൭. പവാരണാനിദ്ദേസവണ്ണനാ

൭൩. ഇദാനി പവാരണാവിധിം ദസ്സേതും ‘‘പവാരണാ’’തി (പാചി. ൨൩൮-൨൩൯; പാചി. അട്ഠ. ൨൩൮-൨൩൯; കങ്ഖാ. അട്ഠ. പഠമപവാരണാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) പദം ഉദ്ധടം. തത്ഥ ഇരിയാപഥേനാതി ഠാനഗമനസയനനിസജ്ജാനം അഞ്ഞതരേന ഇരിയാപഥേനാതി അത്ഥോ. തതോ ഇരിയാപഥതോ അഞ്ഞേന ഇരിയാപഥേന അനതിരിത്തകം പരിഭുഞ്ജേയ്യ ചേ, പാചിത്തിയന്തി അത്ഥോ. പാചിത്തിനതിരിത്തകന്തി പാചിത്തി അനതിരിത്തകം.

൭൪. ഇദാനി യേഹി അങ്ഗേഹി പവാരണാ ഹോതി, താനി അങ്ഗാനി ദസ്സേതും ‘‘അസന’’ന്തിആദിമാഹ. തത്ഥ അസനന്തി ഏതേന അവിപ്പകതഭോജനതാ വുത്താ, ഭുഞ്ജമാനോ ച സോ പുഗ്ഗലോ ഹോതീതി അത്ഥോ. ഭോജനഞ്ചേവാതി യം ഭുഞ്ജന്തോ പവാരേതി, തം ഓദനോ കുമ്മാസോ സത്തു മച്ഛോ മംസന്തി ഇമേസു അഞ്ഞതരം ഹോതീതി അത്ഥോ. അഭിഹാരോതി ദായകോ തസ്സ തം ഭത്തം കായേന അഭിഹരതീതി അത്ഥോ, വാചാഭിഹാരോ പന ന ഗഹേതബ്ബോ. സമീപതാതി ദായകോ പവാരണപ്പഹോനകഭോജനം ഗഹേത്വാ അഡ്ഢതേയ്യഹത്ഥപ്പമാണേ ഓകാസേ ഹോതീതി അത്ഥോ. കായവാചാപടിക്ഖേപോതി ഹത്ഥപാസേ ഠിതേന അഭിഹടം ഭിക്ഖം കായേന വാ വാചായ വാ പടിക്ഖിപേയ്യാതി അത്ഥോ. ഏത്ഥ പന സചേ ഭിക്ഖു നിസിന്നോ ഹോതി, ആനിസദസ്സ പാരിമന്തതോ പട്ഠായ, സചേ ഠിതോ, പണ്ഹിഅന്തതോ പട്ഠായ, സചേ നിപന്നോ, യേന പസ്സേന നിപന്നോ, തസ്സ പാരിമന്തതോ പട്ഠായ ദായകസ്സാപി തഥാവിധസ്സ ഠപേത്വാ പസാരിതഹത്ഥം യം തസ്സ ആസന്നതരം അങ്ഗം, തസ്സ വസേന പരിച്ഛേദോ കാതബ്ബോ. പഞ്ച അങ്ഗാ പവാരണാതി ‘‘അസനം പഞ്ഞായതി, ഭോജനം പഞ്ഞായതി, ഹത്ഥപാസേ ഠിതോ അഭിഹരതി, പടിക്ഖേപോ പഞ്ഞായതീ’’തി (പാചി. ൨൩൯; പരി. ൪൨൮) പാളിയം വുത്തേഹി ഇമേഹി പഞ്ചഹി അങ്ഗേഹി പവാരണാ ഹോതീതി അത്ഥോ.

൭൫. ഇദാനി ഏതേസു പഞ്ചസു ഭോജനം ദസ്സേതും ‘‘ഓദനോ’’തിആദി വുത്തം. ഇദാനി ഓദനാദയോ ഇമേഹി നിബ്ബത്താതി ദസ്സേതും ‘‘സാലീ’’തിആദിമാഹ. തത്ഥ സേതരത്തകാളഭേദാ സബ്ബാപി കങ്ഗുജാതിയോ കങ്ഗൂതി ഗഹേതബ്ബാ. കാളസേതാ കുദ്രൂസവരകാ. ഇമേസം സത്തന്നം ധഞ്ഞാനം ഓദനോ ച ഭോജ്ജയാഗു ച ഓദനോ നാമാതി അത്ഥോ.

