൧൨. പാചിത്തിയനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൧൨൧. മുസാ …പേ… ഹരണേതി നിമിത്തത്ഥേ ഭുമ്മവചനം, തസ്സ ‘‘പാചിത്തി വുത്താ’’തി ഇമിനാ സമ്ബന്ധോ. ഏവം സബ്ബത്ഥ. മുസാവാദേതി നിപാതേന സദ്ധിം തപ്പുരിസോ. പുബ്ബേപി ജാനിത്വാ വചനക്ഖണേപി ജാനന്തസ്സ മുസാഭണനനിമിത്തന്തി അത്ഥോ. ഭണനഞ്ച നാമ ഇധ അഭൂതസ്സ വാ ഭൂതതം, ഭൂതസ്സ വാ അഭൂതതം കത്വാ കായേന വാ വാചായ വാ വിഞ്ഞാപനപ്പയോഗോ. പാരാജികസങ്ഘാദിസേസാചാരവിപത്തിയോ അമൂലികായ ചോദേന്തസ്സ യഥാക്കമം സങ്ഘാദിസേസപാചിത്തിയദുക്കടാനി. അനുപധാരേത്വാ സഹസാ ഭണന്തസ്സ, ‘‘അഞ്ഞം ഭണിസ്സാമീ’’തി അഞ്ഞം ഭണന്തസ്സ യസ്സ ഭണതി, സോ ന സുണാതി, തസ്സ ച അനാപത്തി.

ഓമസതി അമനാപതായ കണ്ണേസു വിജ്ഝതി വിയ ഏതേന, ഓമസതി വാതി ഓമസോ, സോ ചായം വാദോച, തസ്മിം. ദീഘോ പന ഗാഥാബന്ധവസേന. ഏവം സബ്ബത്ഥ. ഹീനുക്കട്ഠേസു ച ജാതിനാമഗോത്തവയകമ്മസിപ്പആബാധലിങ്ഗകിലേസആപത്തിഅക്കോസസങ്ഖാതേസു ദസസു ഭൂതേന വാ അഭൂതേന വാ ‘‘ഖത്തിയോസി, ചണ്ഡാലോസീ’’തിആദിനാ കായേന വാ വാചായ വാ അനഞ്ഞാപദേസേന ഭിക്ഖുനോ ഖുംസേതുകാമതായ അക്കോസവചനേതി അത്ഥോ. ‘‘സന്തി ഇധേകച്ചേ ചണ്ഡാലാ’’തിആദിനാ അഞ്ഞാപദേസേന വാ ‘‘ചോരോസി, വികാരീസി, മാതുഘാതകോസീ’’തിആദീഹി പാളിമുത്തപദേഹി വാ ഭിക്ഖുസ്സ, യഥാ വാ തഥാ വാ അനുപസമ്പന്നം, പരമ്മുഖാ പന സബ്ബമ്പി അക്കോസന്തസ്സ ദുക്കടം. കേവലം ദവകമ്യതായ വദതോ പന സബ്ബത്ഥ ദുബ്ഭാസിതം.

പേസുഞ്ഞഹരണേതി പിസുണസ്സ ഭാവോ പേസുഞ്ഞം. അത്തനോ പിയകമ്യതായ വാ പരസ്സ പരേസു ഭേദാധിപ്പായേന വാ ജാതിആദീഹി ഓമസന്തസ്സ ഭിക്ഖുനോ വചനം സുത്വാ ഭിക്ഖുസ്സ തസ്സ പേസുഞ്ഞസ്സ ഹരണേ. അനുപസമ്പന്നസ്സ ഹരണേ ദുക്കടം. പദം പദം പദസോ, വിച്ഛായം സോ, കോട്ഠാസേന കോട്ഠാസേനാതി അത്ഥോ. സങ്ഗീതിത്തയാരുള്ഹോ തിപിടകധമ്മോ, അനാരുള്ഹോ ച രാജോവാദാദികോ ധമ്മോ നാമ, തേന സഹ പദസോതി നിപാതസ്സ തതിയാതപ്പുരിസോ. പദസോധമ്മേതി ഏകക്ഖരാദിനാ കോട്ഠാസേന കോട്ഠാസേന അനുപസമ്പന്നേന സദ്ധിം യഥാവുത്തധമ്മഭണനേതി അത്ഥോ. പദസോധമ്മഭണനഞ്ഹി പദസോധമ്മ-സദ്ദേന ഉപചാരേന വുത്തം. അനുപസമ്പന്നേന സദ്ധിം ഏകതോ ഉദ്ദേസഗ്ഗഹണേ സജ്ഝായകരണേ, തംസന്തികേ ഉദ്ദേസഗ്ഗഹണാദികേ ച തേന സദ്ധിം ഏകതോ യേഭുയ്യേന പഗുണം ഗന്ഥം ഭണന്തസ്സ ഓസാരേന്തസ്സ ഖലിതട്ഠാനേ ‘‘ഏവം ഭണാഹീ’’തി ഏകതോ ഭണന്തസ്സപി അനാപത്തി.

