൧൫. ഉപജ്ഝാചരിയവത്തനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൧൪൫. ‘‘ഇദം തയാ ദുക്കതം, ദുബ്ഭാസിത’’ന്തിആദീനി വത്വാ ചോദനതോ, അത്തനോ വജ്ജം അസ്സരന്തസ്സ സതുപ്പാദവസേന സാരണതോ, സമ്മാ പടിപത്തിയം സാരണതോ പവത്താപനതോ വാ വജ്ജാവജ്ജം ഉപനിജ്ഝായതി ഭുസം ചിന്തേതീതി ഉപജ്ഝാ. ഉപജ്ഝാ ഏവ ഉപജ്ഝായോ. ‘‘ഏവം തയാ ബുദ്ധവചനം സജ്ഝായിതബ്ബം, ഏവം അതിക്കമിതബ്ബം, ഏവം പടിക്കമിതബ്ബ’’ന്തിആദിനാ ആചാരസിക്ഖാപനേ ആചരതി പവത്തതീതി ആചരിയോ. സോ ച നിസ്സയപബ്ബജ്ജാഉപസമ്പദാധമ്മാചരിയവസേന ചതുബ്ബിധോ. ഉപജ്ഝാ ച ആചരിയോ ച ഉപജ്ഝാചരിയാ, തേ. നിസ്സായ വസമാനോതി ഇമിനാ നിസ്സയപബ്ബജ്ജാഉപസമ്പദാധമ്മന്തേവാസികേസു യോ നിസ്സായ വസതി, തം ദസ്സേതി. ചതൂസു ഹി തേസു നിസ്സയന്തേവാസികേന യാവ ആചരിയം നിസ്സായ വസതി, താവസബ്ബം ആചരിയവത്തം കാതബ്ബം, നേതരേഹി. ഇതരേഹി, നിസ്സയമുത്തകേഹിപി യാവ ചീവരരജനം, താവ ച അരതിവിനോദനാദികഞ്ച വത്തം കാതബ്ബം. അനാപുച്ഛിത്വാ പത്തചീവരദാനാദിമ്ഹി പന ഏതേസം അനാപത്തി. സദ്ധിവിഹാരികസ്സ പന ഉപജ്ഝായാനം യാവ ചീവരരജനം, താവ ച അരതിവിനോദനാദികഞ്ച അകരോന്തസ്സ നിസ്സയമുത്തകസ്സാപി അമുത്തകസ്സാപി ആപത്തിയേവ. ഏകച്ചസ്സ പത്തദാനാദിതോ പട്ഠായ അമുത്തനിസ്സയസ്സേവ ആപത്തി. തേസു മജ്ഝേ ദ്വേ ആചരിയസ്സ യാവജീവം ഭാരാ. ഇതരേ പന യാവ സമീപേ വസന്തി, താവദേവ, തസ്മാ ആചരിയേനാപി തേസു സമ്മാ വത്തിതബ്ബം, ഉപജ്ഝായേന സദ്ധിവിഹാരികേസു വത്തബ്ബമേവ നത്ഥി. സുപേസലോതി പിയം സീലമസ്സാതി പേസലോ, വുദ്ധി, യ-ലോപേന ഈ-കാരസ്സ അത്തകരണേന, സുട്ഠു പേസലോ സുപേസലോ, സിക്ഖാകാമോതി അത്ഥോ. ‘‘ദന്തകട്ഠ’’ന്തിആദി ‘‘ദദേ’’തിമസ്സ കമ്മം. ദദേതി സമ്മാ ആദരേന യഥാധിപ്പായം ദദേയ്യാതി അത്ഥോ. കാലേതി തദനുരൂപേ കാലേ.

