാസം അതിക്കമ്മ ചീവരേന വിപ്പയുത്തോ ഹുത്വാ വസിതും. ഏത്ഥ ച ഗാമാദീനം ഏകൂപചാരനാനൂപചാരതാ ഏകകുലനാനാകുലസന്തകസ്സ ഗാമാദിനോ പരിക്ഖേപസ്സ, പരിക്ഖേപോകാസസ്സ ച വസേന സത്ഥഅബ്ഭോകാസാനം സത്തബ്ഭന്തരവസേന ച വേദിതബ്ബാ. തത്ഥ ഏകോ അബ്ഭന്തരോ അട്ഠവീസതിഹത്ഥോ ഹോതി. ഏത്ഥ ച നിവേസനാദീനി ഗാമതോ ബഹി സന്നിവിട്ഠാനീതി ദട്ഠബ്ബം വിസും ഗാമസ്സ ഗഹിതത്താ, തഥാ ഉദോസിതാദീഹി അഞ്ഞം നിവേസനം.

തത്ഥ ഉദോസിതോ നാമ യാനാദീനം ഭണ്ഡാനം സാലാ. പാസാദോ ദീഘപാസാദോ. ഹമ്മിയം മുണ്ഡച്ഛദനപാസാദോ. നാവാ ച അട്ടോ ച മാളോ ച ആരാമോ ച നാവാ…പേ… ആരാമം, തസ്മിം. അട്ടോ നാമ പടിരാജാദീനം പടിബാഹനത്ഥം ഇട്ഠകാഹി കതോ ബഹലഭിത്തികോ ചതുപഞ്ചഭൂമികോ പതിസ്സയവിസേസോ. മാളോ ഏകകൂടസങ്ഗഹിതോ ചതുരസ്സപാസാദോ. ആരാമോ പുപ്ഫാരാമോ വാ ഫലാരാമോ വാ. സത്ഥോ ച ഖേത്തഞ്ച ഖലഞ്ചാതി ദ്വന്ദോ. സത്ഥോ നാമ ജങ്ഘസത്ഥോ വാ സകടസത്ഥോ വാ. ഖലം വുച്ചതി ധഞ്ഞകരണം. ദുമോ നാമ ദുമമൂലം ഛായായ ഫുട്ഠോകാസോ ഉപചാരവസേന. അബ്ഭോകാസോ പന അഗാമകേ അരഞ്ഞേവ അധിപ്പേതോ.

൪൯. ഇദാനി ‘‘ഏതം…പേ… സങ്ഘാടി’’ന്തിആദിനാ നവന്നമേവ പച്ചുദ്ധാരോ വുത്തോ, ന പന തേസം കാലപരിച്ഛേദോതി തം ദസ്സേതും ‘‘രോഗാ’’തിആദി ആരദ്ധം. തത്ഥ ദേവദത്തോ ദത്തോതി നാമേകദേസേനാപി നാമവോഹാരതോ വസ്സികസാടികാവ ‘‘സാടികാ’’തി പകരണവസേന ഗമ്മമാനത്ഥത്താ വുത്താ. കണ്ഡുപ്പടിച്ഛാദികാ ച രോഗവസ്സാനപരിയന്താ. രോഗാ ച വസ്സാനാ ച മാസാ രോഗവസ്സാനാ, തേ തദതിക്കമേന പച്ചുദ്ധരിതബ്ബതായ പരിയന്താ യാസന്തി വിഗ്ഗഹോ.