അന്തമസോ വത്ഥാദിനാ യേന കേനചി സബ്ബച്ഛന്നം ഛദനം അനാഹച്ച ദിയഡ്ഢഹത്ഥുബ്ബേധേനാപി സബ്ബപരിച്ഛിന്നം യേഭുയ്യേനഛന്നം യേഭുയ്യേനപരിച്ഛിന്നഞ്ച സേനാസനം അഗാരന്തി അധിപ്പേതം. തത്രട്ഠോ പന ഭിക്ഖും ഠപേത്വാ അന്തമസോ പാരാജികവത്ഥുഭൂതോ തിരച്ഛാനഗതോപി അന്തമസോ തദഹുജാതാ ഇത്ഥീപി ഉപചാരതോ അഗാര-സദ്ദേന വുച്ചതി. സഹ അഗാരേനാതി സാഗാരോ, ഭിക്ഖു. ഉപചാരേനേവ ച പന അനുപസമ്പന്നേന, മാതുഗാമേന ച സഹ സേയ്യകപ്പനം സാഗാരഭാവോ നാമാതി ഗഹേതബ്ബം. സങ്ഘസമ്മതം സേനാസനപഞ്ഞാപകാദിഭേദം ഉപസമ്പന്നം അയസകാമാ ഹുത്വാ ഭിക്ഖൂഹി യേന ച ഉജ്ഝാപേന്തി അവജാനാപേന്തി അവഞ്ഞായ ഓലോകാപേന്തി, ലാമകതോ വാ ചിന്താപേന്തി, തം വചനം ഉജ്ഝാപനകം. യേന ഖീയന്തി സബ്ബത്ഥ തസ്സ അവണ്ണം പകാസേന്തി, തം ഖീയനം.

൧൨൨. തലന്തി ഹത്ഥതലമധിപ്പേതം. തഗ്ഗഹണേന പന കായോവ തലം. സത്തീതി കായപ്പടിബദ്ധാ സത്തി ആവുധവിസേസോ, ഉപലക്ഖണത്താ പന സബ്ബമ്പി കായപ്പടിബദ്ധം സത്തി. തലഞ്ച സത്തി ച തലസത്തി. ഇധ പന കോപേന ഭിക്ഖുസ്സ തലസത്തിഉഗ്ഗിരണം തലസത്തി. സചേ പന വിരദ്ധോ പഹാരം ദേതി, ന പഹരിതുകാമതായ ദിന്നത്താ ദുക്കടം, പഹരിതുകാമതായ പാചിത്തിയം, അനുപസമ്പന്നേ ദുക്കടം, മോക്ഖാധിപ്പായസ്സ അനാപത്തി.

പഞ്ഞത്തേന വദതോ ഉപസമ്പന്നസ്സ വാ തേന വുച്ചമാനധമ്മസ്സ വാ അനാദരകരണം അനാദരോ. അനുപസമ്പന്നസ്സ തേന വുച്ചമാനസ്സ വാ ഉപസമ്പന്നേന, പരേന വാ അപഞ്ഞത്തേന വാ വുച്ചമാനസ്സ അനാദരേ ദുക്കടം.

‘‘ഊനവസ്സോ ത്വം മഞ്ഞേ’’തിആദിനാ ഭിക്ഖുനോ കുക്കുച്ചസ്സ ഉപ്പാദനം അനുപസമ്പന്നസ്സ ദുക്കടം.