൭൬. സാമാകാദിതിണം (പാചി. അട്ഠ. ൨൩൮-൨൩൯) കുദ്രൂസകേ സങ്ഗഹം ഗതന്തി അത്ഥോ. വരകചോരകോ വരകേ സങ്ഗഹം ഗതോ, സാലിയഞ്ചേവ നീവാരോ സങ്ഗഹം ഗതോ സേതത്താതി വദന്തി. ഇമേസം വുത്തപ്പകാരാനം സാനുലോമാനം സത്തന്നം ധഞ്ഞാനം തണ്ഡുലേ ഗഹേത്വാ ‘‘യാഗും പചിസ്സാമാ’’തി വാ ‘‘ഭത്തം പചിസ്സാമാ’’തി വാ യം കിഞ്ചി സന്ധായ പചന്തി, സചേ ഉണ്ഹം വാ സീതലം വാ ഭുഞ്ജന്താനം ഭോജനകാലേ ഗഹിതഗഹിതട്ഠാനേ ഓധി പഞ്ഞായതി, അയം ഓദനോ നാമ, പവാരണം ജനേതി. യോപി പായാസോ വാ അമ്ബിലയാഗു വാ ഉദ്ധനതോ ഓതാരിതമത്താ അബ്ഭുണ്ഹാ ആവിജ്ഝിത്വാ പിവിതും സക്കാ, ഗഹിതോകാസേപി ഓധിം ന ദസ്സേതി, അയം പവാരണം ന ജനേതി. ഉസുമായ പന വിഗതായ ഘനഭാവം ഗച്ഛതി, ഓധി പഞ്ഞായതി, പുന പവാരണം ജനേതി, പുബ്ബേ തനുകഭാവോ ന രക്ഖതി. ഭത്തേ പന ഉദകകഞ്ജികഖീരാദീനി ആകിരിത്വാ ‘‘യാഗും ഗണ്ഹഥാ’’തി വദന്തി, കിഞ്ചാപി തനുകാ ഹോതി, പവാരണം ജനേതിയേവ തസ്മിം യാഗുയാ നത്ഥിഭാവതോ. സചേ പന പക്കുഥിതേസു ഉദകാദീസു പക്ഖിപിത്വാ പചിത്വാ ദേന്തി, യാഗുസങ്ഗഹമേവ ഗച്ഛതി.

൭൭. ഭട്ഠധഞ്ഞമയോതി സത്തവിധാനിപി ധഞ്ഞാനി ഗഹേത്വാ ഖരപാകഭജ്ജിതാനം തേസം തണ്ഡുലേ കോട്ടേത്വാ കതചുണ്ണകുണ്ഡകാനി സത്തു നാമ. സമപാകഭജ്ജിതാനം പന ആതപസുക്ഖാനം വാ തണ്ഡുലാനം ചുണ്ണകുണ്ഡകാനി സത്തുസങ്ഖ്യം ന ഗച്ഛന്തി. യവസമ്ഭവോതി അഞ്ഞേഹി പന മുഗ്ഗാദീഹി കതകുമ്മാസോ ന പവാരേതീതി അധിപ്പായോ. ഉദകസമ്ഭവോതി ഇമിനാ കക്കടകസിപ്പികസമ്ബുകാദയോപി സങ്ഗഹം ഗച്ഛന്തി. സചേ യാഗുപാനകാലേ ഏകസ്മിം ഭാജനേ ഠപേത്വാ മച്ഛമംസം വാ ഖാദന്തി, തേ ചേ അഖാദന്തോ അഞ്ഞം പവാരണപ്പഹോനകം പടിക്ഖിപതി, ന പവാരേതി. ഖാദിതേപി സചേ മുഖേ അവസിട്ഠം നത്ഥി, തദാ പടിക്ഖിപന്തോപി ന പവാരേതിയേവ. സചേ പത്തേ അവസിട്ഠം അത്ഥി, മുഖേ നത്ഥി, തഞ്ചേ അഖാദിതുകാമോ ഹോതി, അഞ്ഞത്ഥ വാ ഗന്ത്വാ ഖാദിതുകാമോ, തസ്മിം ഖണേ പടിക്ഖിപന്തോപി ന പവാരേതിയേവ.