കിം വുത്തം ഹോതി? വസ്സികസാടികാ വസ്സാനമാസാതിക്കമേ കത്തികപുണ്ണമായ ഏവ പച്ചുദ്ധരിതബ്ബാ. തഥാ കണ്ഡുപ്പടിച്ഛാദികാ ആബാധേസു വൂപസന്തേസൂതി വുത്തം ഹോതി. ‘‘പച്ചുദ്ധരിത്വാ വികപ്പേതബ്ബാ’’തി ഹി അട്ഠകഥായം (പാരാ. അട്ഠ. ൨.൪൬൯) വുത്തം. ഏത്ഥ പന കേചി ആചരിയാ ‘‘പച്ചുദ്ധരിത്വാതി വസ്സികസാടികഭാവതോ അപനേത്വാ’’തി വദിംസു, തം ന യുജ്ജതി. പച്ചുദ്ധാരവിനയകമ്മവിസയേയേവ പച്ചുദ്ധാര-സദ്ദസ്സ ദിട്ഠത്താ, ‘‘ചാതുമാസം അധിട്ഠാതും തതോ പരം വികപ്പേതു’’ന്തി (മഹാവ. ൩൫൮) പാളിവചനതോ ച. ‘‘ചാതുമാസം അധിട്ഠാതു’’ന്തി ച ചതുന്നം മാസാനം അധിട്ഠാനേന സഹ അച്ചന്തസംയോഗോ ദസ്സിതോതി ന തേന അധിട്ഠാനഭേദോ വിഞ്ഞായതി. തേനേവ കുരുന്ദട്ഠകഥായമ്പി ‘‘വസ്സാനം ചാതുമാസം അധിട്ഠാതും, തതോ പരം വികപ്പേതു’’ന്തി (മഹാവ. ൩൫൮) വചനതോ കത്തികപുണ്ണമായ ഏവ പച്ചുദ്ധരിത്വാ ഹേമന്തേ വികപ്പേതബ്ബാതി വുത്തം. തസ്മാ ‘‘വസ്സികസാടികാ വസ്സാനമാസാതിക്കമേനാപി കണ്ഡുപ്പടിച്ഛാദി ആബാധവൂപസമേനാപി അധിട്ഠാനം വിജഹതീ’’തി (കങ്കാ. അട്ഠ. കഥിനസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) വുത്തം. മാതികാട്ഠകഥായമ്പി പച്ചുദ്ധാരവസേനാപി അധിട്ഠാനം വിജഹതീതി ഏവമത്ഥോ ഗഹേതബ്ബോ. ഏവഞ്ഹി സതി സബ്ബട്ഠകഥായോ സമേന്തി, യുത്തി ച അവിരുദ്ധാ ഹോന്തീതി. തതോ പരന്തി പച്ചുദ്ധാരതോ ഉപരി. വികപ്പേയ്യാതി കണ്ഡുപ്പടിച്ഛാദിം പച്ചുദ്ധരിത്വാ വികപ്പേയ്യ. വസ്സികസാടികം കത്തികപുണ്ണമായം പച്ചുദ്ധരിത്വാ ഹേമന്തസ്സ പഠമദിവസേ വികപ്പേയ്യ, ഏവം അസതി ദുക്കടന്തി അധിപ്പായോ. സേസാതി അപരേ സത്ത ചീവരാനി സേസാ. നത്ഥി പരിയന്തം വുത്തസദിസോ കാലപരിച്ഛേദോ ഏതേസന്തി അപരിയന്തികാ.

൫൦. ഇദാനി പച്ചത്ഥരണാദികം ചീവരചതുക്കം സദസാദികം വട്ടതി, നാപരന്തി ദസ്സേതും ‘‘പച്ചത്ഥരണാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ പരിക്ഖാരോ ച മുഖപുഞ്ഛനഞ്ചാതി ദ്വന്ദോ. പരിക്ഖാരമുഖപുഞ്ഛനമേവ ചോളകന്തി കമ്മധാരയോ. ദ്വന്ദസമാസന്തേ സുയ്യമാനത്താ പന ചോളക-സദ്ദോ പരിക്ഖാര-സദ്ദതോ ച പരം ദട്ഠബ്ബോ ‘‘പരിക്ഖാരചോളക’’ന്തി. തം പന സാമഞ്ഞജോതനായ വിസേസേപി അവട്ഠാനതോ ഠപേത്വാ പഞ്ച ചീവരാനി പരിക്ഖാരചോളനാമേനാധിട്ഠിതാനി അവസേസം ദട്ഠബ്ബം. പച്ചത്ഥരണഞ്ച പരിക്ഖാരമുഖപുഞ്ഛനചോളകഞ്ച പച്ചത്ഥരണ…പേ… ചോളകഞ്ച നിസീദനഞ്ചാതി ഏതം ചീവരചതുക്കം സദസമ്പി അരത്തമ്പി അനാദിണ്ണകപ്പമ്പി ലബ്ഭന്തി സമ്ബന്ധോ. സദസന്തി സഹ യാഹി കാഹിചി ദസാഹീതി സദസം. സദസകേ ലബ്ഭമാനേ അദസമ്പി ലബ്ഭതേവാതി സദസമ്പി അദസമ്പി പുപ്ഫദസമ്പീതി ഏത്ഥ അത്ഥോ. പി-സദ്ദോ വുത്താവുത്തസമ്പിണ്ഡനത്ഥോ. അരത്തന്തി നീലപീതാദിരജനേന അരഞ്ജിതമ്പി. പി-സദ്ദേന രഞ്ജിതനീലപീതാദികമ്പി അനാദിണ്ണകപ്പമ്പീതി. ആദിണ്ണോ കപ്പോ യസ്സ നത്ഥീതി തം അനാദിണ്ണകപ്പമ്പി. പി-സദ്ദേന ആദിണ്ണകപ്പമ്പി.