അനാപുച്ഛാ ഗാമപ്പവേസനേതി പകതിവചനേന പുച്ഛിതുമനുരൂപം അന്തോഉപചാരസീമായ ദസ്സനൂപചാരേ ഭിക്ഖും ദിസ്വാ ‘‘വികാലേ ഗാമപ്പവേസനം ആപുച്ഛാമീ’’തി അനാപുച്ഛിത്വാ വികാലേ ഗാമപ്പവേസനേ. ദീഘോ പന സന്ധിവസേന. ആപദാസു അനാപത്തി.

പരമ്പരഭോജനേതി പരോ ച പരോ ച പരമ്പരാ മ-കാരോ സന്ധിവസേന, തസ്മാ പരമ്പരാ ഉപ്പത്തവിസയഅപാദാനവചനം, പരതോ പരതോ ലദ്ധാ ഭുഞ്ജനേതി അത്ഥോ. അയമേത്ഥ അധിപ്പായോ – പഞ്ചഹി ഭോജനേഹി നാമം ഗഹേത്വാ നിമന്തിതസ്സ യേന യേന പഠമം നിമന്തിതോ, തസ്സ തസ്സ ഭോജനതോ ഉപ്പടിപാടിയാ, ‘‘മയ്ഹം ഭത്തപച്ചാസം തുയ്ഹം ദമ്മീ’’തി വാ ‘‘വികപ്പേമീ’’തി വാ ആദിനാ സമ്മുഖാ വാ പരമ്മുഖാ വാ അവികപ്പേത്വാ വാ അഞ്ഞതോ അഞ്ഞതോ പഞ്ചഭോജനാദീനി ലദ്ധാ ഭുഞ്ജമാനേതി. ഗിലാനചീവരദാനചീവരകാരസമയേ അനാപത്തി.

൧൨൩. സേയ്യം സേനാസനാനി വാ അനുദ്ധരിത്വാ ഗമനേതി സമ്ബന്ധോ. വാ-സദ്ദോ സമുച്ചയേ. തത്ഥ ‘‘ഭിസി ചിമിലികാ ഉത്തരത്ഥരണം ഭൂമത്ഥരണം തട്ടികാ ചമ്മക്ഖണ്ഡോ നിസീദനം പച്ചത്ഥരണം തിണസന്ഥാരോ പണ്ണസന്ഥാരോ’’തി (പാചി. ൧൧൬) വുത്താസു ദസസു സേയ്യാസു ഏകമ്പി അത്തനോ വസ്സഗ്ഗനേ ഗഹേത്വാ സങ്ഘികേ സബ്ബപ്പടിച്ഛന്നേ ഗുത്തേ സേനാസനേ സന്ഥരിത്വാ വാ സന്ഥരാപേത്വാ വാ യഥാ ഠപിതം ഉപചികാദീഹി ന ഖജ്ജതി, തഥാ ഠപനവസേന അനുദ്ധരിത്വാ പരിക്ഖിത്തസ്സ ആരാമസ്സ പരിക്ഖേപം, അപരിക്ഖിത്തസ്സ ഉപചാരം അതിക്കമിത്വാ ഗമനേ ച, തഥാ മഞ്ചപീഠതിസികോച്ഛസങ്ഖാതാനി സേനാസനാനി വസ്സകാലേ അജ്ഝോകാസേ സന്ഥരിത്വാ വാ സന്ഥരാപേത്വാ വാ അനുപസമ്പന്നേന അനുദ്ധരിത്വാ ഥാമമജ്ഝിമസ്സ പുരിസസ്സ ലേഡ്ഡുപാതം അതിക്കമിത്വാ ഗമനേ ചാതി അത്ഥോ. യഥാവുത്തതോ പന അഞ്ഞത്ഥ ദുക്കടം.

ഇത്ഥിയാ അദ്ധാനഗമനേതി ‘‘ഗച്ഛാമ ഭഗിനി, ഗച്ഛാമ അയ്യാ’’തി അഞ്ഞമഞ്ഞം സംവിദഹിത്വാ ‘‘അജ്ജ വാ സ്വേ വാ’’തിആദിനാ നിയമിതകാലവിസങ്കേതം അകത്വാപി ദ്വാരവിസങ്കേതം മഗ്ഗവിസങ്കേതം കത്വാപി ഇത്ഥിയാ സദ്ധിം അദ്ധാനമഗ്ഗഗമനേതി അത്ഥോ.