൧൪൬. പത്തേ ച…പേ… ചീവരേ ച വത്തം ചരേതി സമ്ബന്ധോ. ചരേതി കരേയ്യ. തത്ഥ നീചം കത്വാ സാധുകം അപരിഘംസന്തേന ധോവനം, മുഹുത്തം ഉണ്ഹേ ഓതാപനം, ഠപനട്ഠാനം ഉപപരിക്ഖിത്വാ ചമ്മാദിനാ കേനചി അന്തരഹിതായ നിക്ഖിപനം പത്തേ വത്തം. ഗാമം പവിസന്താനം നിവാസനകായബന്ധനസങ്ഘാടിദാനം, ധോവിത്വാ സോദകപത്തസ്സ ദാനം ഗാമപ്പവേസേ വത്തം. യദി ആകങ്ഖന്തി, പരിമണ്ഡലം നിവാസേത്വാ ച പാരുപിത്വാ ച നാതിദൂരനച്ചാസന്നേ ഗമനം, പത്തപരിയാപന്നഗ്ഗഹണഞ്ച ഗമനേ വത്തം. നിവത്തേന്തേ പന പഠമതരം ആഗന്ത്വാ ആസനപഞ്ഞാപനം, പാദോദകാദിഉപനിക്ഖിപനം, പത്തചീവരപ്പടിഗ്ഗഹണം ആഗമേ ആഗമനേ വത്തം. ഭണന്താനം അന്തരാ കഥാഅനോപാതനം സബ്ബത്ഥ വത്തം. ആസനപഞ്ഞാപനം, ഉട്ഠിതേസു ആസനഉദ്ധരണം, പാദപീഠകഥലാനം ഉപനിക്ഖിപനം, പടിസാമനഞ്ച ആസനേ പാദപീഠേ പാദകഥലേ ച വത്തം. ധോതപാദട്ഠപനകം പാദപീഠം. അഞ്ഞം കഥലം. ഉപാഹനാ ച ചീവരഞ്ചാതി ദ്വന്ദോ, തസ്മിം. സുക്ഖഅല്ലചോളേഹി പുഞ്ഛനം ഉപാഹനായ വത്തം. സിന്നചീവരസ്സ മുഹുത്തം ഓതാപനം, ചതുരങ്ഗുലം കണ്ണം ഉസ്സാരേത്വാ ചീവരസംഹരണഞ്ച ചീവരേ വത്തം.

൧൪൭. പരിഭോജനീയ…പേ… പസ്സാവട്ഠാനിസു ച വിഹാരസോധനേ ച പുന പഞ്ഞാപനേ ച വത്തം തഥാതി സമ്ബന്ധോ. വച്ചഞ്ച പസ്സാവോ ച വച്ചപസ്സാവാ. തിട്ഠതി ഏത്ഥാതി ഠാനീ, കുടി. വച്ചപസ്സാവാനം ഠാനീതി തപ്പുരിസോ. അഥ വാ തിട്ഠതി ഏത്ഥാതി ഠാനം, സോയേവ സമാസോ, വച്ചപസ്സാവസ്സ ച പതനട്ഠാനം, തം അസ്സ അത്ഥീതി ഇട്ഠഗേഹാദി. പരിഭോജനീയഞ്ച പാനീയഞ്ച വച്ചപസ്സാവട്ഠാനീ ച പരി…പേ… ട്ഠാനീ. താസു തേസു വാ. പാദോദകഉണ്ഹസീതനഹാനോദകപ്പടിയാദാപനം പരിഭോജനീയേ വത്തം. പാതബ്ബപാനീയേന പുച്ഛനം ഉപട്ഠാപനഞ്ച പാനീയേ വത്തം. സമ്മജ്ജനപാനീയഉപട്ഠാപനം വച്ചപസ്സാവട്ഠാനീസു വത്തം. പഠമം പത്തചീവരാദീനി ഹരാപേത്വാ ഏകമന്തേ നിക്ഖിപനാദി, ഉല്ലോകതോ പട്ഠായ മക്കടസന്താനം ഓഹാരേത്വാ സമ്മജ്ജനഞ്ച വിഹാരസോധനേ വത്തം. ഓതാപേത്വാ സോധേത്വാ പപ്ഫോടേത്വാ അതിഹരിത്വാ യഥാഠാനേ ഭൂമത്ഥരണാദിപഞ്ഞാപനം പുന പഞ്ഞാപനേ വത്തം. തഥാതി ഇമിനാ ‘‘ചരേ’’തി ഇദം അതിദിസതി.

൧൪൮. വിഹാരം സോധേന്തോ ഭിക്ഖു പടിവാതേ വാ സങ്ഗണേ വാ പാനീയസാമന്താ വാ സയനാസനം ന പപ്ഫോടേയ്യാതി സമ്ബന്ധോ. പാനീയ-സദ്ദേന പരിഭോജനീയഞ്ച സങ്ഗഹിതം. പടിവാതേതി ഉപരിവാതേ. സങ്ഗണേതി ബഹൂനം സമോസരണേ വിവടപ്പദേസേ. സയനാസനം നാമ ഭൂമത്ഥരണമഞ്ചാദി.