നനു ച ‘‘ന ഭിക്ഖവേ സബ്ബനീലകാനി ചീവരാനി ധാരേതബ്ബാനീ’’തിആദിനാ (മഹാവ. ൩൭൨) സബ്ബനീലകസബ്ബപീതകസബ്ബലോഹിതകചീവരാനി സാമഞ്ഞേന പടിക്ഖിത്താനീതി കഥമിദം ചീവരചതുക്കം സദസാദികം വട്ടതി, കഥഞ്ച അനാദിണ്ണകപ്പമ്പി വട്ടതീതി? വുച്ചതേ – ‘‘തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു കുസചീരം നിവാസേത്വാ’’തിആദിനാ ഉപ്പന്നവത്ഥൂസു (മഹാവ. ൩൭൧) ‘‘ന ഭിക്ഖവേ കുസചീരം…പേ… തിത്ഥിയദ്ധജോ ധാരേതബ്ബോ. യോ ധാരേയ്യ, ആപത്തി ഥുല്ലച്ചയസ്സാ’’തിആദിനാ (മഹാവ. ൩൭൧) ഉപ്പന്നവത്ഥുവസേനേവ നിവാസനപാരുപനസങ്ഖാതധാരണസ്സ പടിക്ഖിത്തത്താ ച തത്ഥേവ അട്ഠകഥായഞ്ച (മഹാവ. അട്ഠ. ൩൭൨) ‘‘സബ്ബനീലകാദീനി രജനം ധോവിത്വാ പുന രജിത്വാ ധാരേതബ്ബാനി, ന സക്കാ ചേ ഹോന്തി ധോവിതും, പച്ചത്ഥരണാനി വാ കാതബ്ബാനി, ദുപട്ടചീവരസ്സ വാ മജ്ഝേ ദാതബ്ബാനി, അച്ഛിന്നദസദീഘദസാനി ദസാ ഛിന്ദിത്വാ ധാരേതബ്ബാനി, കഞ്ചുകം ലഭിത്വാ ഫാലേത്വാ രജിത്വാ പരിഭുഞ്ജിതും വട്ടതി, വേഠനേപി ഏസേവ നയോ’’തി നിവാസനപാരുപനവസേനേവ ധാരണപരിഭോഗാനം വുത്തത്താ ച ദുബ്ബണ്ണകരണസിക്ഖാപദേ (പാചി. അട്ഠ. ൩൬൮) ‘‘യം നിവാസേതും വാ പാരുപിതും വാ സക്കാ ഹോതി, തദേവ ചീവരന്തി വേദിതബ്ബ’’ന്തി പഞ്ചന്നംയേവ കപ്പബിന്ദുനോ അനുഞ്ഞാതത്താ ച തിചീവരകണ്ഡുപ്പടിച്ഛാദിവസ്സികസാടികസങ്ഖാതാനി പഞ്ച ചീവരാനി കായപരിഹാരിയാനേവ അദസാനി അസബ്ബനീലകാദീനി കപ്പിയരജനരജിതാനി ആദിണ്ണകപ്പാനിയേവ ഹോന്തി, ന നിയമേന നിവത്തിതാനി പരാനി ചത്താരീതി ചീവരചതുക്കമേവ സദസാദികം അനാദിണ്ണകപ്പമ്പി വട്ടതീതി.

൫൧. സേസചീവരപഞ്ചകം അദസംയേവ രജിതംയേവ ആദിണ്ണകപ്പംവ കപ്പതീതി യോജനാ. രജിതന്തി കപ്പിയരജനേന രജിതം. നിസീദനസ്സ യഥാവുത്തേനത്ഥേന സബ്ബത്ഥ അദസത്ഥം നിസേധേതും ‘‘സദസംവ നിസീദന’’ന്തി വുത്തം. സതി ഹി സമ്ഭവേ ബ്യഭിചാരേ ച വിസേസനം സാത്ഥകം ഹോതി.