ഏകേകായ നിസീദനേതി ഏകേന ഏകാതി ഏകേകാ, തസ്സാ നിസജ്ജായാതി അത്ഥോ. ഏകേന സഹ ഏകിസ്സാ നിസജ്ജം വിനാ ഏകായ സഹ ഏകസ്സ നിസജ്ജം നാമ നത്ഥീതി ഏകായ സഹ ഏകസ്സ നിസജ്ജായം സതി നിസിന്നസ്സ ഭിക്ഖുനോ പാചിത്തിയന്തി അധിപ്പായോ. ‘‘ഏകായേകനിസീദനേ’’തി വാ പാഠോ.

൧൨൪. രൂപാദീനം ഉപസംഹാരേന, ഭയാനകകഥാകഥനേന വാ ഉപസമ്പന്നസ്സ ഭിംസാപനേ. അനുപസമ്പന്നസ്സ ദുക്കടം.

ആകോടനേ ഉപസമ്പന്നസ്സ അന്തമസോ ഉപ്പലപത്തേനാപി പഹാരദാനേ. അനുപസമ്പന്നസ്സ അന്തമസോ തിരച്ഛാനഗതസ്സപി ദുക്കടം. മോക്ഖാധിപ്പായസ്സ അനാപത്തി.

സങ്ഘമജ്ഝേ വിനയധരേന അനുയുഞ്ജിയമാനസ്സ പുച്ഛിതതോ അഞ്ഞസ്സ വാദോ അഞ്ഞേന അഞ്ഞം പടിചരണം അഞ്ഞവാദോ. തഥേവ പുച്ഛിയമാനസ്സ അകഥേതുകാമതായ വിഹേസനം തുണ്ഹീഭാവോ വിഹേസാ. അഞ്ഞവാദകസ്സ വിഹേസകസ്സ ച ഞത്തിദുതിയകമ്മേന അഞ്ഞവാദകവിഹേസകകമ്മേ കതേ പുന അഞ്ഞവാദേ വിഹേസായ പാചിത്തിയം. അനാരോപിതേ പന കമ്മേ ദുക്കടം. കിഞ്ചി വീതിക്കമം ദിസ്വാ ‘‘ആവുസോ, ഇദം നാമ തയാ കത’’ന്തി വുത്തേ തം ന കഥേതുകാമോ തുണ്ഹീഭൂതോ സങ്ഘം വിഹേസേതീതി വിഹേസകോ. അനാചാരം ആചരിത്വാ സങ്ഘമജ്ഝേ ആപത്തിയാ, വത്ഥുനാ വാ അനുയുഞ്ജിയമാനേ തം അകഥേതുകാമോ ‘‘കോ ആപന്നോ, കിസ്മിം ആപന്നോ’’തിആദിനാ നയേന അഞ്ഞേഹി വചനേഹി തം വചനം പടിച്ഛാദേന്തോ യോ അഞ്ഞം വദതി, അയം അഞ്ഞവാദകോ നാമ.

ദുട്ഠുല്ലം നാമ പാരാജികസങ്ഘാദിസേസാ, ഇധ പന സങ്ഘാദിസേസോവ. പകാസോ ച ഛാദോ ച പകാസഛാദോ, ദുട്ഠുല്ലസ്സ പകാസഛാദോതി തപ്പുരിസോ. അഭിണ്ഹാപത്തികസ്സ ഭിക്ഖുനോ ആയതിം സംവരത്ഥായ ആപത്തിപരിയന്തം കുലപരിയന്തഞ്ച കത്വാ വാ അകത്വാ വാ തിക്ഖത്തും അപലോകേത്വാ കാതബ്ബം. ഭിക്ഖുസമ്മുതിം ഠപേത്വാ അനുപസമ്പന്നസ്സ ‘‘അയം അസുചിം മോചേത്വാ സങ്ഘാദിസേസം ആപന്നോ’’തിആദിനാ നയേന വത്ഥുനാ സദ്ധിം ആപത്തിം ഘടേത്വാ തസ്സ ദുട്ഠുല്ലസ്സ പകാസനേ ആരോചനേ ച, തസ്സേവ യേന കേനചി ഉപായേന ഞത്വാ ഛാദനേ ച, അദുട്ഠുല്ലാരോചനേ ഛാദനേ ച, അനുപസമ്പന്നസ്സ പന പുരിമപഞ്ചമസിക്ഖാപദേ ഇതരാ ദുട്ഠുല്ലേപി ദുക്കടം.