൭൮. ഭോജനന്തി (പാചി. അട്ഠ. ൨൩൮-൨൩൯) പഞ്ചസു ഭോജനേസു യം കിഞ്ചി ഭോജനം. കപ്പിയം വാ അകപ്പിയം വാ ഭുഞ്ജന്തോതി സമ്ബന്ധോ. നിസേധയന്തി കായേനാഭിഹടം അങ്ഗുലിചലനാദിനാ വാ ഭമുകവികാരേന വാ കുദ്ധഭാവേന ഓലോകേന വാ പടിക്ഖിപന്തോ കായേന വാ ‘‘അല’’ന്തി വാ ‘‘ന ഗണ്ഹാമീ’’തി വാ ‘‘മാ ആകിരാ’’തി വാ ‘‘അപഗച്ഛാ’’തി വാ ആദിനാ നയേന പടിക്ഖിപന്തോ വാചായ വാ നിസേധയന്തോതി അത്ഥോ. കപ്പന്തി കപ്പിയഭോജനമേവ പടിക്ഖിപന്തോ സോ പവാരേതി, അകപ്പിയമംസം വാ ഭോജനം വാ പടിക്ഖിപന്തോ ന പവാരേതി. കസ്മാ? തസ്സ പടിക്ഖിപിതബ്ബട്ഠാനേ ഠിതത്താ. സചേ കപ്പിയഭോജനം ഭുഞ്ജമാനോ അകപ്പിയം പടിക്ഖിപതി, ന പവാരേതി. കസ്മാ? തസ്സ പടിക്ഖിപിതബ്ബതോ. ഇദാനി മിസ്സകനയം ദസ്സേതും ‘‘തന്നാമേനാ’’തിആദി വുത്തം. തത്രായം പിണ്ഡത്ഥോ – തന്നാമേന വാ ഇമന്തി വാ അഭിഹടം കപ്പിയം നിസേധയം പവാരേയ്യാതി. കിം വുത്തം ഹോതി? യോ പന മച്ഛമംസമിസ്സം (കങ്ഖാ. അട്ഠ. പഠമപവാരണാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ; പാചി. അട്ഠ. ൨൩൮-൨൩൯) യാഗും ബ്യഞ്ജനം വാ ആഹരിത്വാ ‘‘മച്ഛം ഗണ്ഹഥ, മംസം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദതി, തം പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ ഹോതി. സചേ ‘‘യാഗും ഗണ്ഹഥ, രസബ്യഞ്ജനം ഗണ്ഹഥാ’’തി വദതി, തം പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ ന ഹോതി. കസ്മാ? തസ്സാപി അത്ഥിതായ. സചേ ‘‘ഇമം ഗണ്ഹഥാ’’തി സവത്ഥുകം കത്വാ ദേതി, തം പടിക്ഖിപതോ പവാരണാ ഹോതി. ഭത്തമിസ്സകേപി ഏസേവ നയോ. സചേ അഞ്ഞസ്സ അഭിഹടം പടിക്ഖിപതി, പവാരണാ നത്ഥിയേവ.

൭൯-൮൦. ഇദാനി പവാരണം അജനേന്തേ ദസ്സേതും ‘‘ലാജാ’’തിആദി വുത്തം. ഏത്ഥ ലാജാ തംസത്തുഭത്താനീതി (കങ്ഖാ. അട്ഠ. പഠമപവാരണാസിക്ഖാപദവണ്ണനാ) ലാജാ ച ലാജേഹി കതസത്തുഭത്താനി ചാതി അത്ഥോ. മച്ഛമംസപൂവേസു പന പവാരണാ ഹോതി, തസ്മാ ‘‘സുദ്ധഖജ്ജകോ’’തി വുത്തം. ഭട്ഠപിട്ഠന്തി പുബ്ബേ ആമകം പച്ഛാ ഭജ്ജിതബ്ബന്തി വുത്തം ഹോതി. വേളുആദീനം വുത്താവസേസാനം ഭത്തന്തി സമ്ബന്ധോ. രസയാഗു രസോ പക്കയാഗു. മംസാദീഹി അമിസ്സിതാ സുദ്ധയാഗു. പുഥുകാമയം പന യം കിഞ്ചി പവാരണം ന ജനേതി.