൫൨. ഇദാനി അനധിട്ഠിതേ അനിസ്സട്ഠേ ച കാ പവത്തീതി തം ദസ്സേതും ‘‘അനധിട്ഠിത’’ന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ അനധിട്ഠിതന്തി തിചീവരാദിവസേന അനധിട്ഠിതം. അനിസ്സട്ഠന്തി യസ്സ കസ്സചി ദാനലക്ഖണേന അദിന്നം. വികപ്പേത്വാ പരിഭുഞ്ജയേതി വക്ഖമാനനയേന ഏകബഹുഭാവം, സന്നിഹിതാസന്നിഹിതഭാവഞ്ച സല്ലക്ഖേത്വാ വികപ്പേത്വാ പച്ചുദ്ധരിത്വാ പരിഭുഞ്ജേയ്യ. വക്ഖമാനനയേന പന വിഞ്ഞായതീതി ‘‘പച്ചുദ്ധരിത്വാ’’തി ന വുത്തം.

ഇദാനി ‘‘വികപ്പേത്വാ’’തി വുത്തം കീദിസം തം ഹേട്ഠിമന്തേന വികപ്പിയന്തി ആഹ ‘‘ഹത്ഥാ’’തിആദി. തത്ഥ ഹത്ഥോ ദീഘേന യസ്സ തം ഹത്ഥദീഘം. തതോതി തസ്മാ ഹത്ഥതോ. ഉപഡ്ഢോ ഹത്ഥസ്സ ദുതിയോ ഭാഗോ വിദത്ഥിസങ്ഖാതോ വിത്ഥാരേന യസ്സ തം ഉപഡ്ഢവിത്ഥാരം.

൫൩. ഇദാനി യഥാവുത്തവിധാനം തേചീവരികസ്സേവ വസേന, അപരോ പന അഞ്ഞഥാ പടിപജ്ജതീതി തം ദസ്സേതും ‘‘തിചീവരസ്സാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ നാമേനാധിട്ഠിതാനി തീണി ചീവരാനി ഏതസ്സാതി തിചീവരോ. തസ്സ വിനയതേചീവരികസ്സാതി അത്ഥോ, ന പരിക്ഖാരചോളനാമേന അധിട്ഠിതചീവരസ്സ. വിനയതേചീവരികസ്സ പന ഉദോസിതസിക്ഖാപദേ വുത്തപരിഹാരോ നത്ഥി. പരിക്ഖാരചോളിയോതി പരിക്ഖാരചോളമസ്സ അത്ഥീതി ണികേന യ-കാരോ. സബ്ബന്തി സകലം നവവിധമ്പി ചീവരം. തഥാ വത്വാതി ഏകബഹുഭാവം, സന്നിഹിതാസന്നിഹിതഭാവഞ്ച ഞത്വാ ‘‘ഇമം പരിക്ഖാരചോളം അധിട്ഠാമീ’’തിആദിനാ വത്വാ. അധിട്ഠതീതി അധിട്ഠാതി.