ഹാസോദകേതി ഏത്ഥ ഹാസേ ഉദകേതി പദവിഭാഗോ വേദിതബ്ബോ. യേന കേനചി സരീരാവയവേന ഹസാധിപ്പായസ്സ ഉപകച്ഛകാദീസു ഹാസേ ഫുസനേ. ഹാസനിമിത്തഞ്ഹി ഫുസനം ഹാസോ. അനുപസമ്പന്നേ ദുക്കടം. ഉദകേ ഹാസേതി ഉപരിഗോപ്ഫകേ ഉദകേ ഹസാധിപ്പായസ്സ ഉമ്മുജ്ജനനിമുജ്ജനേന കീളായ. കീളാ ഹി ഇധ ഹാസോതി വുത്തോ. നാവായ കീളതോ, ഹത്ഥാദിനാ കട്ഠാദിനാ വാ ഉദകം ഹനതോ അന്തമസോ ഭാജനഗതകഞ്ജികാദീനിപി ഖിപനകീളായ കീളതോ ദുക്കടം. അഹസാധിപ്പായസ്സ അനാപത്തി.

നിച്ഛുഭനേ വിഹാരാതി സങ്ഘികവിഹാരതോ ഭിക്ഖുനോ നിക്കഡ്ഢനനിക്കഡ്ഢാപനേ. ഏത്ഥ ച ഏകപ്പയോഗേ ഏകാ, നാനാപയോഗേ ദ്വാരഗണനായ ആപത്തിയോ. പുഗ്ഗലികനിക്കഡ്ഢനേ, തസ്സ പരിക്ഖാരനിക്കഡ്ഢനേ, അനുപസമ്പന്നസ്സ പന തസ്സ പരിക്ഖാരസ്സ വാ നിക്കഡ്ഢനേ ദുക്കടം. ന സമ്മാവത്തന്താനം അന്തേവാസികസദ്ധിവിഹാരികാനം വാ നിക്കഡ്ഢനേ, അത്തനോ വിസ്സാസികസ്സ വിഹാരാ നിക്കഡ്ഢനേ, ഭണ്ഡനകാരകസ്സ പന സകലസങ്ഘാരാമതോ നിക്കഡ്ഢനേ അനാപത്തി.

അനുപഖജ്ജ സയനേതി ‘‘വുഡ്ഢോ, ഗിലാനോ, സങ്ഘേന ദിന്നോ’’തി ജാനിത്വാ മഞ്ചപീഠാനം വാ തസ്സ ഭിക്ഖുനോ പവിസന്തസ്സ വാ നിക്ഖമന്തസ്സ വാ ഉപചാരം അനുപഖജ്ജ അനുപവിസിത്വാ സങ്ഘികേ വിഹാരേ ‘‘യസ്സ സമ്ബാധോ ഭവിസ്സതി, സോ പക്കമിസ്സതീ’’തി അധിപ്പായേന നിസീദനനിസജ്ജനവസേന സയനേ. പുഗ്ഗലികേ ദുക്കടം.