൮൧. വുട്ഠായാതി (പാചി. അട്ഠ. ൨൩൮-൨൩൯) ആസനാ ഉട്ഠായ അതിരിത്തം ന കാതബ്ബന്തി സമ്ബന്ധോ. സചേ പവാരേത്വാ ആസനാ ന വുട്ഠാതി ഭിക്ഖു, തസ്സാപി അതിരിത്തം കാതും ലഭതി. അഭുത്തേന ച ഭോജനന്തി യേന പഞ്ചന്നം ഭോജനാനം അഞ്ഞതരം ഭോജനം അന്തമസോ കുസഗ്ഗേനാപി ന ഭുത്തം, തേനാപി അതിരിത്തം ന കാതബ്ബന്തി അത്ഥോ. യേന പന അരുണുഗ്ഗമേപി ഭുത്തം ഹോതി, സോ ചേ അപവാരിതോ ആസനാ വുട്ഠിതോപി മജ്ഝന്ഹികസമയേപി പുന കിഞ്ചി അഭുത്വാപി കാതും ലഭതി. യേന യം വാ പുരേ കതന്തി യേന യം വാ പുബ്ബേ കതം, തേന തമ്പി പച്ഛാ ന കാതബ്ബം. അഞ്ഞേന പന തം കാതും വട്ടതീതി വദന്തി.

൮൨. യം ഫലം വാ കന്ദമൂലം വാ പഞ്ചഹി സമണകപ്പേഹി കതകപ്പിയം അഞ്ഞമ്പി കപ്പിയഭോജനം വാ കപ്പിയമംസം വാ, ഇദം കപ്പിയം നാമ, വുത്തപ്പകാരവിപരീതം അകപ്പിയം നാമ, തസ്മിം അതിരിത്തകരണം ന രുഹതി, യഞ്ച പടിഗ്ഗഹേത്വാ ന ഗഹിതം, തസ്മിമ്പി ന രുഹതി, തേന വുത്തം ‘‘കപ്പിയം ഗഹിതഞ്ചേവാ’’തി. ഉച്ചാരിതന്തി കപ്പിയം കാരേതും ആഗതേന ഭിക്ഖുനാ ഈസകമ്പി ഉക്ഖിത്തം വാ അപനമിതം വാതി അത്ഥോ. ഹത്ഥപാസതോ ബഹി ഠിതം കാതും ന വട്ടതി, തേന വുത്തം ‘‘ഹത്ഥപാസഗ’’ന്തി. അതിരിത്തം കരോന്തേവന്തി അതിരിത്തം കരോന്തോ ‘‘അലമേതം സബ്ബ’’ന്തി വചീഭേദം കത്വാ ഏവം ഭാസതൂതി അത്ഥോ. ‘‘അലമേതം സബ്ബ’’ന്തി തിക്ഖത്തും വത്തബ്ബം, അയം കിര ആചിണ്ണോ. വിനയധരാ കിര പന ‘‘സകിം ഏവ വത്തബ്ബ’’ന്തി വദന്തി. അലമേതം സബ്ബന്തി ഇദമ്പി വോ അധികം, ഇതോ അഞ്ഞം ന ലച്ഛസീതി അത്ഥോ.

൮൩. അനുപസമ്പന്നഹത്ഥഗന്തി കപ്പിയം കരോന്തേന പന അനുപസമ്പന്നസ്സ ഹത്ഥേ ഠിതംയേവ ന കാതബ്ബം, തം പന അഞ്ഞേന ഭിക്ഖുനാ പടിഗ്ഗഹാപേത്വാ തസ്സ ഹത്ഥേ ഠിതം അതിരിത്തം കത്വാ അനുപസമ്പന്നസ്സ ദാതും വട്ടതി. അത്തനാ ആഗന്ത്വാ അഞ്ഞസ്സ ഹത്ഥേ ച പേസയിത്വാപി കാരേതും ലബ്ഭതേതി അത്ഥോ. തം പന അതിരിത്തകാരകം ഠപേത്വാ അഞ്ഞോ സബ്ബോ പവാരിതോപി അപ്പവാരിതോപി ഭുഞ്ജിതും ലഭതീതി അത്ഥോ. സചേ പവാരിതോ പരിഭുഞ്ജതി, യഥാ അകതേന മിസ്സം ന ഹോതി, തഥാ മുഖഞ്ച ഹത്ഥഞ്ച സുദ്ധം കത്വാ ഭുഞ്ജിതബ്ബം. ഗിലാനസ്സ ഭുത്താവസേസമ്പി തസ്സ ‘‘അജ്ജ വാ സ്വേ വാ ഖാദിസ്സതീ’’തി ആഹടമ്പി അനതിരിത്തകതം ഭുഞ്ജിതും വട്ടതീതി. പവാരണാവിനിച്ഛയോ.

പവാരണാനിദ്ദേസവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.