൫൪. അധിട്ഠിതചീവരം പന പരിഭുഞ്ജതോ കഥം അധിട്ഠാനം വിജഹതീതി തം ദസ്സേന്തോ ‘‘അച്ഛേദാ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ അച്ഛേദോ ച വിസ്സജ്ജനഞ്ച ഗാഹോ ച വിബ്ഭമോ ചാതി ദ്വന്ദോ. അച്ഛേദോ നാമ ചോരാദീഹി അച്ഛിന്ദിത്വാ ഗഹണം. വിസ്സജ്ജനം പരേസം ദാനം. ഗാഹോ വിസ്സാസേന ഗഹണം. വിബ്ഭമോ സിക്ഖം അപ്പച്ചക്ഖായ ഗിഹിഭാവൂപഗമനം. തദാപി തസ്സ അഞ്ഞസ്സ ദാനേ വിയ ചീവരസ്സ നിരാലയഭാവേന പന പരിച്ചാഗോതി. ടീകായം പന ഭാദിസോ ഭിക്ഖുയേവാതി അധിട്ഠാനം ന വിജഹതീതി അത്ഥം വികപ്പേത്വാ ഭിക്ഖുനിയാ ഗിഹിഭാവൂപഗമനം വുത്തം, തം ന ഗഹേതബ്ബം, കാരണം പനേത്ഥ അമ്ഹാകം ഗരൂഹിയേവ സാരത്ഥദീപനിയം (സാരത്ഥ. ടീ. ൨.൪൬൯) ‘‘ഭിക്ഖുനിയാ ‘ഹീനായാവത്തനേനാ’തി വിസേസേത്വാ അവുത്തത്താ ഭിക്ഖുനിയാ ഹി ഗിഹിഭാവൂപഗമനേ അധിട്ഠാനവിജഹനം വിസും വത്തബ്ബം നത്ഥി തസ്സാ വിബ്ഭമനേനേവ അസ്സമണീഭാവതോ’’തി വുത്തം. നനു ച ഭിക്ഖുനോ അപ്പച്ചക്ഖാതസിക്ഖസ്സ ഗിഹിഭാവൂപഗമനേന അധിട്ഠാനവിജഹനേന നിരാലയഭാവോ കാരണഭാവേന വുത്തോ, ഏവം സതി പരിവത്തലിങ്ഗസ്സ നത്ഥി നിരാലയഭാവോതി കഥമസ്സ അധിട്ഠാനം വിജഹതീതി? സച്ചമേതം, തഥാപി ബുദ്ധമതഞ്ഞൂഹി അട്ഠകഥാചരിയേഹി അട്ഠകഥായം (പാരാ. അട്ഠ. ൧.൬൯) ‘‘യം പനസ്സ ഭിക്ഖുഭാവേ അധിട്ഠിതം തിചീവരഞ്ച പത്തോ ച, തം അധിട്ഠാനം വിജഹതി, പുന അധിട്ഠാതബ്ബ’’ന്തി വുത്തത്താ നത്ഥേത്ഥ ദോസോതി.

മാരണലിങ്ഗസിക്ഖാതി ഉത്തരപദലോപേന ഉപചാരേന വാ ലിങ്ഗപരിവത്തനം സിക്ഖാപച്ചക്ഖാനഞ്ച ‘‘ലിങ്ഗസിക്ഖാ’’തി ച വുത്തം. ഇതി ഏതേ അട്ഠ സബ്ബേസു നവസു ചീവരേസു അധിട്ഠാനസ്സ വിയോഗോ വിപ്പവാസോ, തസ്സ കാരണാ ഹോന്തീതി പാഠസേസോ. തിചീവരസ്സ പന ന കേവലം ഇമേയേവ അട്ഠ, വിനിവിദ്ധഛിദ്ദഞ്ച അധിട്ഠാനവിയോഗകാരണന്തി ലിങ്ഗവചനഞ്ച പരിവത്തേത്വാ യോജേതബ്ബം. തത്ഥ അബ്ഭന്തരേ ഏകസ്സപി തന്തുനോ അഭാവേന വിനിവിദ്ധം വിനിവിജ്ഝിത്വാ ഗതഛിദ്ദംകനിട്ഠങ്ഗുലിനഖപിട്ഠിപ്പമാണം വിനിവിദ്ധഛിദ്ദം. തത്ഥ സങ്ഘാടിയാ ച ഉത്തരാസങ്ഗസ്സ ച ദീഘന്തതോ വിദത്ഥിപ്പമാണസ്സ, തിരിയന്തതോ അട്ഠങ്ഗുലപ്പമാണസ്സ, അന്തരവാസകസ്സ പന ദീഘന്തതോ വിദത്ഥിപ്പമാണസ്സേവ തിരിയന്തതോ ചതുരങ്ഗുലപ്പമാണസ്സ പദേസസ്സ ഓരതോ ഛിദ്ദം അധിട്ഠാനം ഭിന്ദതി, സൂചികമ്മം കത്വാ പുന അധിട്ഠാതബ്ബം. സൂചികമ്മം കരോന്തേന ച ഛിന്ദിത്വാ ദുബ്ബലട്ഠാനാപനയനേന ഛിദ്ദം അദസ്സേത്വാ കാതബ്ബം.