൧൪൯. ന്ഹാനേ വത്തം ചരേ, ന്ഹാതസ്സ കാതബ്ബേ ചരേതി സമ്ബന്ധസ്സ പുരിസാധീനതായ സമ്ബന്ധോ വേദിതബ്ബോ. ചീവരപ്പടിഗ്ഗഹണഗത്തപരികമ്മകരണം നഹാനേ വത്തം. കാതബ്ബേ ചരേതി ഗത്തതോ ഉദകസമ്മജ്ജനനിവാസനദാനാദികിച്ചേ പവത്തേയ്യാതി അത്ഥോ. ‘‘വനപ്പഗുമ്ബേ’’തിആദീസു വിയ സിസ്സ ഏ-കാരാദേസം രൂപം, തസ്മാ കാതബ്ബം വത്തം ചരേയ്യാതി യോജേത്വാ വേദിതബ്ബം. ബുധാ പന ‘‘ന്ഹാനേ ന്ഹാതസ്സ കാതബ്ബേ വത്തം ചരേ’’തി യോജേത്വാ അത്ഥം വദന്തി. ഏവം സതി കാതബ്ബ-സദ്ദസ്സ കമ്മസാധനത്താ വത്തമേവ കാതബ്ബം നാമാതി ‘‘വത്തേ വത്തം ചരേ’’തി വുത്തം വിയ ഹോതീതി വിരുജ്ഝതി. ‘‘നഹാതേന നഹാതസ്സാ’’തി വാ പാഠോ, ഉദകേ ഗത്തപരികമ്മേന ഥേരം പഠമം നഹാപേത്വാ സയമ്പി നഹാതേനാതി അത്ഥോ. പാളിയമ്പി ‘‘നഹാതേന പഠമതരം ഉത്തരിത്വാ’’തി (മഹാവ. ൬൭) അത്ഥി. അഥ രങ്ഗപാകേ ധോവനേ സിബ്ബനേ ച വത്തം ചരേതി സമ്ബന്ധോ, രജനപാകേ ചീവരധോവനേ ചീവരസിബ്ബനേ ചാതി അത്ഥോ. രജന്തോ ചീവരേ ഥേവേ ഠിതേ ന വജേതി സമ്ബന്ധോ. രജന്തോതി ചീവരം രജന്തോ. ഥേവേതി രജനബിന്ദുമ്ഹി.

൧൫൦. ഏകച്ചസ്സാതി ആചരിയുപജ്ഝായാനം വേരിനോ പുഗ്ഗലസ്സ പത്തം വാ ചീവരാനി വാ കിഞ്ചനം പരിക്ഖാരം വാ ന ദദേയ്യ ന ഗണ്ഹേയ്യ വാതി സമ്ബന്ധോ. തത്ഥ ന ദദേയ്യ ന ഗണ്ഹേയ്യാതി പടിസാമനത്ഥായപി ന ദദേയ്യ, ന ഗണ്ഹേയ്യ വാതി അത്ഥോ. ‘‘ആകിഞ്ചന’’ന്തിആദീസു വിയ കിഞ്ചന-സദ്ദോ ദട്ഠബ്ബോ, തസ്സ കിഞ്ചീതി അത്ഥോ. കിഞ്ചിനന്തി വാ പാഠോ, കിഞ്ചി നം പരിക്ഖാരന്തി യോജനാ. പദസിദ്ധിവസേനേത്ഥ നന്തി ത-സദ്ദപ്പയോഗോ കതോ.

൧൫൧-൨. പച്ഛതോ കാതുന്തി പച്ഛാസമണം കാതും. തസ്സാതി ഏകച്ചസ്സ. പച്ഛതോതി പച്ഛാസമണോ ഹുത്വാ. നിന്നേതുന്തി ഏകച്ചസ്സ നീഹരിതും. സബ്ബത്ഥ അനാപുച്ഛാ ന വട്ടതീതി യോജേതബ്ബം. കിച്ചയം വാതി വേയ്യാവച്ചാദി യം കിഞ്ചി കിച്ചം വാ. കിച്ചമേവ കിച്ചയം, കസ്സ യോ ‘‘സേനിയോ’’തിആദീസു വിയ. പരികമ്മം വാതി പിട്ഠിപരികമ്മാദിപരികമ്മം. അത്തനോ കാരാപേതും വാതി ഏകച്ചേന അത്തനോ കാരാപേതും വാ. കാതും വാതി തസ്സ അത്തനാ കാതും വാ.