ഏത്ഥ ച പാചിത്തീതി ഉദ്ദിസിത്വാ കാനിചി പസിദ്ധാനി ദസ്സിതാനി. അവുത്താനി പന താദിസാനി ഇമിനാവ സാമഞ്ഞവചനേന സങ്ഗഹേത്വാ വേദിതബ്ബാനി. കഥം? അചേലകാദിഅഞ്ഞതിത്ഥിയാനം യസ്സ കസ്സചി ആമിസസ്സ സഹത്ഥാ ദാനേ ച, സപ്പിനവനീതതേലമധുഫാണിതമച്ഛമംസഖീരദധിസങ്ഖാതാനം പണീതഭോജനാനം അത്തനോ അത്ഥായ വിഞ്ഞാപേത്വാ ഭുഞ്ജനേ, രാഗപരിയുട്ഠിതഇത്ഥിപുരിസസ്സ യോഗ്ഗേ കുലേ അനുപവിസിത്വാ നിസജ്ജനകപ്പനേ, പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം അഞ്ഞതരേന നിമന്തിതോ തസ്മിം ഭുത്തേ വാ അഭുത്തേ വാ സന്തം ഭിക്ഖും അനാപുച്ഛിത്വാ പുരേഭത്തം പച്ഛാഭത്തം വാ യസ്മിം കുലേ നിമന്തിതോ, തതോ ഗിലാനചീവരദാനകാരസമയം ഠപേത്വാ അഞ്ഞസ്മിം അഞ്ഞകുലപ്പവേസനേ, ഠപേത്വാ ഏകദിവസം അഞ്ഞസ്മിം ദിനേ ആവസഥപിണ്ഡസ്സ അഗിലാനേന ഹുത്വാ ഭുഞ്ജനേ, രത്തിപരിച്ഛേദം വാ ഭേസജ്ജപരിച്ഛേദം വാ കത്വാ പവാരിതതോ ഉത്തരി അഞ്ഞത്ര പുന പവാരണായ അഞ്ഞത്ര നിച്ചപ്പവാരണായ വിഞ്ഞാപനേ, അഞ്ഞത്ര തഥാരൂപപച്ചയാ ഗാമതോ നിക്ഖന്തസേനാദസ്സനായ ഗമനേ, പച്ചയേനപി ഗന്ത്വാ തിരത്തതോ ഉത്തരി സേനായ വാസേ, തസ്സ ച വസന്തസ്സ യുദ്ധട്ഠാനബലഗണട്ഠാനസേനാനിവേസഅനീകദസ്സനത്ഥം ഗമനേ, പിട്ഠാദീഹി കതമജ്ജസങ്ഖാതസുരായ, പുപ്ഫാദീഹി കതആസവസങ്ഖാതമേരയസ്സ ച പാനേ, പദീപുജ്ജലപത്തപചനാദികാരണം വിനാ വിസിബ്ബിതുകാമതായ അഗിലാനസ്സ അഗ്ഗിനോ ജാലനജാലാപനേ, കപ്പബിന്ദും അനാദായ നവചീവരപരിഭോഗേ, സാമം ചീവരം വികപ്പേത്വാ അപച്ചുദ്ധായ പരിഭോഗേ, ഭിക്ഖുസന്തകപത്താദിനോ അന്തമസോ ഹസാധിപ്പായേനപി അപനിധാനേ അപനിധാപനേ, സഞ്ചിച്ച തിരച്ഛാനഗതസ്സ ജീവിതവോരോപനേ, സഞ്ചിച്ച യഥാധമ്മം നിഹതാധികരണസ്സ പുനകമ്മായ ഉക്കോടനേ, സഞ്ചിച്ച ഥേയ്യസത്ഥേന സദ്ധിം സംവിധായ ഏകദ്ധാനഗമനേ, ഭിക്ഖൂഹി സിക്ഖാപദേഹി വുച്ചമാനസ്സ അഞ്ഞം അവിചാരേത്വാ ‘‘ന തത്ഥ സിക്ഖിസ്സാമീ’’തി ഭണനേ, സിക്ഖാപദവിവണ്ണനേ, ഇമേസം ‘‘സുത്വാ ഓരമിസ്സാമീ’’തി അധിപ്പായം വിനാ വിവാദാപന്നാനം ഉപസ്സുതിട്ഠാനേ, ധമ്മികാനം കമ്മാനം ഛന്ദം ദത്വാ പച്ഛാ ഖീയനധമ്മാപജ്ജനേ, സങ്ഘേ വിനിച്ഛയേ വത്തമാനേ ഛന്ദം അദത്വാ പക്കമനേ, സമഗ്ഗേന സങ്ഘേന ചീവരം ദത്വാ പച്ഛാ ഖീയനധമ്മാപജ്ജനേ, അഞ്ഞത്ര അജ്ഝാരാമാ അജ്ഝാവസഥാ വാ രതനസ്സ വാ രതനസമ്മതസ്സ വാ ഉഗ്ഗണ്ഹനഉഗ്ഗഹാപനേ പാചിത്തിയന്തി.

പാചിത്തിയനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.