൫൫. ഇദാനി അകപ്പിയാനി ദസ്സേതും ‘‘കുസാ’’തിആദി വുത്തം. തത്ഥ കുസാ ച വാകാ ച ഫലകാനി ച, തേസം ചീരാനി കുസ…പേ… ചീരാനി. തത്ഥ കുസേന ഗന്ഥേത്വാ കതം കുസചീരം. തഥാ വാകേന ഗന്ഥേത്വാ കതം വാകചീരം, താപസാനം വക്കലം. ഫലകസണ്ഠാനാനി ഫലകാനി സിബ്ബിത്വാ കതം ഫലകചീരം. കേസവാലജന്തി കേസേഹി ച വാലേഹി ച ജാതം വായിതം കമ്ബലന്തി സമ്ബന്ധോ. ഉലൂകപക്ഖാജിനക്ഖിപേതി ഉലൂകാനം കോസിയസകുണാനം പക്ഖം പക്ഖേന കതം നിവാസനഞ്ച അജിനക്ഖിപം സലോമം സഖുരം അജിനമിഗാനം ചമ്മഞ്ച ധാരയതോ ഥുല്ലച്ചയന്തി സമ്ബന്ധോ.

൫൬. കദലേരകക്കദുസ്സേസൂതി കദലിയോ ച ഏരകോ ച അക്കോ ച, തേസം ദുസ്സാനി വത്ഥാനി, തേസു ചേവ മകചിവാകേഹി കതേ പോത്ഥകേ ചാപി ദുക്കടം. നിമിത്തത്ഥേ ചേതം ഭുമ്മം. കദലിദുസ്സാദിസദ്ദേന തംധാരണമധിപ്പേതം, തസ്മാ തംധാരണനിമിത്തം ദുക്കടം ഹോതീതി അത്ഥോ. ഏവം സബ്ബത്ഥ. ‘‘നീലകോ ചാ’’തിആദിനാ ദ്വന്ദോ. സബ്ബാ നീലക…പേ… കണ്ഹകാതി കമ്മധാരയോ. നീലാദിവണ്ണയോഗേന വത്ഥം നീലാദി. നീലകം ഉമാപുപ്ഫവണ്ണം. മഞ്ജേട്ഠം മഞ്ജേട്ഠികവണ്ണം. പീതം കണികാരപുപ്ഫവണ്ണം. ലോഹിതം ജയസുമനപുപ്ഫവണ്ണം. കണ്ഹകം അദ്ദാരിട്ഠകവണ്ണം. സബ്ബ-സദ്ദോ പനേത്ഥ പച്ചേകം യോജേതബ്ബോ.

൫൭. മഹാ…പേ… രത്തേതി മഹാരങ്ഗോ ച മഹാനാമരങ്ഗോ ച, തേഹി രത്തേ. ഏത്ഥാപി പുന സുയ്യമാനം സബ്ബസദ്ദമനുവത്തിയം, ‘‘സബ്ബമഹാരങ്ഗരത്തേ’’തിആദിനാ അത്ഥോ വേദിതബ്ബോ. ഇമിനാ ച അസബ്ബനീലകാദി കപ്പിയരജനരജിതം പരിഭുഞ്ജന്തസ്സ നത്ഥി ദോസോതി ദീപേതി. തത്ഥ മഹാരങ്ഗോ സതപദിപിട്ഠിവണ്ണോ. മഹാനാമരങ്ഗോ സമ്ഭിന്നവണ്ണോ, സോ പന പണ്ഡുപലാസവണ്ണോ ഹോതി, പദുമവണ്ണോതിപി വദന്തി. തിരീടകേതി തം നാമക രുക്ഖതചേ. അച്ഛിന്നദീഘദസകേതി സബ്ബസോ അച്ഛിന്നത്താ അച്ഛിന്നാ ച മജ്ഝേ ഛിന്നത്താ ദീഘാ ച സാ ദസാ ച വത്ഥകോടി യസ്സാതി അഞ്ഞപദത്ഥസമാസോ. ഫലപുപ്ഫദസേതി അഞ്ഞമഞ്ഞം സംസിബ്ബിത്വാ കതാ ഫലസദിസാ ദസാ ‘‘ഫലാ’’തി വുച്ചന്തി, കേതകാദി പുപ്ഫസദിസാനി ‘‘പുപ്ഫാനീ’’തി ച, ഫലാ ച പുപ്ഫാ ച ദസാ യസ്സ, ഫലസദിസേ ദസേ, പുപ്ഫസദിസേ ദസേ ചാതി അത്ഥോ. വേഠനേതി സീസവേഠനേ. തഥാതി ഇമിനാ സബ്ബനീലകാദീസു ദുക്കടം അതിദിസതി. സബ്ബന്തി കുസചീരാദികം സകലം. അച്ഛിന്നം ചീവരം യസ്സ സോ ലഭതീതി സമ്ബന്ധോ.

ചീവരനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.