൧൫൩. സീമതോ നിഗ്ഗതാ ബഹിഭൂതാ നിസ്സീമാ, തം. ആചരിയുപജ്ഝായേസു അവത്വാ ദൂരം ഭിക്ഖാചാരം ഗതേസുപി അപസ്സന്തേന ഗാമോ പവിസിതബ്ബോ. ദിട്ഠട്ഠാനതോ പട്ഠായ പന ആപുച്ഛിതുംയേവ വട്ടതി. അത്തനോ കിച്ചയം വാപീതി അത്തനോ സീമായപി പത്തപചനചീവരരജനാദികം സകം കരണീയം വാപി കാതും.

൧൫൪. അരതിന്തി സാസനേ അനഭിരതിം. സങ്ഘായത്തേസു കമ്മേസൂതി പരിവാസാദിതജ്ജനീയാദീസു സങ്ഘപ്പടിബദ്ധേസു കമ്മേസു. ഉസ്സുക്കം വാപീതി ആചരിയുപജ്ഝായേസു ഗരുധമ്മം അജ്ഝാപന്നേസു, കമ്മാരഹേസു ച ‘‘കിന്തി നു ഖോ സങ്ഘോ പരിവാസം ദദേയ്യാ’’തിആദിനാ ഉസ്സാഹം വാപി.

൧൫൫. ഗിലാനേസു ഉപട്ഠേയ്യാതി ‘‘പഞ്ചഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഗിലാനുപട്ഠാകോ അലം ഗിലാനം ഉപട്ഠാതും, പടിബലോ ഹോതി ഭേസജ്ജം സംവിധാതും, സപ്പായാസപ്പായം ജാനാതി, അസപ്പായം അപനാമേതി, സപ്പായം ഉപനാമേതി, മേത്തചിത്തോ ഗിലാനം ഉപട്ഠാതി നോ ആമിസന്തരോ, അജേഗുച്ഛീ ഹോതി ഉച്ചാരം വാ പസ്സാവം വാ ഖേളം വാ വന്തം വാ നീഹാതും, പടിബലോ ഹോതി ഗിലാനം കാലേന കാലം ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേതും സമാദപേതും സമുത്തേജേതും സമ്പഹംസേതു’’ന്തി (മഹാവ. ൩൬൬) ഏവം വുത്തപഞ്ചങ്ഗസമന്നാഗതേന ഹുത്വാ ഗിലാനേസു ഉപട്ഠഹേയ്യാതി അത്ഥോ. ഇമിനാ സബ്ബേഹിപി ആചരിതബ്ബം ഗിലാനവത്തം ഉപദിസതി. വുട്ഠാനന്തി ഗേലഞ്ഞാ വുട്ഠിതം. ആഗമേതി ആഗമേയ്യ, ഓലോകേയ്യാതി അത്ഥോ. ഉപജ്ഝാചരിയേഹി ച സദ്ധിവിഹാരികഅന്തേവാസികേസു യദി തേ ഗിലാനാ ഹോന്തി, ആദിതോ പട്ഠായ ചീവരേ രജനപരിയോസാനഞ്ച അരതിവിനോദനാദികഞ്ച വത്തം, അഗിലാനേസു പന ഉദ്ദേസപരിപുച്ഛാ ഓവാദാനുസാസനിയാ അനുഗ്ഗഹോപത്തചീവരാദിദാനഞ്ചാതി സബ്ബം കാതബ്ബം. തേനേവ ഹേട്ഠാ വുത്തം ‘‘തസ്മാ ആചരിയേനാപി തേസു സമ്മാ വത്തിതബ്ബം, ഉപജ്ഝായേന സദ്ധിവിഹാരികേസു വത്തബ്ബമേവ നത്ഥീ’’തി.

ഉപജ്ഝാചരിയവത്തനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.